Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1953, Blaðsíða 10

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1953, Blaðsíða 10
74 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN svo, af miskunnsamri Guðs ráðstöfun, að vér höfum ekki orðið þeirra varir nokkra stund." x Úr háhrygg Heklu er einnig stórgosið 1693, en um það eru til næg- ar samtímaheimildir, m. a. bréf skrifað af Daða presti, barnsföður Ragnheiðar Brynjólfsdóttur. Þetta bréf er næsta torlesið, og hefur Thoroddsen misskilið sumt í því, svo sem þá er hann segir, að í Þjórs- árdal hafi fallið hraunkúla (bomba) 2 m í ummál. Samkvæmt frásögn Daða var hraunkúlan hálfur faðmur, þ.e. tæpur metri, í ummál.2 Þá er það gosið 1725. Um það skrifar Thoroddsen, að snemma morguns þ. 2. apríl hafi eldur brotizt út bæði úr Heklu sjálfri, svo og norðan og sunnan við hana; hafi eldsúlur sézt úr háhrygg Heklu, og hafi frá Rangárvöllum verið taldir 9—11 eldstólpar í einu.3 Sam- kvæmt þessu ætti þetta gos að teljast til gosa í hinni eiginlegu Heklu. En þetta stangast við samtímaheimildir þær, er Thoroddsen vísar til. Jón prófastur Halldórsson í Hítardal skrifar: „Þann sama morgun komu upp stórir jarðeldar, bæði fyrir norðan og sunnan Heklu, en ekki í henrd sjálfri, svo og ofan eftir hrauninu skammt fyrir ofan byggð á Rangárvöllum. Þóttust sumir geta talið 9, aðrir 11 elda uppi í senn á ýmsum stöðum. Vöruðu langt fram á vorið."4 Og Þorsteinn Magn- ússon sýslumaður, skrifar um Heklu í sýslulýsingu Rangárvallasýslu, að „udi de islandske Annalibus findes opteigned hvorofte den har staaet i brand, siden Kristendommens Indförelse i Landet, neml. Aar 1104. 1157. 1222. 1300. 1341. 1362. 1389. 1558. 1663. 1693. og til sidst 1725 da ilden ikke udkom af det sædvanlige Gab udi Fieldet, men af Röunet, som ligger under Fieldet."5 1 báðum þessum samtíma- heimildum er það beinlínis tekið fram, að gosið hafi ekki verið úr Heklu. Mælifellsannáll, sem einnig er samtímaheimild um þetta gos, getur þess aðeins að „eldur sást upp koma í f jallinu fyrir austan Heklu um páskaleytið"." Espólín segir og aðeins: „Brann þá hraunið hjá Heklu".7 Thoroddsen getur þess og, að samkvæmt Ferðabók Eggerts Ólafs- sonar og Bjarna Pálssonar, en þeir gengu á Heklu 1750, hafi jarð- 1) Annálabrot, bls. 47—48. 2) J.S. 422 4to. 3) Die Gesch. d. isl. Vulk., bls. 155. 4) Ann. 1400-1800, II, bls. 600. 5) Islands Geografiske Beskrivelser. Þjskjs. 221, bls. 164—165. 6) Ann. 1400-1800 I, bls. 632. 7) Árb. Esp. IX, bls. 93.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.