Náttúrufræðingurinn - 1964, Blaðsíða 15

NÁTTÚ RUFRÆÐING U RIN N
109
1959, er við unnurn þarna að rannsóknum fyrir Raforkumálaskrif-
stofuna. En seinna þetta surnar, 17. september, skoðaði ég þær betur
og tók af þeim sýnishorn til aldursákvörðunar. Hraunbollinn er
í hægri bakka Tungnár (þ. e. austurbakkanum, því að hún rennur
þarna í norður) skammt fyrir ofan Hnubbafossa, en í þeim fossurn
og flúðum fellur áin í nokkrum kvíslum fram af brún „Stíflu-
hraunsins“.
Jurtaleifarnar eru fínar, seigar tægjur, sem mynda tvö samfelld
lög í leirnum. Þykkt hvors lags er aðeins frá fáeinum millímetrum
upp í sentímetra í mesta lagi. Undir neðra laginu er leirinn grjót-
harður og eitthvað yfir 20 cm þykkur í miðjum bollanum, dýpra
tókst mér ekki að höggva niður í hann. Milli jurtalaganna er aðeins
7 cm leirlag, einnig allhart, en þó auðhöggvið með skóflu. Yfir
efra jurtalaginu er leirinn mjúkur. Að öðru leyti en hörkunni er
allur leirinn í hraunbollanum með mjög líkri gerð og í háu leir-
bökkunum neðar með ánni. Virðist einsætt, að hann sé eitthvert
liið allra elzta set í Krókslóni og mjög litlu yngri en „Stífluhraunið",
sem liann liggur á.
Með því að stinga eða höggva leirinn ofan af jurtalögunum tókst
mér að fletta þeim ofan af undirlagi sínu eins og leppum, sem
jurtatægjurnar héldu furðulega vel saman. Síðan mátti þvo leir-
inn úr leppunum, svo að tægjurnar urðu einar eftir. Til þess að
fá nógu stórt sýnishorn til Cw-greiningar varð ég að höggva upp
mikið af leirnum í hraunbollanum og liirða jurtatægjurnar úr
báðum lögunum.
Bergþór Jóhannsson, sem er nú að Ijúka námi í grasafræði við
Oslóarháskóla og hefur rnosa að sérgrein, hefur nýlega athugað
jurtatægjurnar fyrir mig í smásjá og gat greint þær til tegundar.
Þær eru að mestu leyti eða eingöngu af mosategundinni Hygro-
hypnum ochraceum, sem vex á vatnsbotni og er víða hér á landi
í ám og tjörnum.
En mestan hluta sýnishornsins sendi ég dr. Rubin til aldurs-
ákvörðunar, og var henni lokið í nóvember 1960 með niðurstöð-
unni: 5290 ± 250 ár.
Samkvæmt þeirri niðurstöðu hef ég áætlað aldur „Stífluhrauns-
ins“ um 5500 ár (Guðm. Kjartansson 1961). En ef gizka skal nán-
ara en svo, að standi á heilu eða hálfu þúsundi, þá jiykir mér
5400 ár sennilegri aldur.