Heimilisritið - 01.03.1945, Page 18

riddara í viðurvist Svíakonungs
og annarra sænskra úrvalsmanna.
Framgjarna vísindamenn og lista-
menn um víða veröld dreymdi um
að verða þessarar upphefðar að-
njótandi, og eins og nærri má
geta unnu margír kappsamlega
að því að koma sér á framfæri
við Nobelsnefndirnar, og fóru
stjómmálamenn ýmsra þjóða að
leggja kapp á að greiða götu
landa sinna í því efni. Það var
ekki einungis sæmd fyrir einstak-
linginn að fá verðlaunin heldur
einnig fyrir þjóð hans. Það aug-
lýsti hana sem menningarþjóð
og bar frægð hennar um víða
veröld. Það gat því ekki hjá því
farið að sterk pólitísk öfl ynnu
á bak við tjöldin að því að koma
vissum mönnum á framfæri.
Veitendurnir urðu því að taka
tillit til margra aðstæðna við
veitingaraar og voru í rauninni
ekki frjálsir gerða sinna. Það
gat verið ábyrgðarhluti að
móðga fremstu stjórnmálamenn
stórþjóðanna, sem höfðu aðstöðu
til að gera Svíum og Norðmönn-
um ýmiskonar skráveifur ef því
var að skipta. Framkvæmdin var
því oft sú, að þjóoum voru veitt
verðlaunin fremur en einstakling-
um. " I
Frá upphafi hefur það verið
algild regla við veitingu Nobels-
verðlaunanna, að þeir einir hafa
komið til greina, er áður hafa
fengið viðurkenningu sem miklir
listamenn eða vísindamenn. Hafa
því margir þeirra, er verðlaunin
hafa hlotið, óumdeilanlega verið
mestu snillingar hver á sínu
sviði og maklegir allrar hugsan-
legrar sæmdar. En stundum hef-
ur líka verið gengið fram hjá
ágætustu mönnum cn aðrirminni
háttar mennn verið teknir fram
yfir þá.
Almenningur mun yfirleitt hafa
veitt verðlaununum í eðlisfræði,
efnafræði og læknisfræði minni
athygli en bókmennta- og friðar-
verðlaununum, og stafar það af
því að þekking flestra á þessum
vísindagreinum er lítil og skiln-
ingurinn á mikilvægi þeirra tak-
markaður. Þær veitingar hafa því
sætt minni gagnrýni en veitingar
hinna síðar ne'r.clu verðlauna.
Fyrstu verðlaunin fyrir eðlisfræði
voru veitt Konrad Wilhelm
Röntgen fyrir uppgötvun hans á
hinum svonefndu Röntgen- eða
X-geislum. Röntgcn var þýzkur
maður, prófessor í Miinchen.
Uppgötvunina hafði hann gert
árið 1895 og var mikilvægi henn-
ar augljóst og siþekkt þegar
hann hlaut Nobelsverðlaunin.
Síðan hefur mörgum fremstu
mönnum þessarar vísindagreinar
verið veitt verðlsunin, svo sem
Marconi, 1909, Einstein, 1921 og
Niels Bohr, 1922.
Meðal þeirra, er hlotið hafa
verðlaunin fyrir efnafræði eru
sérstaklega margir Þjóðverjar.
Mun það stafa bæði af því, að
þeim var haldið mjög fram og
af því að sú vísindagrein var
stunduð af meira lappi í Þýzka-
16
HEIMILISRITIÐ