Samtíðin - 01.12.1934, Qupperneq 4

9AMTÍÐIN
hafa keypt marmaramynd, sem
taldar voru líkur á, að væri eftir
Thorvaldsen, en ekki er það, og
er sú ráðstöfun ekki í samræmi
við 6. gr. laganna um menning-
arsjóð. I sjálfu sér kann vel að
hafa verið forsvaranlegt að kaupa
þessa mynd, enda þótt hún kunni
að hafa orðið fulldýr. En reglur
eru nú einu sinni ætlaðar til þess
að farið sé eftir þeim. Sé það
ekki gert, er ómögulegt að vita
hvar lendir.
Um bókaútgáfustarfsemi menn-
ingai'sjóðs er alt öðru máli að
gegna. Hún liggur opin fyrir allra
augum og er vandalítið að átta
sig á henni, en það er engum
blöðum um það að fletta, að hún
hefir mjög mistekist. Tilgangur
bókaútgáfudeildarinnar er „að
gefa út góðar alþýðlegar fræði-
bækur og úrvals skáldrit, frum-
samin eða þýdd“. Áður en farið
er að athuga, hversu það hefir
tekist að fara eftir þessum fyrir-
mælum, verður að gá af sér efa
um það, hvort ekki muni vera
neinar aðrar reglur, sem fara
þurfi eftir þarna, enda þótt þær
séu hvergi skráðar.
Manni skilst á orðalagi ákvæð-
anna, að þau stafi af því, að mis-
brestur hafi orðið á, að venjulegir
bókaútgefendur hafi fengist til
þess að gefa út slík rit sem
þurfti, svo að margt og gott hafi
ekki komist á framfæri. Þetta er
auðvitað að því leyti rétt, að al-
mennir bókaútgefendur eru með
2
öllu ófúsir til að gefa út bækur,
sem ekki eru líklegar til þess að
borga sig. Það er ekki nema að
vonum, því að hjá þeim er þetta
atvinnurekstur. Það virðist því
svo, að menningarsjóði hafi fyrst
og fremst verið ætlað, að koma
þeihi ágætisritum á framfæri,
sem venjulegir bókaútgefendur
ekki treystu sér til að taka, en
ekki hitt, að fara í kapphlaup við
þá. Það segir sig og sjálft af því,
að menningarsjóður gat ekki ráð-
ið yfir því fjármagni, að hann
næði undir sig allri bókaútgáfu.
Það mundi og varla hafa verið
heppilegt, því að svo fylgjandi,
sem sá er þetta ritar er ríkis-
einkasölu á einu og öðru og sem
flestu, eins andvígur er harm
„einkasölu“ á vitsmunum, þekk-
ingu, list og smekk.TJtgáfan kynni
að verða nokkuð einræn þegar
L'ram í sækti, ef sú aðferð væri
höfð, og engan veginn víst, að
ekki yrði eitthvað útundan, af
misskilningi eða sérskilningi á
þessum atriðum, eða að útgáfu-
valið stæðist endanlegan dóm
eftirtíðarinnar. Það mun og jafn-
framt hafa verið tilætlunin, að
útgáfustarfsemi menningarsjóðs
bygði'st á heilbrigðum viðskifta-
legum grundvelli, og að þess væri
gætt, að fyrirtækið væri við-
skiftafyrirtæki jafnframt því,
sem það átti að vera menningar-
fyrirtæki, það er að segja, að
ekki væri eingöngu mokað fé í
útgáfur, heldur líka séð • fyrir