Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Blaðsíða 57

MENNIRNIR, ÁRIN, LÍFIÐ
og það er erfitt að ákveða hvar raunverulegar endurminningar enda og skáld-
skapur tekur við.
Ég ætla ekki að segja skipulega frá liðnum árum, ég vil ógjarnan blanda
saman því sem var og getgátum; auk þess hef ég skrifað margar skáldsögur,
og persónulegar endurminningar voru mér efniviður í mörg atvik þeirra. Ég
ætla að segja frá nokkrum árum, nokkrum mönnum, og fer þá saman það sem
ég man og hugsanir mínar um fortíðina. Að líkindum verður þetta fremur
bók um sjálfan mig en um tímabilið. Vissulega mun ég segja frá mörgum sem
ég þekkti, frá stjórnmálamönnum, rithöfundum, listamönnum, frá draumóra-
mönnum og æfintýramönnum; nöfn nokkurra þeirra eru öllum kunn; en ég er
ekki hlutdrægnislaus annálaritari og þetta verða aðeins tilraunir til lýsingar.
Já og atburðum mun ég ekki reyna að lýsa í réttri tímaröð, heldur í tengslum
þeirra við lítil örlög mín og hugsanir mínar í dag.
Ég hélt aldrei dagbækur. Líf mitt var fremur friðlítið, og mér tókst ekki að
varðveita bréf vina minna, — ég neyddist til að brenna hundruðum bréfa þeg-
ar fasistar hertóku París; já og síðar voru bréf heldur eyðilögð en geymd.
Árið 1936 skrifaði ég skáldsöguna ,,Bók fyrir fullorðna“; hún er ólík öðrum
skáldsögum mínum að því leyti, að í henni eru kaflar sem með réttu geta talizt
endurminningar. Sitthvað mun ég tilfæra úr þessari gömlu bók.
Nokkrir eru þeir kaflar, sem að mínum dómi er enn of snemmt að prenta,
þar eð rætt er um menn og atburði, sem enn eru ekki orðnir eign sögunnar;
ég mun reyna að aflaga ekkert af ásettu ráði, — gleyma starfsaðferðum
skáldsagnahöfundarins.
Steinninn er alltaf kaldur, hann er í eðli sínu óskyldur mannlegum líkama,
en frá elztu tímum hafa myndhöggvarar valið sér marmara, granít eða málm
— bronsið — til túlkunar á manninum. Þeir gripu þá aðeins til viðarins, ef
þeir hugðu á skreytingar, þótt viðurinn sé vissulega miklu skyldari holdinu
en steinninn. Steinninn freistaði vegna þess að hann er erfitt efni og hann er
langlífur. í hinum ýmsu söfnum standa raðir steinmynda, margar þeirra eru
dásamlegar, en allar eru þær kaldar. En stundum færist ylur í styttuna, hún fær
líf frá augum safngestsins. Með ástföngnum augum hefði ég viljað gefa líf
nokkrum steingervingum fortíðarinnar; já og færa sjálfan mig nær lesaran-
um: allar bækur eru skriftamál, en bók endurminninga er skriftamál án til-
rauna til að fela sjálfan sig bak við skugga upphugsaðra sögupersóna.
47