Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Blaðsíða 25

SAMSKIFTI VIÐ KÍNVERJA
Vúhan, urðu í höndum þeirra tröll-
auknar sogdælur og mjaltavélar, það-
an sem leiðslur lágu í allar áttir til að
blóðnytka alþýðu landsins. Ríkið í
miðið, þar sem menning hafði dafnað
um þúsundir ára og hvað eftir annað
lyft dýrlegum bylgjuföldum, var að
vísu sjálfstætt í orði, en á borði mátt-
vana skattland í járngreipum nýlendu-
velda, sem gátu þó ekki komið sér
saman um að lima það algerlega sund-
ur, skifta því milli sín. Að undanskild-
um yfirstéttum og málaliði bjó fjöl-
mennasta og fomfrægasta þjóð ver-
aldar við síversnandi hag, örbirgð og
þrældóm, en einokunarkaupmenn og
iðjuhöldar nýlenduveldanna hreyktu
sér æ hærra og sugu æ fastara, drógu
að sér allskonar trantaralýð og ill-
þýði, reistu sér vegleg hverfi í ýmsum
stórborgum og gerðust ríki í ríkinu,
óháðir lögum þess og kvöðum.
Um atferli vesturlandamanna í
Kína mætti setja saman ræningjasögu
í mörgum bindum, jafnvel þótt stuðzt
yrði einvörðungu við vitnisburði
þeirra sjálfra. Það yrði heldur ófag-
urt bindið, sem greindi skilmerkilega
frá taflbrögðum brezkra, þýzkra,
franskra og bandarískra vopnahringa
til að græða á kínverjum. Ekki yrði
bjartara yfir þeim hluta ritverksins,
sem fjallaði um afskifti hvítra rudda
af kínverskri menningu, hvernig þeir
óðu um kyrrlát musteri hennar á rosa-
bullum sínum, stelandi, brjótandi og
bramlandi, hvernig þeir gerðu sér leik
að því að lítilsvirða hana eða reyndu
beinlínis að höggva á suma fáguðustu
og sérkennilegustu þætti hennar,
stundum til eflingar kristnum dómi,
en langoftast til að örva sölu á skrani
og glingri eða breikka veginn að þeim
spillingardíkj um, sem pyngja þeirra
hafði velþóknun á. Sú bókin yrði þó
ljótust, sem rifjaði upp aðferðir vest-
urlandamanna til að færa sér neyð
kínverja í nyt, auðgast þeim mun lið-
ugar sem barátta þjóðarinnar fyrir
lífinu varð harðvítugri og örvænting-
arfyllri. Sérstakur kafli í slíkri bók
hlyti að veita nokkra vitneskju um
tekjur þeirra af riksjanum, mann-
vagninum svonefnda, þessu viður-
styggilega farartæki, eða öllu heldur
drápstæki, sem enskur prestur í Japan,
séra M. B. Vailey, fann upp seint á
nítjándu öld, en franskur flökkusnák-
ur, Menard að nafni, beitti fyrstur
kínverjum fyrir, í Sjanghæ, og benti
þannig útlendum höfðingjum þar
eystra á nýjan gróðaveg. í kaflanum
mundu ekki aðeins birtast fróðlegar
tölur um hagnað af riksj arekstri, held-
ur og dánartölur, því að öngvir entust
lengi, sem neyddust til að leigja upp-
finningu enska prestsins af miljóna-
mæringum og draga hana sér til lífs-
uppeldis, dóu að jafnaði eftir fimm
eða sex ár (1933 voru í Sjanghæ einni
saman um tuttugu og fimm þúsundir
kínverja að þveitast á þennan hátt
fyrir viðurværi sínu og leigum til
hvítra riksjadrottna). Annar kafli í
15