Læknablaðið - 15.04.1988, Blaðsíða 7

LÆKNABLAÐIÐ
119
áhyggjuefni fyrir þá sem slíkar rannsóknir stunda
hvernig við skuli bregðast.
Við rannsókn á neysluvenjum og viðhorfum til
áfengis sem framkvæmd var samtímis með sama
spurningalista í Finnlandi, íslandi, Noregi og
Svíþjóð, kom í ljós, að ölvunartíðni er mest á
íslandi og bráðar afleiðingar áfengisneyslunnar
þar af leiðandi svipaðar og í Finnlandi eða ívið
algengari þar sem ölvunartíðnin er hér um bil
jafnmikil og hér á landi. Stórdrykkja er hins
vegar meiri í þeim löndum þar sem heildarneyslan
er meiri. Þar eru einnig ýmsar heilsufarslegar
afleiðingar áfengisneyslunnar meira áberandi en
hér á landi. Nánari norræn samanburðarathugun
á heilsufarslegum og félagslegum
langtímaafleiðingum áfengisnotkunar er langt
komin og tekist hefur að fá Dani til að vera með í
rannsókninni. Fjallað er um hluta af þessari
könnun í grein Gylfa Ásmundssonar. í henni
kemur fram samsvörun á milli heildarneyslu
áfengis, ölvunaraksturs og umferðarslysa hér á
landi.
Þrátt fyrir að liðin sé hálf önnur öld síðan
drykkjusýki og afleiðingum hennar var lýst sem
sjúkdómi af sænskum geðlækni, Magnusi Huss,
hefur gengið hægt að fá fólk til að viðurkenna
áfengismisnotkun sem sjúkdóm. Á síðustu 30
árum hafa AA samtökin og síðar SÁÁ lagt
áherslu á að kynna almenningi þetta sjónarmið.
Viðhorf fólks til sjúkdóma ásamt þekkingu á eðli
þeirra og orsökum skipta miklu til að unnt sé að
koma í veg fyrir þá. Þrátt fyrir upplýsingamiðlun
til lærðra og leikra vantar enn talsvert á að fólk
yfirleitt líti á drykkjusýki sem sjúkdóm og geri sér
ljóst eðli hennar eins og fram kemur í rannsókn
Hildigunnar Ólafsdóttur.
Meðferð drykkjusjúkra og aðstoð við þá sem eiga
í vanda vegna áfengisnotkunar er mikil nauðsyn.
Það er enn eitt sem er sérkennilegt fyrir
áfengismál á íslandi hversu mörg rúm eru hér nú
á sjúkrastofnunum sérstaklega til meðferðar
drykkjusjúkra og ör aukning þeirra á síðustu 10
árum þrátt fyrir hina lágu heildarneyslu. Þeim
sem leitað hafa aðstoðar hefur farið sífjölgandi
eftir því sem rúmum hefur fjölgað.
Endurinnlögnum hefur þó fjölgað meira en fyrstu
innlögnum. í árslok 1985 höfðu 3,6% fullorðinna
íslendinga verið lagðir inn á stofnun til meðferðar
vegna áfengismisnotkunar. Fjöldi karla á
fimmtugsaldri sem leitað hafa meðferðar var þá
orðinn meiri en fjöldi sextugra karla sem vitað var
að höfðu misnotað áfengi einhvern tíma á ævinni
í rannsókn fyrir nærri þrjátíu árum. Fjöldi
kvenna sem hefur verið í meðferð var rúmlega
fjórum sinnum meiri 1985 en vitað var um að
hefðu misnotað áfengi eða önnur vímuefni
þrjátíu árum áður. Á sama tíma hefur sala
Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á áfengi
tvöfaldast.
Þessar rannsóknir varpa nokkru ljósi á þróun
áfengisneyslu og núverandi ástand í
áfengismálum. Mikið vantar þó á að öll kurl séu
komin til grafar. Bæði eru i gögnum þeim sem
þegar hefur verið safnað enn miklar upplýsingar
sem að nokkru hafa verið birtar annars staðar en
að nokkru er ekki enn búið að vinna úr. Auk þess
er nauðsyn að halda áfram frekari rannsóknum á
neysluvenjum til þess að fylgjast með hvaða áhrif
breytingar á dreifingu áfengis hafa, eins og nýjar
sjálfsafgreiðsluverslanir og fleiri útsölur.
Ennfremur er nauðsynlegt að fylgjast með neyslu
unglinga eins og gert hefur verið á vegum
Landlæknisembættisins. Fjölmargar aðrar
rannsóknir er ástæða til að framkvæma,
faraldsfræðilegar, lyfjafræðilegar, klínískar,
félagsfræðilegar, sagnfræðilegar og
hagfræðilegar.
En ekki er hægt að bíða með aðgerðir þar til
niðurstöður þessara rannsókna liggja fyrir. Þegar
er nægjanlega mikið vitað til þess að hægt sé að
beita raunhæfum aðgerðum til þess að draga úr
áfengisneyslu og vandamálum sem henni tengjast.
Það er enginn vafi á því að íslensk
áfengismálastefna, með sterku aðhaldi og
takmörkunum á sölu og dreifingu, m.a. banni við
sölu á áfengum bjór, hefur haldið niðri
heildarneyslu landsmanna. Allar tilslakanir hafa
stuðlað að aukinni neyslu og auknum
vandamálum.
Ætlunin með íslenskri heilbrigðisstefnu er að ná
markmiði Alþjóða heilbrigðisstofnunarinnar að
minnka heildarneyslu áfengis í landinu um
fjórðung fyrir árið 2000. Ljóst er að leiðin til þess
er ekki að slaka frekar á þeim takmörkunum sem
hér hafa verið á áfengissölu og leyfa sölu á nýjum
tegundum. Til þess að ná þessu markmiði þarf að
nýta þá þekkingu sem þegar er til, miðla henni til
lækna og leikra og leggja áherslu á frekari
rannsóknir.
Tómas Helgason