Morgunblaðið - Sunnudagur - 05.05.2013, Blaðsíða 45

atkvæðagreiðslu um hvort hverfa ætti frá núverandi
kerfi. Þar gilti einn maður – eitt atkvæði. En ekki fór
sú niðurstaða eins og handhafar réttlætisins endan-
lega héldu. Þvert á móti. Bretar felldu með yfirburð-
um að hverfa til þess kerfis sem er fullyrt að sé miklu
lýðræðislegra en það sem í einmenningskjördæmum
felst. Kosningar til þings ESB eru auðvitað lýðræðis-
legar að þessu leyti, en ekki dregur það kjósendur að
og er þátttaka í þeim ótrúlega dapurleg. Ekki er ólík-
legt að niðurstaðan yrði svipuð á Íslandi og varð í
Bretlandi, ef reynt yrði að stuðla að því, með útþynn-
ingu kosningakerfisins, að smáflokkafjöldi einkenndi
Alþingi umfram það sem nú er. Varla dettur nokkr-
um í hug að slík breyting bætti virðingu Alþingis.
Svo eru það sigurvegararnir
Umræða um sigurvegara kosninga fer allt öðruvísi
fram á Íslandi en annars staðar. Úthlutun stjórnar-
myndunarumboðs dregur dám af því. Í vetrarkosn-
ingunum í desember 1979 fékk Sjálfstæðisflokkurinn
35,4 % atkvæða og munaði miklu á honum og næst-
stærsta flokknum. Það var Framsóknarflokkurinn
sem fékk 24,9% atkvæða og hafði unnið á um 8 pró-
sentustig. Sjálfstæðisflokkurinn hafði unnið á um 3,1
prósentustig. Sjálfstæðisflokkurinn hafði fengið
43.841 atkvæði, 12.970 atkvæðum fleiri en Framsókn-
arflokkurinn (eða um 42% meira fylgi!) En þau at-
kvæði „féllu dauð“ í mati á sigurvegara kosninganna!
Íslendingar töpuðu eitt sinn 14-2 fyrir Dönum.
Sennilega hefðu Íslendingar verið útnefndir „sig-
urvegarar“ næsta landsleiks hefðu þeir þá tapað
13-3 ef sömu spekingar spjölluðu eins og eftir
kosningar. Í samræmi við hið séríslenska sigur-
vegaramat fékk Framsókn stjórnarmyndunar-
umboð 1979 fyrstur, en ekki sá flokkur sem var
eftir kosningarnar stærsti flokkur þjóðarinnar,
svo munaði miklu. Og hin skrítnu dæmi eru fleiri.
Andríki rifjar eitt þeirra upp: „Í alþingiskosning-
unum 1991 vann Sjálfstæðisflokkurinn mikinn
sigur, fór úr 27,2% atkvæða í 38,6% og var að
sjálfsögðu langstærsti flokkur landsins. Ekki
voru þó allir (sáttir) við að hann myndaði ríkis-
stjórn.
Í sömu kosningum fór Alþýðubandalagið úr
13,3% í 14,4%. Formaður þess lýsti Alþýðu-
bandalagið mikinn „sigurvegara“ og að nú yrði
að halda Sjálfstæðisflokknum utan ríkisstjórnar.
Formaður Alþýðubandalagsins gekk svo langt
að leggja til að formaður Alþýðuflokksins, sem í
sömu kosningum hafði farið úr 15,2% í 15,5% at-
kvæða, yrði forsætisráðherra, svo hægt yrði að
koma í veg fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn mynd-
aði ríkisstjórn.
Þegar Alþýðuflokkurinn féll ekki fyrir þessum
gylliboðum skipulagði formaður Alþýðu-
bandalagsins hringingar á skrifstofu Alþýðu-
flokksins, þar sem hringjendur sögðu skrif-
stofufólki að þeir væru reiðir kratar sem tækju
ekki í mál að Sjálfstæðisflokkurinn myndaði rík-
isstjórn.“
Sömu tilþrif enn á ferð
Svipaðir atburðir þeim, sem lýst var þarna síðast,
hafa gerst oftar og eru að gerast aftur núna, þótt leik-
arar séu aðrir og nýjum aðferðum beitt við brell-
urnar, kannski til að undirstrika að betri tækni bætir
ekki endilega siðferðið. Árið 1995 sat Framsóknar-
flokkurinn einnig undir skipulögðu áreiti af svipuðu
tagi, sem Halldór Ásgrímsson, þáverandi formaður,
hristi af sér.
Á meðan Árni Páll Árnason var enn eins og vank-
aður eftir mikla hrakför flokks síns í þingkosning-
unum gaf hann margvíslegar skrítnar yfirlýsingar.
Ein var sú að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðis-
flokkur hefðu ekki „lýðræðislegt umboð“ til að taka
við stjórn landsins, þótt þeir hefðu 38 þingmenn á bak
við sig, mun fleiri en fráfarandi stjórn hafði nokkru
sinni. Formaður annars af tveimur ríkisstjórnar-
flokka sem misst höfðu 18 af 34 þingmönnum sínum í
frjálsum kosningum lét eins og hann hefði sérstakt
umboð til að fella slíkan furðu úrskurð. Og í einum af
furðulegasta fréttatíma Ríkisútvarpsins, sem fluttur
hefur verið lengi og er þá mjög langt til jafnað, fimb-
ulfömbuðu þeir Svanur Kristjánsson og Gunnar
Gunnarsson slíkt óráðshjal um stjórnmál að ömurlegt
var að verða vitni að. Fengu þeir að auki aðsendan
pistil utan úr víðri veröld sem ekki bætti úr skák.
En sigurvegaraúrskurðir og margvíslegt tal og
misjafnt er sem betur fer ekki það sem að lokum ræð-
ur úrslitum.
Morgunblaðið/Eggert
Kenningasmiðir
sníða í axarsköft
5.5. 2013 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 45