Dagblaðið Vísir - DV - 28.05.2005, Blaðsíða 33

32 LAUCARDAGUR 28. MAÍ2005
Helgarblað DV
DV Helgarblað
LAUGARDAGUR 28. MAÍ2005 33
ALMENNAR
UPPLÝSINGAR
Tíðni
Brjóstakrabbamein eralgengasta ill-
kynja mein (konum og af þeim
krabbameinum sem greinast I kon-
um er brjóstakrabbamein um þriðj-
ungur.Alltaðeinaf hverjum tólf (s-
lenskum konum fá brjóstakrabba-
mein einhverntfma á lífsleiðinni.
Reikna má á þessu ári að allt að 200 konur greinist með sjúk-
dóminn hér á landi og 40-50 látist af völdum hans.
Orsakir
Lítið er vitað um orsakir
brjóstakrabbameins en matar-
æði virðist hafa áhrif og þá sér-
staklega fituneysla. Aldur kon-
unnarvegur þó mest og þær
hormónabreytingar sem fylgja
aldrinum. Utanaðkomandi kyn-
hormón hafa verið mikið rann-
sökuð þó án skýrra niðurstaðna
en þessi hormón finnast I flestum tegundum getnaðarvarna-
tafla, hormónameöferðum og í mengun.Áfengi,tóbak og
segulsvið hefur einnig verið tengt krabbanum en án vissrar
vitneskju. Fjölskyldusaga er sterkur áhættuþáttur. Kona sem á
fyrsta stigs ættingja er hefur greinst með brjóstakrabbamein
er þrefalt Kklegri til að greinast en sú sem ekki hefur slíka ætt-
arsögu hafi ættingjarnir greinst með sjúkdóminn fyrir tfða-
hvörf. Hins vegar hafa um 75% kvenna með sjúkdóminn enga
þekkta áhættuþætti.
Einkenni
Ber (brjósti er algengasta ein-
kenni brjóstakrabbameins. Góð-
kynja ástæðurfýrir beri (brjósti
eru þó margfalt algengari en ill-
kynja mein. Hins vegar ber ávallt
að útiloka illkynja mein, þv( vitað
er að auðveldara er að lækna
brjóstakrabbamein sem ekki hefur
gefist t(mi til að sá sér til annarra Ifffæra. Önnur óalgeng ein-
kenni brjóstakrabbameins (1-2%) eru verkur,hrjúft yfirborð,
útferð frá geirvörtu og roði.
Sjálfskoðun og myndataka
Mælt er með sjálfskoðun á 3.-5. degi eftir
tíðir. Um fimmtungur brjóstakrabba-
meina finnst við almenna læknisskoðun.
Mælt er með brjóstamyndatöku annað
hvert ár frá fertugu og árlega frá fimm-
tugu. Þessi skimun hefur sannað gildi sitt
og bjargað Iffi fjölda kvenna sem hafa
verið einkennalausar við greiningu með
staðbundinn sjúkdóm.
Meðferð
Meðferð byggist nær alltaf á skurðaðgerð en oftast er einnig
beitt geislameðferð og stundum meðferð með krabba-
meinslyfjum. Meðferðin er valin út frá staðsetningu og stærð
æxlisins og þvl hvort hætta sé talin á meinvörpum. Þegar
sjúkdómurinn greinist á byrjunarstigi er æxlið fjarlægt og s(ð-
an gefin geislameðferð og árangur sKkrar meðferðar er mjög
góður. Komið hefur í Ijós að góður árangur fæst með þvf að
fjarlægja þann hluta brjóstsins þar sem krabbameinið er stað-
sett ásamt eitlum úr handarkrika og gefa s(ðan geislameðferð
á brjóstið. Þessir eitlar eru fjarlægðir vegna þess að meinvörp
frá æxlinu verða oftast fýrst þar. Með þessu móti má varðveita
stóran hluta brjóstsins. Ef meinvörp finnast (eitlum úr hand-
arkrika er venjulega bætt við meðferð með krabbameinslyfj-
um. Brjóstakrabbamein er alltaf hættulegur sjúkdómur en ef
það greinist á byrjunarstigi er árangur meðferðar góður.
Heimildinkrabbamein.is/visindavefur.hUs
Verkefni sem ég setla að klára
Berglind Bjarnadóttir
greindist meö
brjóstakrabbamein rétt eft-
ir áramótin. Hún hafði
verið nokkuð viss um að
vera ekki í áhættuhópi og
hafði trassað að mæta í
skoðun og þreifa brjóstin
sjálf. Berglind er
ákveðin í að sigrast
á veikindum sinum
og þakkar íjölskyld-
unni stuðninginn.
„Erfiðast af öllu hefur mér reynst að vera kippt
út úr daglegum verkefnum, eins og vinnunni og
þeim mannlegu samskiptum sem henni fylgja,"
segir Berglind en hún býr í Hveragerði og er kenn-
ari við grunnskólann í bænum.
Grunlaus um krabbamein
Berglind er rétt liðlega fertug, gift Sigurði Bön-
dal sem einnig er kennari við sama skóla og eiga
þau þrjú böm, dóttur sem komin er yfír tvítugt og
tvíbura á ellefta ári. Hún segist hafa verið alveg
grunlaus um brjóstakrabbamein og raunar hafi
hún verið nokkuð viss um að hún væri ekki í
áhættuhópi.
„Það hefur alltaf verið talað um að konur sem
ættu ungar böm og væm með böm sín lengi á
brjósti væm ekki líklegar til að fá bijóstakrabba-
mein ef það lægi ekki í ættinni. Bömin mín var ég
með í heilt ár á bijósti. Ég var því nokkuð viss um
að það kæmi ekki fyrir mig að fá krabbamein í
brjóst og velti því sjaldan fyrir mér þeim mögu-
leika. Hafði aldrei farið f krabbameinsskoðun á
brjóstum og var ekki dugleg að þreifa á mér
bijóstin," segir hún og bætir við að þegar hún hafi
fengið hnúð næst bringubeini á hægrá bijósti hafi
hún verið nokkuð viss um að það væri ekkert al-
varlegt, allra síst krabbamein.
Send í sýnatöku
„Þetta var eins og bólguhnúður en ég var mjög
slæm af vöðvabólgu. Var að ljúka námi í Kennara-
háskólanum og vann hundrað prósent vinnu
með, auk þess að halda heimili. Álagið var mikið
um það leyti sem ég útskrifaðist rétt fyrir síðusm
jól og ég kenndi því einnig um þreytu sem sótti á
mig í byrjun vetrar," útskýrir Berglind. Til að
vinna á vöðvabólgunni fór hún í sjúkranudd en
hnúðurinn í bijóstinu minnkaði ekkert.
Undir áramót eftir útskriftina var hún farin að
hugleiða að láta athuga þennan hnúð en hafði
ekki sérstakar áhyggjur. „Fljótíega eftir áramót
þegar ekkert virtíst ætía að draga úr þreytunni fór
ég til heimilislæknisins og ræddi við hann og
sýndi honum um leið hnúðinn en ég fann aldrei
neitt til í honum. Hann skoðaði mig og vildi strax
senda mig í sýnatöku. Eftir helgina fór ég síðan í
tékk í Skógarhlíðina þar sem bijóstin vom mynd-
uð, tekið sýni og ég fór í sónar. Það var strax ljóst
að þetta var eitthvað grunsamlegt en líka var
nefht við mig að um bandvefshnút gæti verið að
ræða," rifjar hún upp.
Óttinn kominn fram
Heim fór Berglind með þessar upplýsingar og
játar að henni hafi nú verið aðeins bmgðið en
samt verið bjartsýn. Hún átti síðan að koma aftur
þegar niðurstöður lægju fyrir, nokkrum dögum
síðar.
„Ég átti að mæta á göngudeild í viðtal við lækni
þar og við fórum saman, ég og maðurinn minn.
Þegar þangað var komið hittum við fyrir skurð-
lækni og krabbameinslækni og þeir sögðu mér
strax hvers kyns væri. Það þyrfti að gera fleyg-
skurð en meinið væri um að bil 1,6 sm að stærð og
að öllum lrkindum myndi duga að fara í geisla en
ég þyrfti tæpast að fara í lyfjameðferð."
Aðgerðin var ákveðin viku síðar og þau hjón-
in fóm heim. Berglind játar að þegar þarna var
komið sögu hafi henni verið verulega bmgðið
og hún orðin hrædd. Hún reyndi eigi að síður
að vera bjartsýn á að allt gengi vel. Aðgerðin
Berglind Bjarnadóttir „Fljótlega eftirára-
mót, þegar ekkert virtist ætia að draga úr
þreytunni, fór ég til heimilislæknisins og ræddi
við hann og sýndi honum um leiö hnúðinn en
ég fann aldrei neitt til í honum. Hann skoðaði
mig og vildi strax senda mig i sýnatöku."
DV-mynd Páll Bergmann
—
„Ja, eg var sjokkeruð þegar þetta rann
blákalt upp fyrir mér. Maðurinn minn
hefur hins vegar stutt mig í einu og öllu,
fylgt mér og verið mér hreint einstakur.
Það hefur létt óskaplega á mér og styrkt
mig að hann skuli bregðast þannig við.
gekk vel en í ljós kom að meinið var 2,2 sm og
því heldur stærra en reiknað var með. Eitíarnir
vom hreinir en ljóst að Berglind þurfti að gang-
ast undir lyfjameðferð.
Stuðningur fjölskyldu mikilvægur
Hún fór heim og gréri meina sinna og undir-
bjó sig fyrir lyfjameðferðina. „Já, ég var
sjokkeruð þegar þetta rann blákalt upp fyrir
mér. Maðurinn minn hefur hins vegar stutt mig
í einu og öllu, fylgt mér og verið mér hreint ein-
stakur. Það hefur létt óskaplega á mér og styrkt
mig að hann skuli bregðast þannig við. Ef hann
hefur ekki getað komið með mér í spítalaferð-
irnar þá hefur elsta dóttir mín komið með en öll
fjölskyldan hefur verið hreint stórkostleg og
hún hefur skipt mig afar miklu umhyggjan sem
þau sýna mér.
Móðir mín og önnur systir mín em búsettar í
bænum og þær koma daglega og jafiivel oft á dag
til að kanna hvort ég þarfiúst einhvers eða hvem-
ig ég hafi það. Elska þeirra allra hefur gert mér
þetta bærilegt og fyllt mig krafti og bjartsýni," seg-
ir Berglind og bætir við að það sé kannski þess
vegna sem hún hafi ekki fundið hjá sér þörf til að
leita til samtaka eins og Krafts eða félagsskaps
kvenna sem fengið hafa sjúkdóminn.
Saknar vinnunnar
„Ég er í lyfjameöferðinni um þessar mundir en
eftír því sem lengra líður reynist hún mér erfiðari.
Þrátt fyrir það tek ég þessu sem hverju öðm verk-
efiú sem þarf að ljúka og það fleytir mér áfram að
vita að þessu mun ljúka. Stundum hugsa ég hvað
þá taki við, eftirlitið og óttinn sem fylgir því að allt
■ sé ekki í lagi en ég reyni að hugsa ekki svona langt
fram í tímann," segir hún og svarar þeirri spum-
ingu hve oft hún fái inngjöfina að lyfjagjöfin taki
3-4 tíma á þriggja vikna frestí. Nú eigi hún aðeins
eftir eina töm og hlakki afskaplega til að því verði
lokið.
Lyfin hafa farið illa í Berglindi eins og flesta
aðra. Hún segir samt að í byrjun hafi aukaverkan-
imar ekki verið svo slæmar en það ágerist. Verst sé
þróttíeysið og flökurleikinn. Hún á einnig við ein-
beitingarskort að stríða og geta hennar til að gera
það sem hana langar á heimilinu er afar takmörk-
uð.
„Allra verst er eigi að síður að hafa ekkert fyrfi
stafiú. Vinnuna mína, sem ég kann afar vel við, sé
ég í hillingum og ég sakna bæði nemenda og
vinnufélaga. Ég geng stundum upp í skóla og sest
með þeim í frímínútum og drekk kaffi. Ég léttíst
öll við það. Ég reyni líka að fara á kaffihús og hitta
vini, í bæinn eða lít í hefinsókn. En ég þarf að hvíla
mig og oft hef ég ekki kraft og orku til að fara neitt
þegar flökurleikinn sækfi sem mest á. Reyndar hef
ég margar tegundfi lyfja við honum og tek þau en
þau duga ekki alltaf til," segfi hún.
Rakaði af sér hárið
Berglirid bendir á að það hafi líka reynst
henni vel að fara í góðar gönguferðir en hún á
.lítinn cocker spaniel-hund sem fylgir henni.
Þess á milli reynir hún að lesa eða horfa á sjón-
varp. „Tilhlökkunin að klára lyfjameðferðina
léttír skapið þessa daga," segir hún og jánkar
spurningunni um hármissi. „Það var erfiðara en
ég áttí von á, ekki andlega heldur er það svo
sárt," segfi hún.
„Ég var með þykkt hár niður á herðar og þar
sem mér hafði verið sagt að ég myndi missa það
klipptí ég mig smátt og smátt stutt. Undfi það síð-
asta var ég með drengjakoll en þegar ég fór að
missa flygsur úr hárinu fylgdi því mikill sársauki.
Það var alveg óvænt en það talar aldrei neinn um
það. Ég átti erfitt með að sofa því það var svo vont
að liggja á höfðinu og ég var helaum. Þá fór ég og
lét raka hver einasta hár og hvilíkur léttfi! Ég hefði
ekki trúað hvað gott var að vera laus við allt hár-
ið,“ segfi hún og dæsfi.
Skiptir máli að líta vel út
Hún ákvað að kaupa sér hárkollu en hefur ekki
sett hana upp nema tvisvar. Oftast er hún með
klúta eða bara eins og drottínn skapaði hana.
Berglind segfi ennfiemur að enginn hafi minnst á
að öll önnur hár á likamanum myndu hverfa
smátt og smátt, þar á meðal augnhár og auga-
brúnir. Þau sem lengst og hægast vaxi falli burtu í
samræmi við það.
„Ég er enn með augnhár en þau hafa þynnst
mikið," útskýrfi hún og bætfi við að það geri hana
litíausa í framan. Því sé enn mefii ástæða til að
halda sér til og gera eitthvað fyrfi sjálfa sig. Við
það haldi hún og reyni hvað hún geti að líta
þokkalega út. „Líklega hef ég aldrei lagt eins mik-
ið eða varið eins miklum tíma í útlitið en það er
lífsnauðsynlegt að hugsa um það,“ segfi hún
brosandi.
Talar blátt áfram um sjúkdóminn
Berglind játar þegar hún er spurð hvort virúr
og kunningjar hafi brugðist feimnislega við veik-
indum hennar. „Alls ekki þefi sem ég þekki best
og teljast til vina. Þefi fylgjast með mér og tala
eðlilega um gang sjúkdómsins. En því er ekki áð
neita að ég verð þess vör að fólk sem ég þekki
minna fer undan í flæmingi og á erfitt með að
hitta mig.
Ég skil það, fólk er óöruggt og veit ekki hvað
það á að segja við mann. En mér þætti betra að
menn væru bara afslappaðfi og töluðu um sjúk-
dóminn eðlilega og blátt áfram. En það er kannski
ekki hægt að gera þá kröfu því það bregðast ekki
allfi eins við. I mínu tilfelli hefrir það reynst mér
best að taka á veikindunum eins og þau koma fyr-
fi, tala um það ef ég er slæm og vera ekki með
neitt pukur," útskýrfi hún og kveður fast að orði.
Fagmennskan kom á óvart
Eftfi að lyfjameðferðinni lýkur fær Berglind
hvíld til að byggja upp dálítinn þrótt en síðan taka
geislamfi við. Hún telur það ekki eins erfitt ferli og
hlakkar til þegar hún getur af alvöm farið að
byggja upp þrótt og þrek. Konum í hennar stöðu
er boðið upp á endurhæfingu á Borgarspítalanum
og þar er tekið á því sem þær þarfiiast, eins og að
byggja upp líkama og sál. Hún er full eftirvænting-
ar og hlakkar mest af öllu til að finna þreytuna og
máttieysið víkja fyrfi eðlilegri líðan á ný.
Það kom á óvart hvað allt það heilbrigðis-
starfsfólk sem hefur annast hana hefur unnið af
mikilli fagmennsku en Berglind segir að vel hafi
verið tekið á móti henni og um hana annast í
öllu þessu ferli. „Ég átti ekki von á að heilbrigð-
iskerfið væri svona gott, en hvert sem ég hef
leitað hefur allt gengið eins og smurð vél og
ótrúleg kunnátta, samhæfing og fagmennska
einkennir alla þá sem komið hafa að mínum
málum."
Verkefni að vinna
Vinnuna sér hún í hillingum en Berglind er
einnig leikskólakennari að mennt og hefur starfað
við það fag í fjölda ára. Hún afréð síðan að bæta
við sig kennsluréttindum og var rétt að ljúka því
námi þegar hún veiktist. Enn hefur því ekki reynt
almennilega á kunnáttuna en takmark hennar er
að geta hafið kennslu á ný um næstu áramót.
„Ef allt gengur eftfi þá ættí mér að takast það.
Þá er liðið ár án vinnu en ég er svo lánsöm að
áunnin réttindi mín hafa ekki áhrif á launagreiðsl-
ur. Það eru ekki allfi í svo góðri stöðu. Auk þess fæ
ég bætur vegna tvíburanna en ég hef ekki þegið
heimilishjálp. Þar hefur fólkið mitt komið að mál-
um,“ segfi hún og leggur áherslu á að veikindin,
þetta verkefni hennar, ætli hún að vinna eins vel
og hún geti.
Mikilvægt að hlusta á líkamann
„Vissulega hefði ég ekki kosið þetta en eins og
með öll önnur verkefni sem menn taka að sér þá
hef ég lært af því. Það hefur kennt mér að hlusta á
líkamann og þær viðvararúr sem hann sendfi frá
sér.
Ég get ekki varist því að hugsa sem svo að ef ég
hefði tekið mark á þeim bjöllum sem hringdu og
leitað fyrr til læknis, hefði meinið kannski ekki
verið eins stórt. Þá hefði ég jafiivel ekki þurft að
gangast undir lyfjameðferðina," segfi Berglind og
játar að það þýði lítið að hugsa um það nú. Hún
leggur eigi að síður áherslu á að farsælla sé að
bera vfiðingu fyrfi þeim boðum sem líkaminn
sendfi og hunsa þau ekki eins og hún gerði of
lengi.
„Það hefur skipt sköpum fyrir mig í þessum
veikindum hvað maðurinn minn hefur verið
mér einstakur. Hann lætur einskis ófreistað að
gera mér þetta eins létt og hann getur og hvetin
mig áffam. Hafi ég ekki vitað það fyrir hvaða ég
á góða að þá veit ég það nú,“ segir Berglind sem
lætur það ekki stöðva sig í miðri krabbameins-
meðferð að undirbúa stúdentsveislu dóttur
þeirra og bjóða vinum og ættingjum að hittast
og gleðjast með þeim. „Það þarf meira en
krabbamein til þess en það er engin ástæða til
að breyta því sem maður þarf ekki að breyta,"
segir hún glaðlega, ákveðin í að vinna þessa or-
ustu og halda sínu striki hvað sem tautar og
raular.
bergljot@dv.is
Anna Pálfna Ibókinni segir hún frá þvíhvernig hún ákvað að hætta að líta á veikindi sin
sem skelfilegt skrimsli og ístaöinn sjá það fyrir sér sem gamla leiðinlega frænku sem hún
hataði alls ekki en vildi vera I sem minnstum samskiptum við.
Anna Pálína Árnadóttir lést eftir hetju-
lega baráttu við brjóstakrabbamein
ÞÓTTIVÆNT
UMKRABBA-
MEINIÐ SITT
Anna Páh'na Árnadóttir söng-
kona lést á síðasta ári eftir ára-
langa baráttu við brjóstakrabba-
mein. Anna Pálína gaf út bókina
Ótuktin þar sem hún fjallaði um
krabbamein sitt sem Kröbbu
frænku. f bókinni segir hún frá því
hvernig hún ákvað að hætta að líta
á veikindi sín sem skelfilegt
skrímsli og í staðinn sjá það fyrfi
sér sem gamla leiðinlega frænku
sem hún hataði alls ekki en vildi
vera í sem minnstum samskiptum
við.
Á ráðstefriu Norrænu krabba-
meinssamtakanna sem haldin var
á Akureyri hélt Anna Pálína fyrir-
lestur þar sem hún sagði frá því
mikilvæga skrefi þegar henni tókst
að kveðja óttann. Áheyrendur
ráðstefnunnar voru heldur betur
hrærðir og stóðu upp í lok fyrir-
lestursins og klöppuðu henni lof í
lófa. í bókinni hennar kemur fram
að Anna Pálína hafi sannarlega
upplifað sínar myrku stundir og
að hún hafi oft verið við að það
bugast en einhvern veginn tókst
henni alltaf að komast út úr
myrkrinu og yfir í ljósið.
Anna Pálína var 41 árs þegar
hún lést en hún hafði háð hetju-
lega baráttu við krabbameinið í
fjögur ár. Hún hafði gefið út átta
Anna Pálína var 4 7
árs þegar hún lést en
hún hafði háð hetju-
lega baráttu við
krabbameinið í fjög-
ur ár. Hún hafði gef-
ið út átta hljómplöt-
ur og var menntaður
kennari og meðfram
söngnum hafði hún
einnig starfað sem
útvarpsmaður.
hljómplötur og var menntaður
kennari og meðfram söngnum
hafði hún einnig starfað sem út-
varpsmaður. Hún lét eftir sig eig-
inmann og þrjú böm.
Framhaldá
næstuopnu