Náttúrufræðingurinn - 1964, Blaðsíða 14

108
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
eða alveg fyllt lónsstæðið með framburði sínum af leir og sandi
og breytt því í flata aura.
Þegar svo var komið, rennur yngsta Tungnárhraunið (merkt Z
á kortinu) og breiðist yfir þau, sem fyrir voru. Þó rennur það ekki
að ráði út í Krókslón, heldur staðnæmist norðurbrún þess skammt
uppi á hinni háu norðurbrún „Stífluhrauns“. En neðar (vestar)
nær yngsta hraunið fast upp að sunnanverðri Sigöldu og lokar
þar útfallinu úr Krókslóni. Við það hækkar í lóninu um fáeina
metra. En það nægir til þess, að það fær nýtt afrennsli yfir slakka
í Sigöldu, þar sem nú er Sigöldugljúfur og skilur Sigöldu innri
frá Sigöldu fremri. Þarna vinnst útfallinu miklu betur að grafa
sig niður en á fyrri staðnum, því að bæði er bergið auðunnara,
móberg og bólstraberg í stað hraunlaga, og bratt vestur af slakkan-
um. Sigöldugljúfur er nú orðið 60 m djúpt, en þegar, er það hafði
grafizt helming þeirrar dýptar, hafði það ræst fram Krókslón niður
í botn. Jafnóðum og það gerðist, skolaði Tungná burt mestum
hluta þess lausa sets, sem áður hafði nær fyllt lónsstæðið. En eftir
af því standa þó flatir hjallar, einkum meðfram brekkurótum
norðan lónsstæðisins, þar senr þeir marka liina fornu legu vatns-
borðsins við 500 m hæðarlínuna.
Neðst í þessum hjöllum er eingöngu mjúkur, Ijósblágrár leir,
en yfir honum liggur sandur og möl. Allt er þetta lagskipt og þó
sérstaklega leirinn, sem virðist vera lrvarfleir með l/o—l cm þykk-
um hvörfum. Hann hefur bersýnilega setzt til úr jökulgruggi
Tungnár á nokkru dýpi í kyrru vatni. En sandurinn, sem yfir
liggur, er eyrar árinnar frá þeim tíma, er hún hafði að mestu fyllt
upp lónsstæðið og dreifðist unr það í lygnum kvíslum.
í bökkunr Tungnár — einnig Blautukvíslar og Utkvíslar, sem
í hana renna — niðri í lónsstæðinu eru víða nær lóðrétt leirstál,
allt að 5 m há niður að vatnsborði. Þar sér aðeins á stöku stað
á undirlag leirsins, og er það ýmist berggrunnur eða gömul Tungn-
árhraun. Á þeim stöðunr eru neðstu leirlögin grjóthörð eitthvað
20 cm upp frá undirlaginu, en að öðru leyti lík hinum mjúka
leir, sem yfir liggur.
Þennan leir má einnig finna á stöku stað í hraunbollum utan
í og uppi á brún „Stífluhraunsins", en þó vitaskuld aðeins undir
500 m hæðarlínunni. í einum slíkunr bolla á að gizka í 495 m hæð
fundum við Þorleifur Einarsson jurtaleifar í leirnum 10. ágúst