Morgunblaðið - Sunnudagur - 30.11.2014, Qupperneq 8

8 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 30.11. 2014
Þegar vísitala launa var tekin af með lögum íjúní 1983 hófst mikil umræða í þjóðfélaginuum hvort réttmætt væri að halda verðtrygg-
ingu á lánum. Ekki að undra því verðbólga á þess-
um tíma fór yfir 100% á meðan launin stóðu í stað.
Ef þau hefðu áfram fylgt verðbólgunni hefði lántak-
andinn lítið sagt. Þá hefði sparifjáreigandinn verið
einn um að emja því innistæðan hans hefði í einu
vetfangi að engu orðið. Þetta var samhengi umræð-
unnar á þessum tíma. Auðvitað sáu flestir ranglæt-
ið sem þarna varð og var kallað misgengi lána og
launa.
Tveir menn eru mér sérstaklega eftirminnilegir
úr þessari umræðu, Jóhannes Nordal, þáverandi
seðlabankastjóri annars vegar, og hins vegar stofn-
andi Kaupþings, Pétur H. Blöndal. Báðir vörðu
vísitölubindingu lána en með ströngum fyrirvörum:
Vextir yrðu að vera lágir. Ef ég man rétt töluðu
þeir um 2%. Lánveitendur skeyttu því engu og
keyrðu upp vexti ofan á verðtrygginguna.
Samtök lántakenda tóku undir með þeim sem
töluðu fyrir lágum nafnvöxtum og gagnrýndu harð-
lega háan fjármagnskostnað, og líkt og Hagsmuna-
samtök heimilanna í kjölfar hruns krafðist Sigtúns-
hópurinn endurgreiðslu á hluta misgengisins.
Hópurinn krafðist þess sem nú er réttilega kallað
„leiðrétting“ lána. Ekki krafðist Sigtúnshópurinn
afnáms vísitölubindingar lána, einfaldlega vegna
þess að við útreikninga kom í ljós að vísitölubundin
lán báru lægri raunvexti en óvísitölubundin lán.
Þar fyrir utan voru afborganir af vísitölubundnum
lánum auðveldari fyrir tekjulágt fólk í upphafi láns-
tímans því hluti fjármagnskostnaðarins færðist aft-
ur í tímann. Lánið varð tekjulágu fólki þess vegna
auðveldara viðfangs en um leið dýrara þegar upp
var staðið því vextir lögðust ofan á fjármagns-
kostnað sem frestað var að greiða af. Fólk fékk með
öðrum orðum að finna að það getur verið dýrt að
vera fátækur!
Svo leið tíminn. Á Íslandi varð hrun. Flestar þjóð-
ir komast í gegnum hrun með því að færa niður allar
efnahagsstæðir, það gerðist líka hér á landi. Ríkis-
sjóður, sveitarfélög, launafólk og fyrirtæki fengu að
finna fyrir hruninu. En hjá okkur stóð ein stærð
óhögguð, vísitölubundið fjármagn. Vísitalan ver
nefnilega peninga lánveitenda til síðasta blóðdropa.
Við hrunið kom fram réttmæt krafa Hagsmuna-
samtaka heimilanna um að lánveitendur og lántak-
endur deildu með sér gríðarlegu verðbólguskoti og
þar með misgengi lána og launa sem þá varð. Fjár-
málakerfið brást við með óbilgirni og hortugheitum
sem fyrr.
Þess vegna fagna nú margir niðurstöðu Efta-
dómstólsins. Þar segir að verðtryggingin sé lögleg,
en að upplýsingagjöf til þeirra sem tóku vísi-
tölubundin lán hafi ekki verið sem skyldi. Hvað
þetta þýðir veit hins vegar enginn!
Í mínum huga eru forsendur upplýsingagjaf-
arinnar ekki hið ámælisverða heldur sjálf vísi-
tölubindingin. Hún er lántakendum dýr og hrun-
samfélagi varasöm. Nú er verðbólga lítil og lag að
koma verðtryggingu út úr heiminum með lögum.
Vísitala lána er ógagnsæ. Breytilegir vextir eru
sýnilegir og um þá má deila. Það á síður við um það
sem er vélrænt.
Vísitölubundið fjármálakerfið er byrjað að fitna
sem minnir á fyrri tíð. Það er vísbending um rang-
læti.
Nú er lag!
* Vísitalan ver nefnilegapeninga lánveitenda tilsíðasta blóðdropa.
ÚR ÓLÍKUM ÁTTTUM
Ögmundur Jónasson
ogmundur@althingi.is
Það vakti mikla athygli í vikunni
þegar Fréttablaðið sagði frá því á
forsíðu að 17 ára stúlka teldi Rich-
ard O’Brien, höfund söngverksins
Rocky Horror Picture Show, vera
föður sinn en fréttin reyndist upp-
spuni. Fréttin var partur af mark-
aðssetningu á menntaskóla-
uppsetningu á söngleiknum en
stúlkan sem skrökvaði að blaða-
manninum leikur
þar þjóninn Riff
Raff, sem O’Brien
leikur í myndinni.
Markaðsmaður
Íslands, Einar
Bárðarson, skrif-
aði svo á Facebook um málið: „Í
morgun þegar ég reif fram Frétta-
blaðið rak ég upp stór augu – hinn
samkynhneigði Richard O’Brien
sem ég hitti nú einu sinni með
Helga Björns á Astro í Reykjavík.
Ég hugsaði: er þetta PR-snilld eða
eitthvert algjört „case“. Ég sé að
unga fólkið í Borgarfirði er byrjað
að skrifa næsta kafla í ÖLL TRIXIN
Í BÓKINNI.“
Fjölmiðla- og kvikmyndagerðar-
konan Þóra Tómasdóttir skrif-
aði færslu á Twit-
ter um kosti þess
að vera sjálfstætt
starfandi: „Kostur
við að segja upp
vinnunni/verða
verktaki: Má horfa
á bíó á daginn, skrifstofutími er 20-
02, má segja: Nei ég fíla ekki þetta
verkefni.“
Leikarinn Jóhannes Haukur
Jóhannesson er á ferðalagi með
fjölskyldunni og setti inn skondna
sögu úr ferðalaginu á Facebook:
„Frúin fékk sér
þrjú rauðvínsglös
á business class á
milli Casablanca
og London,
ÞRJÚ!!!! Held að
hún hafi líka fengið
sér smá Konna. Þetta er náttúrlega
allt frítt á þessu farrými sem hún er
á. Hún er alveg í lagi en er smá glær
til augnanna og er að segja lélega
brandara við security og snyrti-
vörusölufólk. Ég veit ekki hvar
þetta endar. Næst verður hún á
Saga class með einhverjum Íslend-
ingum í léttum fíling, og fullt af fríu
búsi. Ég kúldrast afturí með krakk-
ana og sinni þeim, SINNI!!! Þau
þurfa þá allavega ekki að horfa
uppá þetta á meðan. Skemmti hún
sér vel, VEL!!!!!“
AF NETINU
Vettvangur
Breska tímaritið DIY Magazine
greinir frá því í nýjasta hefti sínu að í
Brussel í Belgíu sé verið að skipu-
leggja heljarinnar listahátíð sem
helguð er söngkonunni Björk Guð-
mundsdóttur en áætlað er að hún
standi í um þrjár vikur og hefst hún
um miðjan janúar.
Margir viðburðir eru þar á dag-
skrá og fara þeir fram í einu stærsta
kvikmyndahúsi borgarinnar, sem
jafnframt er listagallerí.
Hátíðinni verður hleypt af stokk-
unum með því að sýna kvikmynd
Lars von Trier, Dancer in the Dark
sem og kvikmynd Nietzchka Keene,
The Juniper Tree, frá árinu 1987. Af
öðru má nefna að sérstakur list-
gjörningur tileinkaður söngkonunni
fer fram og tónleikar þar sem söng-
konan kemur þó ekki fram en þar
verður ýmiss konar tilraunakennd
tónlist spiluð til heiðurs Björk, að því
er segir í kynningu á viðburðinum.
Þess má geta að það er víðar en í
Belgíu sem sérstakar sýningar eru
tileinkaðar Björk á næsta ári en í nú-
tímalistasafninu í New York,
MoMA, verður sýning tileinkuð list
hennar og mun einfaldlega heita
Björk.
Björk er í óðaönn að vinna að
nýrri plötu sem mun að líkindum
koma út á næsta ári en þegar Biop-
hilia Live var frumsýnd á London-
kvikmyndahátíðinni fyrir stuttu
sendi Björk frá sér tilkynningu um
að hún kæmist ekki á frumsýn-
inguna – hún væri of upptekin við
vinnu að nýju plötunni
Fleiri hátíðir
tileinkaðar Björk
Aðdáendur Bjarkar bíða spenntir eftir næstu plötu frá söngkonunni en hún mætti ekki á frumsýningu kvikmyndarinnar
Biophilia Live á kvikmyndahátíðinni í London fyrr í haust vegna anna í upptökum við nýju plötuna.
Morgunblaðið/Styrmir Kári