Vera - 01.04.2004, Blaðsíða 44

Vera - 01.04.2004, Blaðsíða 44
/ SVAVA JAKOBSDÓTTIR <£» Kristín Ástgeirsdóttir ,Það má segja, að það hafi verið mitt fyrsta baráttumál ílífinu að vera tekin gild, endaþótt ég væristelpa." (Svava Jakobsdóttir í viðtali 1974). Þingkonan Svava Jakobsdóttir »Þær eru ekki margar konurnar sem sett hafa mark sitt á íslenska stjórnmálasögu. Ein þeirra er án efa Svava Jakobsdóttir rithöfundur sem gerðist málsvari baráttu kvenna fyrir jafnrétti á áttunda áratugnum, innan veggja Alþingis. Svava átti mikinn þátt í að fá þau jafnréttislóg samþykkt sem nú er svo mjög sótt að og hún kom bar- áttumálum kvenna svo sannarlega á dagskrá. Það var árið 1922 sem kona var fyrst kjörin á þing á íslandi, sjö árum eftir að konur fengu takmarkaðan kosningarétt til Alþingis. Næstu áratugina voru þær konur teljandi á fingrum þeggja handa sem settust á þing. Það var því mikið verk að vinna þegar kvennahreyfingin gekk í endurnýjun lífdaga um og upp úr 1970. Kynjamisréttið blasti alls staðar við. Á Norðurlöndunum var m.a. þrugðist við með því að fjölga konum verulega á þingi og í sveitarstjórnum, ekki þó á (slandi. Tregðan var mikil eins og umræður næstu ára áttu eft- ir að leiða I Ijós. Aðgerðir og kröfur róttækra kvenna urðu þó til þess að femínistamir Svava Jakobsdóttir rithöfundur og Vilborg Harðardóttir þlaðamaður og rauðsokka komust á þing en báðar eru nú farnar yfir móðuna miklu. Svava Jakoþsdóttir var kjörin á þing árið 1971 fyrir Alþýðuþandalagið og var lengst af ein þriggja kvenna á þingi meðan hún sat þar. Fyrr um veturinn hafði hún verið í sviðs- Ijósinu eftir að leikrit hennar Hvað er í blý- hólknum? vakti mikla athygli og umræður en það fjallaði einmitt um stöðu kvenna. Svava var meðal þekktustu, róttækustu og umtöl- uðustu rithöfunda þjóðarinnar. Á sama tíma var Rauðsokkahreyfingin að stíga sín fyrstu spor. Umræðan um stöðu kvenna var mikil og hver var þetur fallin til að gerast fulltrúi nýrra kvenfrelsissjónarmiða á þingi en sú kona sem hafði hrist svo rækilega upp í um- ræðunni með smásögum sínum og leikriti? [ þeim lýsti hún heimi kvenna sem voru inni- lokaðar í borgaralegum heimi takmarkalausr- ar efnishyggju án takmarks og tilgangs. Eins og tilvitnunin hér að ofan sýnir hafði Svava lengi hugsað um stöðu kvenna en hún hafði líka búið í Svíþjóð og þar var umræðan um misrétti kynjanna komin vel á veg þegar fyrstu sögur Svövu komu út. Svava þjó því að góðu veganesti þegar hún hélt til þings og hún naut stuðnings femínista úti í þjóðfélag- inu. Jafnlaunaráð - forveri Jafnréttisráðs Fyrsta þingmál Svövu var um stofnun Jafn- launaráðs sem átti að hafa það hlutverk að tryggja jöfn laun karla og kvenna. Þar með gaf hún tóninn, hún ætlaði að þeita sér fyrir málefnum kvenna. Frumvarp hennar var samþykkt árið 1973 og var forveri jafnrétt- islaga og Jafnréttisráðs sem stofnað var 1976. (ræðu um Jafnlaunaráð sagði Svava að meg- inmarkmiðið væri að fá í lög skýlaus ákvæði um launajafnrétti og þann við misrétti á vinnustöðum. Síðar í ræðunni sagði hún: „Það er spá mín, að þegar farið verði að líta á konur sem jafnréttháa fyrirvinnu og karla og vinnu þeirra sem jafn verðmætt vinnuafl í þjóðfélaginu, þá muni slík stofnun sem Jafn- launaráð verða óþörf." Eins og kunnugt er er sá tími sem Svava lýsti ekki runninn upp enn. Femínistum þessa tíma voru málefni úti- vinnandi kvenna hugleikin og sést það vel í málflutningi Svövu. Fyrir utan að leita leiða til að þinda endi á hið eilífa launamisrétti var hún ötul þaráttukona fyrir uppþyggingu leik- skóla og flutti frumvörp um þau mál. Sívax- andi hópur útivinnandi kvenna rak sig stöðugt á skort á dagvistarúrræðum og mikla tregðu stjórnvalda til að þæta þar úr og Svövu var vel Ijóst hve mörgum foreldrum gekk illa að koma vinnu og fjölskyldulífi heim og saman. í hennar augum var það forsenda fyrir sjálfstæði kvenna að þoðið væri upp á góða félagslega þjónustu og var hún sam- stíga rauðsokkum í því. Þrátt fyrir endalausar tillögur og kröfur tók um 30 ár að koma dag- vistarmálum í þolanlega höfn. Svava vann að nýjum grunnskólalögum 1974 og vildi sjá miklu meiri valddreifingu og lýðræði í skól- um Reykjavíkur þar sem setja átti fjölda skóla undir eina fræðslunefnd. Hún vildi sjá fleiri koma þar að málum. I umræðum um nýjafnréttislög árið 1976 kom Svava inn á þau málefni sem þóttu hvað þrýnust í kvennaþaráttunni. Þar á meðal var nauðsyn þess að stytta vinnutímann en sú umræða hefur legið mjög í láginni undanfar- in ár og vinnutíminn að lengjast ef eitthvað er. (annrarri ræðu umjafnréttislögin tíundaði Svava það sem Kvenréttindafélaginu og rauðsokkum þótti brýnast en það voru, auk dagvistarmála, skóladagheimili, rétturtil leyf- is í veikindum barna, samfelldur skóladagur og endurskoðun námsefnis til að rótgrónum hugmyndum um hlutverk kynjanna væri ekki viðhaldið. í þessri ræðu sagði Svava: „heildar- niðurstaðan er sú, að til að tryggja að þæði kynin sitji við sama þorð verður að gera ráð- stafanir til að allir geti gegnt foreldrahlutverki 44/2.tbl./2004/vera
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.