Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Blaðsíða 69

MENNIRNIR, ÁRIN, LÍFIÐ
venja komur mínar í dómshúsið, mér fundust málaferli miklu fróðlegri en
skáldsögur. Ég vissi að líf fólksins var erfitt, mundi bragga Khamavítsjverk-
smiðjunnar, hafði séð gististaði fyrir fátæklinga, næturkrár, fyllirafta,
grimma menn og fáfróða, fangelsi. En allt þetta var séð utan frá, fyrir dómstól-
unum opnuðust hinsvegar fyrir mér hjörtu mannanna. Af hverju drap þessi
hægláta, hógværa bóndakona nágranna sinn á dýrslegan hátt? Af hverju skar
þessi gamli maður á háls stjúpdóttur sína, sem hann lifði með? Af hverju
trúði fólkið þessum bólugrafna, forljóta kraflaverkamanni? Af hverju eru
mennirnir fullir af fáfræði, fordómum, ofsafengnum og sjálfum þeim óskilj-
anlegum ástríðum? Aður vissi ég að til er „grunnur“ og „yfirbygging“, en í
Poltava fór ég fyrst að hugsa um ljótleika og um leið styrkleika „yfirbygging-
arinnar“. Áður fannst mér að breyta mætti mönnunum á einum sólarhring,
það þyrfti ekki annað en öreigarnir tækju valdið í sínar hendur. Þegar ég
heyrði játningar hinna ákærðu og frásagnir vitnanna, skildi ég að þetta er
ekki svo einfalt. Ég fékk mér sögur Tsjékhofs á bókasafninu.
Mér tókst ekki að dvelja nema mánuð í Poltövu. Lögreglustjórinn kallaði
mig fyrir sig og sagði, að ég yrði að yfirgefa borgina. „Hvert viljið þér
halda?“ Ég gaf það svar sem mér kom fyrst í hug: „Til Smolensk.“
Ég vissi ekki að ég myndi auka vandræði yfirvaldanna í Smolensk. R.
Ostrovskaja, sem starfar við skjalasafn Smolenskborgar, sendi mér fyrir
skömmu afrit af ýmsum skjölum. Það kemur á daginn, að Nésterof höfuðs-
maður hefur tilkynnt starfsbróður sínum í Smolensk, Gromyko, hershöfðingja,
að „Ilja Grígorév. Erenbúrg, fyrrv. stúdent, hafi þann 10. nóv. samþykkt að
kjósa sér Smolensk að dvalarstað, og hefur lögreglustjórinn í Poltava afhent
honum leyfisbréf þangað.“ Nésterof höfuðsmaður aðvarar jafnframt Gromy-
ko hershöfðingja: „Meðan ofangreindur Erenbúrg dvaldi í Poltava, tókst hon-
um að ná sambandi við flokksdeild Rússneska sósíaldemókratíska verkamanna-
flokksins á staðnum.“ Tuttugasta og fjórða nóvember gaf yfirmaður öryggis-
lögreglunnar í Smolensk út skipun þess efnis, að honum verði án tafar til-
kynnt koma mín til Smolensk. Það var lengi leitað að mér þar.
Frá Poltava hélt ég til Kíef og var þar viku í leyfisleysi. Ég þurfti að skipta
um gististað hverja nótt. Eitt kvöld barði ég lengi að dyrum íbúðar, sem mér
hafði verið vísað á, en árangurslaust. Má vera ég hafi ekki skrifað rétt upp
heimilisfangið. Ég þrammaði eftir Bíbíkofbúlevarðinum. Það var kalt, blaut-
ar snjóflygsur féllu til jarðar. Á móti mér kom ung stúlka á sumarskóm. „Ertu
með?“ kallaði hún til mín. Ég afþakkaði. Klukkustundu síðar hittumst við
aftur; hún skildi að mig vantaði gististað, fylgdi mér til herbergis síns, —
59