Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Blaðsíða 77

ÁGREININGSEFNI SIGURÐAR NORDALS OG EINARS KVARANS
trúna og eilíjðarvonirnar. (Bls. 38,
40.)
Grundvöllur lífsskoðunar Einars
Kvarans er því hafinn yfir rökræður
að hans dómi. Hann lætur sér nægja
að segja „skrifað stendur“.
Það er varla hægt að láta ónotað
tækifærið til að benda á hve greini-
lega þessi varnaraðferð Einars Kvar-
ans leiðir í Ijós sjálft deiluefnið og
hinn óskylda hugsunarhátt höfund-
anna. Jafnvel þó ekkert annað kæmi
til vekur það tortryggni lesandans að
Einar Kvaran skírskotar til kennivalda
og venju til varnar máli sínu í stað
þess að standa sjálfur fyrir því, — svo
ekki sé nú minnzt á það þegar hann
vísar til meðmælanda yfir í annan
heim eins og hann gerir á sömu síð-
um. Yfirleitt er það mjög truflandi í
allri röksemdafærslu Einars hversu
nærtækur „Jesús frá Nazaret“ er hon-
um þegar hann þarf að sanna mál sitt.
Gagnrýni Sigurðar Nordals er hér
lagt upp í hendurnar hið bezta sönn-
unargagn, og gagnstæður hinna
tveggja höfunda — annars sem kýs
að neyta skynsemi sinnar út í æsar og
hins sem er svo auðvelt að sleppa
undan ábyrgð skynseminnar — eru
auglj ósar.
En þó segja megi að aðferð Einars
Kvarans sé löðurmannleg ber hún
merki hins æfða kappræðugarps, og
öðrum þræði er ekki hægt annað en
dást að leikni hans. Hann setur and-
stæðinginn í slæma úlfakreppu, því,
segir hann, ef hann vill ráðast á mig
á þessum forsendum, verður hann að
ráðast gegn „öllum hinum háleitari
trúarbrögðum veraldarinnar“. Það
skiptir ekki miklu máli þó eitthvað sé
hér ofmælt, enda gat Einar Kvaran
látið sér nægja minna en samábyrgð
allra trúarbragða veraldarinnar. Hon-
um nægði kristindómurinn einn, og
jafnvel einn þáttur hans. Sigurði Nor-
dal er lítið gagn að því að halda því
fram að trúin á fánýti heimsins sé
ekki „aðalkjarninn í öllum hinum há-
leitari trúarbrögðum veraldarinnar“,
hún er of stór þáttur í kristindómnum
til þess að sá sem deilir á þá afstöðu
verði ekki jafnframt að deila á krist-
indóminn. Þetta vissi Einar Kvaran
og honum skjátlaðist ekki heldur í því
að Sigurði Nordal var óljúft að gang-
ast við skoðun sinni á svo róttækan
hátt. Svar hans við þessu atriði (bls.
65—66) gengur á bug við vandann,
gerir „hnignunarbókmenntir síðustu
50 ára“ helzt ábyrgar fyrir fyrr-
greindri afstöðu og leitar að guð-
fræðilegum sönnunum á gagnstæðri
skoðun, sem náttúrlega er ekki heldur
erfitt að finna.
En þrátt fyrir ýmiskonar varúð er
gagnrýni Sigurðar Nordals kennileiti
í andlegri sögu þessara ára, og skal
nú reynt að skýra það nánar.
Stöðu Einars Kvarans í íslenzku
menntalífi verður bezt lýst með því að
einkenna hann sem frjálslyndan borg-
67
L