Vera - 01.02.1999, Blaðsíða 13

. a
Margrét Arnljótsdóttir, skólasálfræöingur
í Reykjavík
C
Úll börn þurfa
ást og virðingu
Þegar kallaö er á lögreglu til að tryggja vinnufrið
í grunnskóla, hlýtur að vera tími til komin að
staldra við og íhuga hvort þetta sé sá grunnskóli
sem við viljum bjóða börnunum okkar upp á.
Það segir sig líka sjálft að ef kennarar þurfa að
nota mikla orku við að halda aga í bekk, verður
minna úr markvissri kennslu fyrir þau börn sem
ekki eru með agavandamál. Agaleysi í skólum er
þó ekkert séríslenskt vandamál, erlendis veltir
, fólk því einnig fyrir sér hvernig hægt sé að fyrir-
byggja ofbeldi og hörku meðal barna.
Ég hef lengi unnið með skólafólki, börnum og fjölskyldum, og hegð-
unarvandamál barna er ein algengasta ástæðan fyrir því að foreldrar
og skólafólk leita eftir aðstoð. Þetta eru vandamál eins og þegar
börnin gera ekki það sem þeim er sagt og sinna ekki þeim verkefn-
um sem þau eiga að vinna. Þau trufla kennslu, blóta, nöldra, rífast,
öskra, stríða eða lenda í slagsmálum. Sum eiga erfitt með að einbeita
sér, önnur eru óttalegir klaufar í samskiptum sínum við aðra krakka og
fullorðna.
Hegðunarvandamál koma oftast fram áður en barnið verður 7 ára
gamalt og því fyrr sem unnið er að því að leiðrétta börnin og hjálpa
þeim, því meiri líkur eru á að árangur náist. Ef ekkert er að gert,
aukast hins vegar líkurnar á að vandinn vindi upp á sig, aukist og
magnist með árunum og þá er erfiðara að taka á honum.
Hvernig hugsa árásargjörn börn?
Við vitum að það eru margar beinar og óbeinar ástæður fyrir hegðun-
arerfiðleikum. Sumt er okkur áskapað svo sem skap, erfðir eða
taugasálfræðilegir veikleikar. Annað mótast með árunum og þeim
viðhorfum sem við tileinkum okkur og kennum börnunum okkar. Til-
tölulega nýlegar rannsóknir hafa beinst að því að reyna að skilja
hvernig árásargjörnu börnin hugsa og hvernig þau líta á heiminn. Það
^ er t.d. oft mikilvægt fyrir árásargjörn börn að ná völdum, en þegar
vandamál koma upp eiga þau oft erfiðara með að ræða málin og
finna leiðir til að leysa vandann. Ef þeim finnst að þeim vegið, finnst
þeim sjálfsagt að hefna sín og svara stundum margfalt fyrir sig. Þau
eiga hins vegar erfiðara með að sjá sína eigin árásargirni og eiga oft
erfitt með að sjá heiminn út frá sjónarhorni hins aðilans. Það getur
því verið erfitt fyrir þau að skilja hvaða afleiðingar hegðun þeirra hef-
ur á aðra.
□fbeldi ýtir undir hegðunarerfiðleika
Við vitum að agaleysi og ofbeldi eykst við heimiliserfiðleika, álag og
stress á heimili, og þar sem ofbeldi er beitt heima. Önnur leið til að
auka á hegðunarerfiðleika barna er að gefa þeim óskýr skilaboð, t.d.
þar sem viðbrögð við hegðunarerfiðleikum fara meira eftir skapi hins
fullorðna heldur en alvarleika brotsins. Einn daginn er allt leyfilegt,
hinn daginn er ekkert leyft og sífellt verið að nöldra og tuða. Við vit-
um líka að skólinn getur aukið á erfiðleikana, ef illa gengur í námi,
kennslan er slæm, eða ef barninu er hafnað af jafnöldrum. Samfélag-
ið okkar skiptir einnig máli. Fjölmargar rannsóknir kenna okkur að of-
beldisfullar fyrirmyndir, t.d. í fjölmiðlum, kenna börnum ofbeldi og ýta
undir hegðunarerfiðleika.
Það er engin ein ástæða fyrir ofbeldi og agaleysi, heldur margar.
Þegar barn verður fyrir áhrifum af mörgum ólíkum þáttum, aukast lík-
urnar á að illa fari.
Á sama hátt og það er engin ein ástæða fyrir ofbeldi og agaleysi,
er engin ein leið til að laga vandann. Það þarf að vinna á mörgum víg-
stöðvum, með barnið sjálft, í fjölskyldu þess, í skólanum. Ekki hvað
síst ættum við að stuðla að samfélagi þar sem öll börn fá þroskavæn-
legt umhverfi þar sem þeim líður vel og hæfileikar þeirra fá tækifæri
til að njóta sín.
Það eru ekki síst þau börn sem eru í erfiðleikum með hegðun sína
sem við megum aldrei gefast upp við að reyna að finna leiðirtil að að-
stoða. Öll börn, hvort sem þau eru með hegðunarerfiðleika eða ekki,
þurfa að læra sjálfsaga en þau þurfa líka ást, virðingu, hvatningu og
á jákvæðri athygli að halda.
13
Agi og uppeldi