Ný saga - 01.01.1998, Síða 14

Ný saga - 01.01.1998, Síða 14
Vésteinn Ólason Það er hérumbil sama hvaða atburður er rök- studdur í Njálu, um sennileik er aldrei hirt eftir raunskilníngi vorra tíma, heldur ævinlega valin sú orsök sem best fer í mynd sögur sínar úr ýmsum áttum og nærtækt að benda á rannsóknir Eiríks Jónssonar á því efni.211 Ég held þó að það sé villandi að gera mikið úr þeirri hliðstæðu sem sé með vinnu- brögðum Halldórs við skáldsagnagerð og vinnu- brögðum þeirra sem settu saman Islendinga- sögur. Sjálfum er honum þessi munur ævin- lega fullljós. Myndræn rökvísi Halldór Kiljan Laxness var frábærlega glögg- skyggn á listræn einkenni Islendingasagna. Par nýtur skáldfræðimaðurinn sín best sem fagmaður á sviði sagnagerðar, og athuga- semdir hans um þau efni eru hnýsilegastar til fróðleiks ef menn ætla sér að reyna að bera saman hans eigin frásagnarlist og list Islend- ingasagna. Viðhorf hans lil listrænnar sköp- unar í sögunum eru líka óbreytt eða svipuð frá „Minnisgreinum um fornsögur" til þeirra greina sem hann skrifaði eftir að hann var kominn á áttræðisaldur. Þannig skrifar hann í „Mýramannaþætti“: „í skjóli kaþólsku kirkj- unnar á Islandi þróuðust hvorki meira né minna en íslenskar heimsbókmentir.“21 Meira verðar en slíkar yfirlýsingar, sem gnótt er af í ritgerðum Halldórs fyrr og síðar, eru ýmsar athugasemdir hans um stíl sagnanna og frá- sagnaraðferð í „Minnisgreinum um fornsög- ur“. Þar má taka sem dæmi það sem hann seg- ir um rökstuðning og myndræna frásögn: í skáldsögu er rökstuðníngur atburðanna mjög mikilsvert atriði. Á vorum dögum má segja að sú skylda áhvíli sagnaskáldi fram- ar öðru að sanna með rökum að atburðir þeir sem hann greinir hafi gerst með þeim hætti sem hann vill vera láta. Það er hér- umbil sama hvaða atburður er rökstuddur í Njálu, um sennileik er aldrei hirt eftir raunskilníngi vorra tíma, heldur ævinlega valin sú orsök sem best fer í mynd.22 Eftir að Halldór hefur vakið athygli á því að atburðir í sögunum séu náttúrlegir en ekki guðfræðilegir, bætir hann síðan við: En þó allir höfuðatburðir Njálu séu „nátt- úrlegir“ má fullyrða að einginn þeirra hefði getað gerst af þeirri orsök seni lilgreind er í verkinu. Orsökin er altaf bundin ein- hverju sýníngaratriði, einhverri stílfærðri mynd.23 Til rökstuðnings þessari staðhæfingu tekur hann m.a. dæmi af því atviki þegar Otkell í Kirkjubæ ríður á Gunnar ol'an þar sem hann bograr á akrinum: Úrslitum í Gunnarsmálum ræður blóðgun sú sem Otkell veldur hetjunni þar sem hann er að sá. í frásögn þessa atburðar hef- ur skáldið í huga víti sem mjög er hart tek- ið á í fornum lögum, að ríða á mann ofan. Gunnar er að sá á akri, Otkell kemur ríð- andi við sjöunda mann. Sáðlandið er ekki girt, mennirnir ríða yfir akurinn og fara mikinn. Hvorugur virðist sjá annan né heyra. „Og í því er Gunnar stendur upp ríður Otkell á hann ofan og rekur sporann við eyra Gunnari, og rístur hann mikla ristu, og blæðir þegar mjög“. Hér er öllu skipað eftir þörf myndarinnar. Gunnar verður ekki var sjö manna sem ríða akur- inn, því sagan krefst þess að þeir komi fast að honum. Hann bograr við sáðverkið, ekki af því menn sái korni bognir, heldur af því sagan krefst að hann standi vel fyrir höggi. Hann virðist bláttáfram staðnæmast hálfboginn til að bíða eftir högginu. Þetta er ósvikin miðaldamynd þar sem náttúru- líkíngin verður að víkja lyrir tilgánginum; á myndum af píslarvottum má sjá hvernig þeir ota fram þeim líkamshluta sem verið er að leggja spjóti.24 Þessi tvö atriði sem Halldór vekur hér athygli á og tengir saman: í fyrsta lagi að atburðir sögunnar eru náttúrlegir en ekki guðfræðileg- ir eða táknlegir og í öðru lagi að frásögnin lýt- ur myndrænu en ekki rökrænu lögmáli, eins og dæmið sýndi, draga fram sérstöðu íslend- ingasagna með mjög skýrum og eftirminnileg- um hætti, og ég hygg að hér hafi Halldór séð 12
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Ný saga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.