Morgunblaðið - 10.11.2011, Síða 22

22 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 10. NÓVEMBER 2011
Átta íslensk handrit
eru nú á sýningu í
Schirn Kunsthalle í
Frankfurt, þar sem
þau eru sett í samhengi
við innsetningu Gabrí-
elu Friðriksdóttur
myndlistarmanns.
Þessi viðburður hefur
vakið mikla athygli í
Frankfurt og hafa hon-
um verið gerð rækileg
skil í þýskum fjöl-
miðlum. Sú umfjöllun endurspeglaði
í senn virðingu fyrir hinum íslensku
dýrgripum og áhuga á tengingu
þeirra við íslenska samtímalist.
Óttar Guðmundsson læknir skrif-
ar grein í Morgunblaðið í gær þar
sem hann lýsir yfir hneykslun sinni á
því meinta virðingarleysi sem ís-
lensku handritunum er sýnt með
þessari fléttu ólíkra menningar-
heima og beinir spurningum til
þeirra sem bera ábyrgð á varðveislu
handritanna.
Fyrir tveimur árum fór Schirn
Kunsthalle í Frankfurt þess á leit
við Stofnun Árna Magnússonar í ís-
lenskum fræðum að stofnunin sýndi
nokkur handrit á þess vegum í
tengslum við Bókamessuna í Frank-
furt. Schirn Kunsthalle
er einn virtasti sýning-
arstaður myndlistar í
Þýskalandi og því var
beiðnin tekin til alvar-
legrar skoðunar.
Strangar reglur gilda
um lán handrita til út-
landa og alls ekki er
sjálfsagt að á þær sé
fallist. Mjög sjaldan er
samþykkt að lána
handrit úr landi og þá
aðeins í þeim tilvikum
að um veigamiklar sýn-
ingar sé að ræða er hafi
ótvírætt menningarlegt gildi og
tengist jafnvel sögulegum tímamót-
um, líkt og var t.d. um sýningu á ís-
lenskum handritum í tengslum við
afmæli landafunda norræna manna í
Ameríku. Tekið skal fram að sum
handrit verða aldrei lánuð úr landi.
Sá heiðurssess sem Ísland skipaði á
Frankfurtarmessunni í ár er vit-
anlega stórviðburður í okkar menn-
ingarlífi og því var tekið jákvætt í
beiðni forráðamanna Schirn.
Sú hugmynd vaknaði fljótlega
hvort tengja mætti handritasýn-
inguna með einhverjum hætti við
sýningu á verkum íslensks nútíma-
listamanns og efna þannig til sam-
tals milli nútíma og fortíðar. Vissu-
lega má deila um hvort rétt sé að
tengja handritin með svo beinum
hætti við nútímaverk, en í slíku sam-
starfi felast óneitanlega tækifæri til
að sýna handritin með öðrum hætti
en jafnan er gert og ná þannig til
annarra áhorfenda en venjulega.
Það liggur í hlutarins eðli að slíkri
ákvörðun fylgir nokkur áskorun.
Sætta þarf ólík sjónarmið – öryggis-
og virðingarsjónarmið þeirra sem
bera ábyrgð á handritunum og list-
ræna sýn listamannsins. Ákveðið var
að þó svo að listamaðurinn myndi, í
samvinnu við stofnunina, koma
handritunum fyrir í samhengi við
verk sitt skyldu þau þó vera að-
greind í rými svo að fyllsta öryggis
væri gætt. Tekið skal skýrt fram að
rík og góð samvinna var á milli
stofnunarinnar og listamannsins á
öllum stigum, og sýndi listamað-
urinn handritunum mikla virðingu í
vinnu sinni og nálgaðist viðfangsefni
sitt á mjög faglegan hátt.
Stofnunin fylgir ströngum örygg-
isreglum við meðferð handrita og
sýningu á þeim. Eftir ítarlega skoð-
un og heimsókn á sýningarstaðinn
mælti Stofnun Árna Magnússonar í
íslenskum fræðum með því að hand-
ritin yrðu léð á þessa sýningu, en
ríkisstjórn Íslands samþykkti síðan
lánið, eins og reglur kveða á um.
Vissulega var farin óvenjuleg leið í
þessu tilviki og er eðlilegt að menn
deili um hvort vel hafi tekist til. Af-
staða manna til sýningarinnar bygg-
ist einnig á því hvort verk Gabríelu
Friðriksdóttur falla fólki vel í geð
eða ekki. Segja má að áherslan á
sýningunni sé fremur á hin sjón-
rænu og dulúðlegu áhrif sem hand-
ritin hafa á áhorfandann heldur en
aðeins á innihald þeirra, en útkoman
er að mínu mati sérlega áhrifamikil.
Engum sem gengur inn í sýninguna
dylst þó hverrar gerðar handritin
eru. Á stórum vegg fyrir framan
sýningarsalinn er komið fyrir upp-
lýsingum um efni og gerð hvers
handrits, svo að ég get ekki sam-
sinnt því að handritin týnist eða séu
á hrakhólum á sýningunni.
Óttar spyr hvort hver sem er geti
komið á Stofnun Árna Magnússonar
í íslenskum fræðum og fengið lánuð
handrit á sýningu. Að sjálfsögðu
ekki. Eins og ég hef þegar lýst var
mælt með láninu af stofnuninni eftir
ítarlega skoðun. Sú ákvörðun hvílir
aldrei á geðþótta einstakra manna,
heldur á hlutlægu mati á mikilvægi
viðburðarins og öryggi á sýning-
arstað.
Ég get fullvissað Íslendinga um
að vel er hlúð að handritunum á
Stofnun Árna Magnússonar í ís-
lenskum fræðum. Handritin eru
ekki á hrakhólum, líkt og Óttar ýjar
að. Hins vegar má fullyrða að starf-
semi stofnunarinnar sé á hrakhól-
um, enda hefur lengi verið beðið eft-
ir því að handritunum og þeirri
rannsóknar- og fræðastarfsemi er
þeim tengist yrði búin sómasamleg
umgjörð. Nú þegar styttist í að reist
verði Hús íslenskra fræða þar sem
handritin verða loks sýnd svo að
sómi verður að, er vakandi áhugi vel-
unnara þeirra mikils virði og treysti
ég því að í þeim efnum muni Óttar
Guðmundsson áfram reynast traust-
ur liðsmaður.
Handritin í Frankfurt
Eftir Guðrúnu
Nordal »Eftir ítarlega skoðun
og heimsókn á sýn-
ingarstaðinn mælti
Stofnun Árna Magn-
ússonar í íslenskum
fræðum með því að
handritin yrðu léð á
þessa sýningu, en rík-
isstjórn Íslands sam-
þykkti síðan lánið, eins
og reglur kveða á um.
Guðrún
Nordal
Höfundur er forstöðumaður
Stofnunar Árna Magnússonar í ís-
lenskum fræðum.
Hefur bankahrunið
leikið huga okkar svo
grátt að allt þarf í
dag að borga sig?
Sem dæmi um slíka
hugsun mætti spyrja
hvort mönnum fyndist
rétt og heilbrigt að
spítalar þyrftu að
ákveða um lækningar
sjúklinga út frá hag-
kvæmnissjónarmiðum,
að hvert nýtt mann-
virki yrði öðru líkt í sparnaðar-
skyni, lista- og menningarlíf sjálf-
bært og borgarar stjórnuðust af
sérplægni fremur en almannahags-
munum? Stúdentar hugsuðu um
hagnaðarvon en hvorki áhuga né
hæfileika þegar þeir kysu náms-
braut?
Eitt af sjúkdómseinkennum sam-
félagsins í aðdraganda hrunsins var
einmitt viðleitnin til að „hámarka
arðinn“ hvað sem það kostaði.
Nú er Perlan í Öskjuhlíð auglýst
til sölu og stendur væntanlega til
að einkavæða hana. Hún stendur
ekki undir sér, segja menn, því að
bókhald gerir ekki ráð fyrir hug-
lægum gróða tekjumegin.
Það gengur illa að læra af
reynslunni. Borgaryfirvöld þyrftu
að hugsa sinn gang en eigandi
hússins, Orkuveita Reykjavíkur, er
undir hælnum á þeim og fékk fyr-
irmæli um að skera niður.
Margir átta sig ekki á að borg-
arstjórn notaði ekki tækifærið til
að leysa húsið til sín þegar það
bauðst, ferðamanna- og veitinga-
staðinn Perluna í Reykjavík, eitt
helzta kennileiti og stolt borg-
arinnar, sem stórhuga bygging-
armeistarar gerðu hvort eð er ekki
ráð fyrir að myndi borga sig í
ströngum skilningi hagfræðinnar
þegar það var byggt.
Árið 1991 var talið að leigutekjur
myndi hugsanlega endurgreiða
stofnkostnaðinn á 100 árum. Rekst-
ur og viðhald var þar fyrir utan.
Perlan er núna 20 ára og þá er
spurning hvort menn ætli að gefast
upp eftir bara 20 ár?
Í DV árið 1991 kom fram að
borgaryfirvöld litu á Perluna sem
„annað og meira“ en veitingastað
til að hafa leigutekjur
af. Hún væri „fyrst og
fremst frábær útsýn-
isstaður og góð ímynd
fyrir Reykjavík“ sem
mundi skila sér í
„auknum ferðamanna-
straumi til borg-
arinnar“.
Í þessu ljósi kemur
mönnum ekki á óvart
að kauptilboð í Perluna
eru langt frá verð-
hugmyndum eigand-
ans. Þau hafa verið það
áður þegar sala á hús-
inu hefur komið til tals og þau virð-
ast af fréttum að dæma vera það
núna líka.
Orkuveita Reykjavíkur þarf að
reikna út fjárhagslegt tap af því að
selja Perluna á móti tapi af því að
reka hana áfram. Ákvörðun af
þessu tagi á ekki að hvíla á herðum
reiknimeistara fyrirtækis í hagræð-
ingarferli heldur stjórnmálamanna.
Helst stjórnmálamanna sem hafa
lært af hruninu og skilja að
lífið er meira en bókhaldstölur
sem segja ekki alla söguna. Perlan
ber hið lýríska nafn sitt með rentu
og þangað leggja um 600.000 ferða-
menn leið sína á ári hverju.
Þegar húsið var opnað og blessað
sagði Morgunblaðið að það yrði há-
tíð þegar Reykvíkingar gæfu sjálf-
um sér þá gjöf sem öðrum fremur
væri líkleg til að verða stolt borg-
arinnar: „Hún sindrar og skín þar
sem hana ber við himin og hún
skiptir um lit eftir birtu og skýja-
fari svo hún er farin að keppa við
Esjuna sem aldrei er eins á lit-
inn.“ Perlan væri ekki aðeins veg-
legt hús sem hæst bæri í höf-
uðborginni heldur verðugt tákn um
hagsæld og forsjálni þeirrar stofn-
unar sem einna mest hefði stuðlað
að velmegun borgarbúa, sjálfa hita-
veituna.
Þetta tákn er nú til sölu og það
er í fullri alvöru verið að hugleiða
að selja það með tapi. Kaupandinn
mun vafalaust gera kröfur um að
húsið og reksturinn standi undir
sér samkvæmt ströngustu skil-
greiningum hagfræðinnar. Verður
mikill sómi að stolti borgarbúa og
einu helsta kennileiti Reykjavík-
urborgar þegar við blasir að það
getur ekki orðið og seglin verða rif-
uð? Er öruggt að áfram verði hægt
að fara með ferðamenn á útsýn-
ispallana, kaupa ítalskan rjómaís í
kaffiteríunni og dýrindis málsverð
á tyllidögum á veitingastað sem
snýst ofurhægt hring svo að mat-
argestir geta notið fagurs útsýnis
yfir borgina og Faxaflóa?
Ef Perlunni verður lokað fyrir
ferðamenn myndast skarð sem erf-
itt verður að fylla. Hinn mikli
straumur ferðamanna til Reykja-
víkur að skoða mannvirki og útsýni
útheimtir mikla þjónustu, ekki síst
salernisaðstöðu. Allir sem starfa að
ferðamálum vita að Perlan er eitt
af helstu salernis- og útsýnisstopp-
unum. Þetta hljómar ef til vill sem
tragikómedía í eyrum þeirra sem
ekki þekkja til ferðamála, en þetta
er staðreynd. Salernum í Hall-
grímskirkju hefur verið lokað fyrir
ferðamönnum og þá er ekki um
auðugan garð að gresja. Eftir
standa Þjóðminjasafnið, Harpa og
Perlan sem geta þjónað miklum
fjölda ferðamanna. En þá á ekki að
vera með feimni hvað varðar gjald-
töku, jafnvel aðgangseyri – eða ein-
göngu aðgangseyri vegna salerna.
Það sem ég segi eru staðreyndir.
Ef Perlan hverfur sem þjón-
ustukjarni missum við skemmti-
legan áfangastað og einnig metnað.
Ekkert er öruggt í þessum efn-
um nema borgaryfirvöld standi við
þær ákvarðanir sem teknar voru
um Perluna í upphafi og búa henni,
öllum sem starfa þar, borgarbúum
og öðrum gestum stöðugleika, því
að það er víst með að borga sig.
Sjáum hvað setur. Ég er bjart-
sýnn á framtíðina. Ferðamanna-
þjónustan er fyrir okkur mikil
framtíð og ég vona svo sannarlega
að allir hlutaðeigandi skilji það og
breyti rétt varðandi Perluna.
Verður stolt borgarinnar
selt með tapi?
Eftir Friðrik Á
Brekkan
Friðrik Á.
Brekkan
» Orkuveitan þarf að
reikna út fjárhags-
legt tap af því að selja
Perluna á móti tapi af
því að reka hana áfram.
Ákvörðunin er stjórn-
málamanna.
Höfundur er leiðsögumaður.
Í Morgunblaðinu
mánudaginn 7. nóv-
ember ber að líta
greinarkorn eftir séra
Þórhall Heimisson þar
sem hann fjallar um
messu allra sálna, en
nýafstaðnar eru fyr-
irbænaguðsþjónustur
fyrir þeim sem lokið
hafa lífshlaupinu.
Ég hef sem aðrir
kvatt vin og annan á
þann formlega hátt sem við gerum í
þessu samfélagi. Í flestum tilvikum
var ástvinurinn kvaddur með því
fororði að nú væri hann kominn í
ljósið mikla, kærleiksfaðm Guðs.
Þetta er skiljanlegt í ljósi þess sem
kirkjan kennir með skírnarsakra-
mentinu, en í því felst þrennan:
Þegnréttur í náðarríki Guðs, fyr-
irgefning syndanna og endurfæð-
ingin.
Er fyrirbæna þörf? Cluny-
klaustrið í Frakklandi, heyrandi til
Benediktsreglunni, varð einhvers
konar undanfari fyrirbænagjörð-
arinnar með ábótann Odilo (962-
1048) í fararbroddi, en á þeim tíma
var sú trú ríkjandi að fyrirbænir
gætu stytt dvöl þeirra í hreins-
unareldinum sem á annað borð áttu
sér einhverja sáluhjálparvon, og
töldu sumir sig heyra reiðiöskur
hinna illu ára í hinu neðra er þjak-
aðar sálir losnuðu úr prísundinni
sakir bænaþunga hinna trúuðu, en
hreinsunareldurinn var til þess
gerður að slípa menn til fullkomn-
unar sem tók að vísu mislangan
tíma. Ekki verður séð í fljótu bragði
í hverju hin mikla siðbót er fólgin
sem séra Þórhallur nefnir sem út-
breiðslustarfsemisávöxt hinnar
benediktsku klausturreglu. Lút-
ersk-evangelísk kirkja kennir þvert
á móti að þessi forslípun til full-
komnunar sé óþörf með
því að í fórnardauða
Krists felist hin eig-
inlega frelsun, en kenn-
ingin er þó þannig í
framkvæmd að kirkjan
viðhefur milliþrep og
kippir einstaklingum
inn fyrir hinn himneska
þröskuld með sakra-
menti skírnarinnar,
framkvæmd sem Helgi
heitinn Hóseasson,
blessuð sé minning
hans, krafðist svo eftir
var tekið að kirkjan ógilti en var
hunsaður allt fram í andlátið.
Ég innti skjólstæðing eftir því fyr-
ir nokkru, hvernig hann liti á tilvist
drauga. Það varð reyndar fátt um
svör, þannig að ég gaf honum alltént
tvo valkosti: Annaðhvort að við
dauðann færi viðkomandi beint til
Guðs, sem um leið útilokaði allt sál-
arsveim, nema þá sem grófleg mis-
munun, þ.e. sakramentisskírn
kristninnar vs. allir hinir óskírðu ut-
an hennar, eða þá hitt að sálir væru
á sveimi sem höfðu ekki náð eða
ættu eftir að ná til ljóssins mikla,
sem þýddi þá væntanlega um leið að
presturinn lygi til um afdrif okkar.
Hann leit á mig og svaraði að
bragði: Presturinn lýgur, ekki
spurning!
Er kirkjan í mótsögn við sjálfa sig
með fyrirbænaguðsþjónustu fyrir
þeim sem kvatt hafa?“
Fyrirbænir
og draugar
Eftir Ómar
Torfason
Ómar
Torfason
»Er Lútersk-evang-
elísk kirkja í mót-
sögn við sjálfa sig með
fyrirbænaguðsþjónustu
fyrir þeim sem horfnir
eru?
Höfundur er sjúkraþjálfari.
- nýr auglýsingamiðill
 569-1100finnur@mbl.is