Morgunblaðið - 04.06.2009, Blaðsíða 23

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 4. JÚNÍ 2009
SÉRFRÆÐ-
INGAR í persónu-
legum þroska ráð-
leggja fólki almennt að
byggja á styrkleikum
sínum, frekar en að
eyða orku í að vinna í
veikleikunum. Það
sama gildir um okkar
samfélag, leiðin út úr
erfiðleikum hlýtur að
vera að efla það sem er
sterkt fyrir. En hvar liggja þessir
styrkleikar? Ein leið til að finna
styrkleikana er að skoða hvaða
stofnanir samfélagsins njóta trausts
í huga þjóðarinnar. Í síðustu viku
var greint frá niðurstöðum könn-
unar MMR sem sýnir að stóru há-
skólarnir tveir, Háskóli Íslands og
Háskólinn í Reykjavík, eru meðal
þeirra fjögurra stofnana sem al-
menningur hér á landi ber langmest
traust til. Háskóli Íslands nýtur
trausts 77% þjóðarinnar, og Háskól-
inn í Reykjavík nýtur trausts 65%
þjóðarinnar. Aðrar stofnanir sam-
félagsins sem náðu yfir 50% trausti
voru lögreglan og Ríkisútvarpið.
Ánægjulegt er að háskólarnir
standa sterkir þrátt fyrir mikið öldu-
rót í gildismati.
Í sömu viku komu út skýrslur
tveggja sérfræðinganefnda sem hafa
skoðað háskólastigið á Íslandi.
Skýrslurnar eru ekki samhljóða, en
báðar nefndirnar leggja til einhvers
konar samþjöppun á háskólastiginu,
með sameiningum stofnana eða nýj-
um stofnunum, og enn fremur end-
urskoðun á fjármögnunarkerfi há-
skólanna, og að munurinn á
rekstrarformi ríkisrekinna og einka-
rekinna háskóla verði afmáður. Þá
er stungið upp á ákveðinni verka-
skiptingu og að nemendum og kenn-
urum verði gert kleift að flæða á
milli stofnana.
Þrjú leiðarljós
Tillögurnar vekja upp þá áleitnu
spurningu hvort hægt sé að end-
urskipuleggja háskólastigið á þann
hátt að við aukum akademískan
styrk og bætum gæði
kennslu en náum hag-
ræðingu og sparnaði
um leið. Við fyrstu sýn
virðast þessi markmið
ekki fara vel saman. Þó
má rökstyðja að hægt
sé að ná þeim öllum, ef
eftirfarandi þrjú leið-
arljós eru látin ráða för.
Í fyrsta lagi þarf að
styrkja og byggja ofan
á það sem best er gert
nú í háskólarann-
sóknum og háskóla-
menntun hér á landi. Til að þetta sé
hægt þarf að meta með hlutlægum
hætti hvaða einingar eru sterkastar
á hverju sviði. Slíkt mat gæti byggst
á greiningu á rannsóknavirkni aka-
demískra starfsmanna, aðsókn nem-
enda í námið og mati nemenda á
gæðum kennslunnar. Í stað þess að
sameina stofnanir í heilu lagi væri
sjónum þá beint að einstökum deild-
um eða kennarahópum á tilteknum
fræðasviðum til að finna þær ein-
ingar sem eru líklegastar til að geta
skarað fram úr í framtíðinni. Í öðru
lagi þarf að hafa að leiðarljósi að
kostir samkeppninnar séu nýttir og
að nemendur hafi valkosti, að
minnsta kosti á þeim fræðasviðum
þar sem fjöldi nemenda réttlætir að
boðið sé upp á nám á fræðasviðinu á
fleiri en einum stað. Eins er mik-
ilvægt að jafna samkeppnisstöðu há-
skólanna, bæði hvað varðar rík-
isframlög til kennslu og rannsókna
og varðandi aðstöðu svo sem um
húsnæði og sértekjur. Besta aðferð-
in til að jafna samkeppnisstöðu er að
gera alla háskóla að sjálfseign-
arstofnunum, og gera við þá nýja
samninga um fjárframlög, sem
byggjast á samræmdu kostnaðar- og
árangursmati. Um leið þyrfti að gefa
öllum íslenskum háskólum heimild
til að innheimta skólagjöld, enda
óeðlilegt að hið opinbera bjóði
ókeypis háskólanám á sama tíma og
há gjöld eru tekin fyrir leik-
skólanám.
Í þriðja lagi þarf að hafa að leið-
arljósi að aðgerðir í kjölfar tillagn-
anna skapi raunverulega lækkun
kostnaðar. Þess eru mörg dæmi, og
hefur verið stutt rannsóknum, að
samrunar fyrirtækja og stofnana
leiði til aukins kostnaðar þrátt fyrir
væntingar um mikla hagræðingu.
Sparnaður við sameiningu tveggja
háskóla er ef til vill ekki mikill ef
skilyrðið er að kennsla og rann-
sóknir á öllum fræðasviðum haldi
áfram á báðum stöðum. Raunveru-
legur sparnaður mun varla nást án
þess að lækka á einhvern hátt þjón-
ustustig gagnvart nemendum, til
dæmis hvað varðar fjölda háskóla
sem kenna tiltekið fag.
Möguleg leið
Eftirfarandi leið til að end-
urskipuleggja háskólana, til viðbótar
við ofangreind þrjú leiðarljós, gæti
skilað töluverðum ávinningi. Leiðin
felst í því að yfirvöld menntamála
myndu einfaldlega ákveða að fá-
menn fræðasvið verði kennd og
rannsökuð við einn íslenskan há-
skóla, en fjölmenn fræðasvið verði
kennd við tvo háskóla (en ekki þrjá
eða fjóra eins og í einhverjum til-
fellum er gert í dag). Ef þessi leið
væri byggð á styrkleikamati á fræði-
legum einingum, um leið og sam-
keppnisstaða allra háskóla væri
jöfnuð, myndi hún auka gæði í ís-
lensku háskólastarfi að jafnaði og
viðhalda ákveðnu valfrelsi fyrir
nemendur auk þess að lágmarka tví-
verknað og kostnað. Háskólafólk
hefur skilning á að nú þurfi að hag-
ræða í háskólastarfsemi eins og ann-
arri starfsemi hér á landi. Mikilvægt
er þó að starfsmenn og nemendur
háskóla upplifi að skipulagsbreyt-
ingarnar auki gæði háskólastarfs í
leiðinni. Yfirvöld menntamála þurfa
nú að stíga inn í leiðtogahlutverkið
og skapa skýra framtíðarsýn um ís-
lenska háskóla, í samræmi við ofan-
greind leiðarljós. Þá getum við
hlakkað til að eiga í framtíðinni
stofnanir á háskólastigi sem eru
sterkari en áður, njóta enn meira
trausts þjóðarinnar og eru enn betur
í stakk búnar til að sækja fram í al-
þjóðlegu háskólasamfélagi.
Enn meira traust
til háskólanna
Eftir Ástu
Bjarnadóttur
Ásta Bjarnadóttir
» Besta aðferðin til að
jafna samkeppn-
isstöðu er að gera alla
háskóla að sjálfseign-
arstofnunum.
Höfundur er framkvæmdastjóri
mannauðs- og gæðamála við
Háskólann í Reykjavík.
AFMÆLIS-
HÁTÍÐ
KÓPAVOGI
1
ÁRS
Lindir Kópavogi eiga
afmæli og af því tilefni
verður afmælishátíð alla vikuna.
Ný tilboð á hverjum degi
hjá öllum fyrirtækjum.
TILBOÐ DAGSINS:
(fullt verð 19.990)
(fullt verð 19.990)

 
  
 
  

 

 
  
 
  

 
359 kr.pk. 239 kr.pk.580kr.stk.
FP hrísgrjón 1 k
g.
FP djúpst.olía 2
ltr. FP mariekex
First Price
ódýrari kostur
DVD
3.995
Dagstilb
oð
Þráðlaus sími. SE150.
3.995
Dagstilb
oð
300m d
rægni
50 nr. m
inni
6 diska
sett
Virðing
Réttlæti
Hefurðu fengið orlofsuppbótina greidda?
Gleðilegt sumar!
F
í
t
o
n
/
S
Í
A
VR | KRINGLUNNI 7 | 103 REYKJAVÍK | S. 510 1700 | F. 510 1717 | WWW.VR.IS
Þeir félagsmenn VR sem eru í starfi í
fyrstu viku maí, eða hafa starfað samfellt
hjá sama vinnuveitanda í 12 vikur á
orlofsárinu, eiga rétt á orlofsuppbót að
upphæð 19.000 kr. miðað við fullt starf.
Annars hlutfallslega miðað við starfs-
hlutfall og starfstíma síðastliðið orlofsár.
Þeir sem eru í hlutastarfi eiga að fá
greidda orlofsuppbót í samræmi við
starfshlutfall sitt.
Orlofsuppbótina á að greiða síðasta lagi
þann 1. júní.
Nánar á www.vr.is