Fréttablaðið - 06.10.2012, Blaðsíða 32

6. október 2012 LAUGARDAGUR32
■ BRAGI ÓLAFSSON
Fáir íslenskir höfundar flétta Reykjavík jafn listilega í verk sín og Bragi; í
Hvíldardögum verður Hringbrautin svo til örlagavaldur í lífi aðalpersónunnar;
í Gæludýrunum flækist ein persónan um borgina í leit að félaga sínum en
í byrjun Samkvæmisleikja draga brúnir rúskinnsskór sem skildir eru eftir á
stigagangi í Vesturbænum dilk á etir sér.
Úr fegurð í algjöran hrylling
Ég held að Reykjavík hljóti að vera fín borg fyrir skáldskap. Þegar
maður labbar um hana er maður svo fljótur að fara úr einhverju fal-
legu yfir í algeran hrylling – og öfugt. Frá því ég byrjaði að skrifa
hef ég alltaf notast mikið við götuheiti og kennileiti í Reykjavík,
ekki síst til að upplifa sterkar umhverfið sem ég lýsi. Að láta sögu
gerast í einhverri ímyndaðri borg er í mínum augum óhugsandi, þótt
ég hafi lesið bækur þar sem það er gert á mjög sannfærandi hátt. En
vegna þess að ég fæ stundum innilokunarkennd og fyllist leiða, jafnt
þegar ég geng um götur Reykjavíkur og skrifa um hana, finnst mér
nauðsynlegt að stíga út úr borginni og stilla henni upp á móti öðru
sviði innan sama verksins, stundum útlendu. Í nýrri skáldsögu sem
kemur út bráðum, fer ég til dæmis norður í land og í næsta nágrenni
við Reykjavík til að lýsa betur upp hið reykvíska svið sögunnar sem
að þessu sinni er Rauðarárstígur, Hlemmur og lögreglustöðin við
Hverfisgötu. Slíkt umhverfi verður auðvitað að fá eitthvað bjartara
umhverfi til að spegla sig í. Þegar ég geng um götur Reykja víkur
verður mér oft hugsað til myndar eftir ítalska málarann Mario
Sironi sem heitir Antiborghese og sýnir kvenpersónu koma labbandi
eftir gangstétt í nútímaborg, og í forgrunninum, við næsta horn,
bíða þrír skuggalegir menn bak við háan múrvegg eftir að konan
komi að horninu – einn þeirra er vopnaður hníf. Ég geri mér grein
fyrir að Reykjavík er ekki borg á Ítalíu, en hér eru líka götuhorn, og
á sumum hornunum mæta reykvískar götur götum í öðrum borgum.
■ SÓLVEIG JÓNSDÓTTIR
Sólveig gaf út sína fyrstu skáldsögu, Korter,
fyrr á þessu ári. Bókin fjallar um fjórar ungar
konur Reykjavíkur sem eiga fátt sameiginlegt
annað en umhverfið í 101 og griðastaðinn
Café Korter í Bankastræti.
Alsjáandi aukapersóna
Reykjavík er sögusvið bókarinnar
minnar, Korter, en hún er kannski eins
og hin alsjáandi aukapersóna sögunnar
þar sem hún leiðir aðalsögu persónurnar
fjórar saman á götu hornum, kaffihúsum
og hinum ólíklegustu stöðum. Borgin
skreytir sig með götuljósum og afgangs
jólaseríum, fær andlitslyftingu á einum
stað en hún lætur aðrar lagfæringar
bíða betri tíma. Reykjavík í Korteri á
sínar björtu hliðar en getur líka verið
köld og dimm, sem oftar en ekki helst
í hendur við það hvernig persónurnar
upplifa sjálfa sig hverju sinni. Það er
auðveldara að vera einmana í ys og þys
borgarinnar heldur en þar sem þú ert
ein með sjálfri þér. Reykjavík er það
næsta sem við komumst því að eiga stórborg hér á landi en ber þó svo
sterkan keim af því að hafa verið þorp sem teygði verulega úr sér á
stuttum tíma. Íbúarnir eru heimakærir og persónur bókarinnar líta
á skreppitúra til Mosfellsbæjar og Hafnarfjarðar sem meiri háttar
ferðalög sem lítið gott leiðir af.
Í
ljóðabókinni Klettur í hafi yrkir Einar
Már Guðmundsson um það þegar
sagnaskáldið Hómer kemur til Reykja-
víkur og spyr leigubílstjóra hvern-
ig hægt sé að ímynda sér að í þessu
regngráa tilbreytingarleysi búi sögu-
þjóð. „Það er einmitt ástæðan,“ svaraði bíl-
stjórinn, „aldrei langar mann jafn mikið til
að heyra góða sögu og þegar droparnir lemja
rúðurnar.“
Í mörgum þessara sagna leikur Reykjavík á
ýmsum tímum lykilhlutverk. Í lista yfir skáld-
sögur sem gerast í Reykjavík sem Borgarbóka-
safnið tók saman fyrir lestrarhátíð eru yfir
160 titlar og hann er hvergi tæmandi. Þessar
bækur eiga það sameiginlegt að veita innsýn
í borgarlífið og sögu þess á ólíkum tímum.
Brekkukotsannáll Halldórs Laxness gefur inn-
sýn inn í horfinn heim sveitaþorpsins þar sem
nú er hjarta miðborgarinnar, í Garðinum vefur
Gerður Kristný sögu Reykjavíkur saman við
Hólavallagarð og svo má lengi telja, margir líta
háhýsin við Skúlagötu ekki sömu augum eftir
að hafa lesið Konur eftir Steinar Braga og í
Makalaus rýnir Tobba Marinós í deitmenningu
Reykvíkinga.
Í sjálfu sér er ekki undarlegt að Reykjavík
sé íslenskum rithöfundum algengt yrkisefni;
hún er eina borg landsins, sjálf höfuðborgin,
stóri fiskurinn í litlu tjörninni og fletir hennar
sjálfsagt aldrei fullkannaðir. Fréttablaðið hafði
samband við fjóra íslenska rithöfunda sem
hafa gert borginni skil, hver með sínum hætti,
og spurði þá út í sýn þeirra á Reykjavík og
áhrif hennar á verk þeirra.
Reykjavíkurbækur
Skáldsagan Vögguvísa eftir Elías Mar verður í brennidepli á Lestrarhátíð í
Reykjavík en hún er ein af fyrstu Reykjavíkursögunum. Ófáir höfundar hafa
síðan gert Reykjavík skil með sínum hætti. Bergsteinn Sigurðsson leitaði til
fjögurra Reykjavíkurhöfunda og fékk þá til að lýsa sýn sinni á borgina.
■ EINAR KÁRASON
Margar sögur
Einars gerast í
Reykjavík. Fyrir
yngri kynslóðir
er þríleikurinn
um Djöflaeyjuna
líklega einn helsti
bautasteinninn
um merkan kafla í
sögu Reykjavíkur,
braggahverfin.
Allt önnur veröld
Ég er fæddur
og uppalinn í
borginni, þetta
eru mín heimatún og römm er sú taug er rekka dregur
föðurtúna til, eins og einhvers staðar stendur. Þetta er
það umhverfi sem ég þekki best.
Ég veit ekki hvað ég hef skrifað margar bækur sem
gerast í Reykjavík en þær eru allnokkrar, til dæmis
Heimskra manna ráð, Kvikasilfur og Norðurljós að ein-
hverju leyti. Þríleikurinn um Djöflaeyjuna er þó sjálf-
sagt hreinræktuðustu Reykjavíkursögurnar mínar.
Braggahverfið var löngu horfið þegar ég skrifaði
þessar sögur en í endurminningunni fannst mér eitt-
hvað gífurlega spennandi við þau. Braggahverfin voru
framandi. Ég þekkti fólk sem þaðan kom og þetta var
allt önnur veröld. Með því að skrifa þessar bækur var
ég að einhverju leyti að endurlífga þetta fyrir sjálfum
mér og fara enn dýpra inn í þessi hverfi en ég hafði
nokkurn tímann gert sem strákur í Hlíðunum.
■ AUÐUR JÓNSDÓTTIR
Borgarlíf, bæði íslenskt og erlent, hefur verið Auði hugleikið. Í Öðrum heimi og Fólkinu í kjallaranum er Reykjavík hins
vegar sögusviðið en sú fyrrnefnda fjallar um miðaldra mann sem flytur frá Seyðisfirði til Reykjavíkur og tekur saman við
asíska konu.
Rétta augnablikið
Danskur vinur heimsótti okkur hjónin, spenntur að
sjá Reykjavík. Eitt orð nægir til að fanga upplifun
hans: vonbrigði.
Seinna reyndi ég að segja vininum að hann hefði
bara ekki hitt á rétta augnablikið. Hann gaf lítið út á
tilfinningasemina í mér, óðamála þegar hann sagði
dönskum vinum okkar frá því hvað það væri fárán-
legt að kalla þennan þorpslega bæ borg. Samt hafði
hann komið í júní, þegar dagurinn er eilífur og
veðrið með skárra móti.
Vinurinn var farinn að reyta af sér brandara um
mannlaus stræti þar sem væri ekki þverfótandi
fyrir túristabúðum þegar vinkona leit samúðar-
full á mig með þeim orðum að ég skyldi ekki taka
þetta nærri mér, hún væri sjálf ættuð frá Bergen.
Að vissu leyti var ég sammála honum. Reykjavík er
hráslagalegasti staður sem ég þekki. En borgin er
líka dásamlegur staður.
Hann vinur minn veit ekkert um hvernig það er
að hitta Ketil Larsen á Mokka og rabba um jóla-
sveininn en fara síðan niður í Iðnó og hlusta á Paul
Auster lesa úr nýrri skáldsögu á bókmenntahátíð,
án þess að kaupa sér miða með hálfs árs fyrirvara.
Kannski er ekki matvælamarkaður á Hlemmi, eins
og þessi fíni við Norðurport, en hann kemur ábyggi-
lega einn daginn. Þangað til getur maður notið þess
að fara á Gló, Fylgifiska og Bergsson. Það er ekki
mikið um antíkvarter en Bragi er margra manna
maki og hér er árleg djasshátíð, þó að það vanti
djassbúllur með gömlum djassgeggjurum; fyrir nú
utan tónagleðina í Hörpunni. Svo styttist óðum í að
Reykjavík verði hjólaborg. Það eina sem ég sakna er
grænmetissalinn á horninu með sín exótísku krydd.
Hann vinur minn þarf að prófa að koma til
Reykjavíkur eftir sumar í Evrópu. Anda að sér
fersku sólrokinu og sjá hvernig rifsberin haldast
gljáandi rauð á trjánum fram eftir öllu hausti þegar
hann stikar niður Grjótaþorpið og segir góðan dag-
inn við Frú Fishersund í litla hvíta húsinu sínu.
FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI