Morgunblaðið - 08.09.2011, Page 18

18
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2011
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Ímunnlegriskýrslu sinnium stöðuna í
efnahags- og at-
vinnumálum við
upphaf þingstarfa
nú í september
taldi Jóhanna Sig-
urðardóttir forsætisráðherra
upp mikinn fjölda starfa sem
yrðu til á næstunni með fyr-
irhuguðum framkvæmdum.
Hún sagði líka að ríkisstjórnin
hefði „setið undir ómaklegri
gagnrýni um dugleysi í at-
vinnumálum“. Þeirri gagnrýni
vísaði hún allri á bug og þá sér-
staklega þeirri sem sneri að
því að ríkisstjórnin hefði lagt
„stein í götu álvers í Helgu-
vík“, og bætti við: „Öllum er nú
ljóst að sú gagnrýni var ómak-
leg og á sandi byggð.“
Um þá „ómaklegu“ gagnrýni
er fjallað í fróðlegri úttekt í
viðskiptablaði Morgunblaðs-
ins í dag, sem varpar ljósi á
vinnubrögð ríkisstjórnarinnar
í því tiltekna máli.
En málin eru miklu fleiri og
undirmálin einnig. Þess vegna
er það sem tal forystumanna
ríkisstjórnarinnar um þær
framkvæmdir sem hún er að
vinna að er svo ótrúverðugt og
þess vegna er það sem lands-
menn hrista höfuðið þegar þeir
heyra Jóhönnu
eina ferðina enn
ræða um fyrirhug-
aðar fram-
kvæmdir.
Það er ekki eins
og ræðan sem Jó-
hanna flutti nú í
þingbyrjun hafi ekki verið
flutt áður við sambærileg
tækifæri. Í fyrstu ræðu sinni á
Alþingi sem forsætisráðherra
lagði Jóhanna ekki síður ríka
áherslu á atvinnumálin. Hún
sagði að bregðast yrði við at-
vinnuleysinu „með aðgerðum
sem fjölga störfum og verja
þau störf sem fyrir eru. Við
munum leita markvisst leiða
til þess að örva fjárfestingu
innlendra og erlendra aðila og
skapa ný störf á almennum
vinnumarkaði. Ríkisstjórnin
mun fljótlega kynna áætlun
um opinberar framkvæmdir og
útboð“.
Þessi áætlun hefur margoft
verið kynnt og jafnoft verið
fallið frá henni í raun þó að
stundum hafi verið reynt að
fylgja henni í orði. Störf at-
vinnulausra Íslendinga hafa
ekki orðið til, nema þá helst ut-
an landsteinanna. Hér á landi
hefur aðeins verið boðið upp á
aðgerðaleysi og aðför að heilu
atvinnugreinunum.
Ríkisstjórnin hefur
margoft lofað nýjum
störfum en á sama
tíma grafið undan
atvinnuuppbyggingu}
Undirmálin
Úrskurðarþýska stjórn-
lagadómstólsins
hafði verið beðið
um nokkra hríð.
Hann átti að
ákvarða hvort þýska rík-
isstjórnin og þýska þingið
hefðu gengið lengra en leyfi-
legt var með því að standa að
lánafyrirgreiðslu og ábyrgð-
um lána vegna greiðsluþrots
Grikklands. Ekki verður sagt
að úrskurðarins hafi verið
beðið með mikilli eftirvænt-
ingu, því almennt var talið að
dómstóllinn myndi stíga var-
lega til jarðar og var þá ekki
síst horft til fyrri dómsorða
hans.
Auðvitað var dómurinn að
auki undir miklum óbeinum
þrýstingi því fjölmiðlar í
Þýskalandi og annars staðar í
Evrópu höfðu fullyrt að ógild-
ingarúrskurður myndi valda
miklu uppnámi í evrópsku
fjármálalífi, jafnvel nýju
hruni og evran sjálf kynni þar
með að verða fyrir bí. Þegar
spár rættust um að dómurinn
myndi hafna meginkröfum
stefnenda málsins tóku mark-
aðir austan hafs og vestan
myndarlega og jákvæða kippi.
Því hafði raunar einnig ver-
ið spáð að dóm-
stóllinn kynni að
krefjast þess að í
framtíðinni yrði
þýska rík-
isstjórnin að
tryggja hvert eitt nýtt skref í
sama máli með fullum atbeina
þýska þingsins. Þetta ákvað
dómurinn, svo segja má að
stefnendur hafi haft dálítið
upp úr krafsi sínu.
Ekki er fullljóst hvort þess-
ir fyrirvarar stjórnlagadóm-
stólsins muni hafa verulega
þýðingu. Björgunarleið-
angrar vegna veiklaðra ríkja
á evrusvæðinu verða þó senni-
lega eitthvað þyngri í vöfum,
enda líklegt að önnur ríki á
evrusvæði tryggi einnig auk-
inn atbeina eigin þjóðþinga að
slíkum málum í framhaldinu.
Þá telja lögspekingar að
dómstóllinn hafi slegið hug-
myndir um sameiginlega
skuldabréfaútgáfu út af borð-
inu með tilteknu orðalagi í
dómnum. Sé það rétt túlkun
má spyrja hvers vegna dóm-
urinn kjósi að hafa vé-
fréttarstíl um svo þýðing-
armikið atriði. En hvað sem
vangaveltum um dóminn líður
er kostur að tiltekinni óvissu
hafi verið eytt.
Dómur kominn.
Kanslarinn slapp
með skrekkinn}
Þýskur dómur
H
arðstjórar fyrr og nú fengu
napra kveðju frá Hertu Müller
við opnun bókmenntahátíðar í
Reykjavík í gær. Í ræðu sinni
fjallaði nóbelsskáldið, sem
fæddist í Rúmeníu og skrifar á þýsku, einnig
um hlutskipti manns í ríki einræðis.
„Skilningurinn lendir á mörkum hins eðli-
lega og hins brenglaða,“ sagði hún. „Annars
vegar sér maður hlutina áfram nákvæmlega
og raunverulega. Hins vegar leggst þar ofan
á hin brenglaða mynd. Skynjunin sogast,
gegn vilja mínum, að röngum segli.“
Müller lýsti því í ræðunni þegar hún yf-
irgaf Rúmeníu og þurfti að kveðja bestu vin-
konu sína. „Vindjakkinn hennar glansaði og
eftir því sem hún fjarlægðist mig minnti bak-
svipurinn æ meir á silfurskeið,“ sagði hún.
„Þannig varð kveðjustundin að silfurskeið. Úr því þetta
orð er til og hefur allt aðra merkingu en kveðjustund
sótti það á mig sem stysta lýsing á sársaukanum.“
Í framhaldi af þessum orðum vék Müller að tungu-
málinu sjálfu. „Tungumálið er aðeins til vegna okkar.
Hvort sem við tölum, þegjum í eigin þönkum, eða skrif-
um. Og það getur allt: Sagt sannleikann eða blekkt,
veitt athygli eða virt að vettugi, hlíft eða eyðilagt. Það
getur meira að segja drepið manneskjur eða bjargað
þeim. En þegar hversdagsleg notkun málsins er krufin
og við fikrum okkur frá hinu venjulega og fram á
broddinn, neyðum við orðin til að skoða sig sjálf – að
verða ljóðræn. Með ljóðrænu að vopni geta þau skrásett
á annan hátt en hefðbundin orðanotkun.“
Ljóðrænan verður beitt vopn og hvasst
hjá Müller. Heimur orða hennar er víðs
fjarri raunsæjum ráðamönnum. Hún hugsar
ekki um viðskiptatækifæri, sem kunna að
fara forgörðum, beini hún spjótum sínum að
Kína. Hún fer ekki í manngreinarálit þegar
einræðisherrar eru annars vegar. Að hlusta
á Müller er eins og að fylgjast með skurð-
lækni beita hníf sínum til að komast að
meini.
Í kafla um aðþrengda einræðisherra lýsti
Müller sálarlífi þeirra: „Þeir eru vanir því að
geta misnotað líf annarra sem eigin ránsfeng
og farið með hvern hlut í landinu sem sína
einkaeign. Mannfyrirlitning og þjófnaður
eru daglegt brauð fyrir þeim … Þeir bera
ekkert skynbragð á að fólkið hafi fengið sig
fullsatt. Í sjálfselsku sinni ruglast þeir á áralöngum
hyllingum þjóðarinnar, sem þvingaðar hafa verið fram
með hræðslu, og ást. Kúgun rugla þeir saman við um-
hyggju. Öll fólskuverk telja þeir bera vott um föð-
urlandsást. Valdagræðgi þeirra verður sjúkleg.“
Hvernig verður maður að einræðisherra? Hvernig
maður komist að þeirri niðurstöðu að hann eigi rétt á að
deila og drottna og fangelsa, pynta eða taka af lífi þá,
sem mótmæla? Eins og Müller benti á eru „óteljandi
manneskjur … áfram í höndum einræðisherra“. Verk
Hertu Müller eru ekki aðeins áminning um óhæfuverk
einræðisherra, heldur einnig vitnisburður um hlutskipti
þeirra, sem við kúgun þeirra búa. kbl@mbl.is
Karl
Blöndal
Pistill
Í höndum einræðisherra
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
FRÉTTASKÝRING
Björn Jóhann Björnsson
bjb@mbl.is
N
efndin sem samdi hvít-
bók um heildarend-
urskoðun nátt-
úruverndarmála á
Íslandi leggur m.a. til
að skipulag stjórnsýslu á sviði nátt-
úruverndar verði endurskoðað. Er
bent á að mjög margar stofnanir sinni
þessum málaflokki hér á landi, borið
saman við hin Norðurlöndin. Af hvít-
bókinni má ráða að þetta séu um 25
stofnanir, sem heyra undir nokkur
ráðuneyti, auk margs konar nefnda
er fjalla um náttúru- og umhverf-
isvernd með einum eða öðrum hætti.
Hjá þessum stofnunum starfa yfir
þúsund manns en þær helstu eru
taldar upp í meðfylgjandi töflu.
„Ókostur þess að skipta verk-
efnum eins málaflokks á milli margra
lítilla stofnana er sá að hætt er við að
viðfangsefni þeirra verði smá í snið-
um og faglega einsleit. Afleiðingarnar
eru m.a. sundurleitir gagnabankar,
brotakennd þekking og skortur á
heildstæðri yfirsýn. Jafnframt aukast
líkur á skörun milli stofnana og tví-
verknaði,“ segir m.a. í hvítbókinni.
Nefndin álítur að skoða ætti ávinning
af því að sameina sem mest umsjón
og vörslu lands og eftirlit með því.
Margar stofnanir sinni þeim verk-
efnum; t.d. Umhverfisstofnun, Land-
græðslan, Skógrækt ríkisins og
Vatnajökulsþjóðgarður. Einnig telur
nefndin rétt að skoða aukna sam-
vinnu eða samruna í rannsókna-
starfsemi á vegum ríkisins. Lagt er til
að skoða sérstaklega sameiningu
Náttúrufræðistofnunar og Veiði-
málastofnunar, þar sem starfsemi
þeirra skarist að verulegu leyti.
Þess má geta að meðal höfunda
hvítbókarinnar eru forstjórar Nátt-
úrufræðistofnunar og Umhverf-
isstofnunar, auk eins starfsmanns til
viðbótar frá fyrrnefndu stofnuninni.
Nefndin leggur m.a. til að styrkja
þurfi stöðu Náttúrufræðistofnunar
sem miðlægrar stofnunar sem annast
m.a. skipulega heimildasöfnun um
náttúru landsins.
Blendin viðbrögð
Þessum tillögum er misjafnlega
tekið hjá forstjórum annarra stofn-
ana, sem segjast sumir hverjir ekki
hafa verið með í ráðum við samningu
hvítbókarinnar. Þannig er t.d. með
Jón Loftsson skógræktarstjóra.
„Aumt er hlutskipti nátt-
úruverndar á Íslandi, þ.e.a.s. þess
hluta sem skilgreinir sig þannig að
náttúruvernd feli eingöngu í sér að
koma í veg fyrir breytingar. Það sem
helst er hér til að „vernda“ er stein-
dauð náttúra; auðnir, fjöll og jöklar.
Myndirnar sem skreyta hvítbókina
segja meira en textinn því flestir
munu ekki komast lengra en að skoða
myndirnar. Og myndirnar segja að
það sé fyrst og fremst líflaust land
sem ber að vernda. Samt voru líf-
fræðingar í meirihluta í nefndinni en
ekki jarðfræðingar,“ segir Jón og
bendir á að skipulag stofnana hafi af-
leiðingar sem skipti máli og séu
sjaldnast metnar þegar uppstokkun
eigi sér stað. Ekkert slíkt mat hafi
t.d. átt sér stað þegar Skógrækt rík-
isins og Landgræðslan voru fluttar til
umhverfisráðuneytisins. Mat af þessu
tagi sé heldur ekki að finna með til-
lögum í hvítbókinni, „bara almennt
blaður um skilvirkni og þess háttar
sem ekki stenst nánari skoðun“.
Sveinn Runólfsson landgræðslu-
stjóri er hins vegar jákvæðari í garð
hugmynda um sameiningar og fagnar
þeim. Hann segist hafa rætt við
nefndarmenn og það sé rík ástæða til
að endurskoða stjórnsýsluna í þess-
um málaflokki. „Ég kvíði þeirri vinnu
ekkert,“ segir Sveinn og bendir jafn-
framt á að hvítbók um landgræðslu
og önnur um skógrækt séu í vinnslu
og verði mögulega tilbúnar um ára-
mót. Þar verði frekari umræðugrund-
völlur.
Náttúruvernd Lagt er til í hvítbókinni að Náttúrufræðistofnun Íslands fái
aukið hlutverk og sameinist jafnvel öðrum rannsóknastofnunum ríkisins.
Stjórnsýsla um nátt-
úruna stokkuð upp
Helstu stofnanir
í stjórnsýslu, eftirliti og
rannsóknum á sviði náttúru-
og umhverfisverndar
Stofnun starfsmenn
Hafrannsóknastofnun 170
Veðurstofa Íslands 132
Matís 98
ÍSOR 88
Matvælastofnun 82
Fiskistofa 74
Umhverfisstofnun 70+
Landgræðsla ríkisins 60
Náttúrustofur (sjö talsins) 60
Náttúrufræðistofnun 50+
Skógrækt ríkisins 49
Orkustofnun 33
Veiðimálastofnun 21
Skipulagsstofnun 21
Ferðamálastofa 13
Vatnajökulsþjóðgarður 12
Fornleifavernd ríkisins 12
StofnunVilhjálms Stef. 6
Náttúruranns.st. v/Mývatn 5