Morgunblaðið - Sunnudagur - 11.01.2015, Qupperneq 58

58 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 11.1. 2015
Bækur
Ljóðskáld sem aðrir listamenn geta dýpk-að sýn okkar til fjarlægra heimshluta.Í haust kom út bókin Mennska í
myrkrinu með þýðingum Þórs Stefánssonar
ljóðskálds á kvæðum 50 frönskumælandi
skálda frá arabaheiminum. Oddur-útgáfa gef-
ur út bókina. Þór hefur sinnt ritstörfum frá
árinu 1989 þegar fyrsta frumsamda ljóðabók
hans, Haustregnið magnast, kom út. Í nýja
þýðingasafninu geta unnendur ljóða sem aðrir
lesendur kynnst skáldskap og hugmyndaheimi
fólks frá þessum heimshluta, sem daglega
kemur fyrir í fréttum þessa dagana vegna
ófriðarástands víða um lönd hans. „Ég hef áð-
ur gert sýnisbækur um nokkur málsvæði og
þessi bók er framhald á þeirri hugmynd. Ég
var svo heppinn að fá aðstöðu í Kjarvalsstofu í
París og var þar í tvo mánuði og byrjaði á því
að heimsækja Stofnun arabaheimsins – Insti-
tut du Monde Arabe – þar í borg, hinum meg-
in við Signu. Þar er prýðilegt bókasafn sem
ég byrjaði að skoða og svo gekk ég líka á milli
forlaganna. Það skilaði litlum árangri og það
var ekki fyrr en ég hitti kanadíska útgefand-
ann minn, Gaston Bellamare, sem hjólin fóru
að snúast. Hann sendi mér lista yfir skáld frá
þessum heimshluta sem hann gat mælt með,
netföngin þeirra fylgdu með. Eftir það var ég
í stöðugu sambandi við skáldin.“
Las Charlie Hedbo árið 1970
Skáldin í bókinni eru meðal annars frá Mar-
okkó, Alsír, Túnis og Sýrlandi, Egyptalandi og
Líbanon.
Þór segir jafnframt að skáldin í bókinni hafi
brugðist afar vel við frumkvæði hans og sent
honum efni sitt og ljóðabækur. „Þau voru öll
himinlifandi og spennt yfir því að fá verk sín
þýdd á svona sjaldgæfa tungu. Mörg þeirra
eru búsett í Frakklandi, hafa annaðhvort
hrökklast þangað frá heimalöndum sínum eða
farið þangað til að leita sér menntunar og
ílengst. Ég gerði að skilyrði að ljóðin væru ort
á frönsku.“
Hann segir jafnframt gaman að fá tækifæri
til þess að kynna Íslendinga fyrir ljóðum frá
arabaheiminum. „Þessi heimshluti er í fréttum
á hverjum einasta degi fyrir vígamennsku og
skepnuskap sem teygir sig svo til nágrennis
okkar eins og við sjáum á þessu atviki í París í
vikunni þar sem menn eru drepnir fyrir að
gera grín. Þetta snerti mig ákaflega mikið því
árið 1970 þegar ég kom fyrst til Parísar þá
beið maður spenntur í hverri viku eftir að
Charlie Hedbo kæmi út. Þetta grallaralega
grín var ferskur blær og hressandi. Í araba-
heiminum hvílir þessi skuggi yfir mannlífinu
og árásir eins og þessar sem gerðar voru á
lista- og menntafólk í París í vikunni hafa ver-
ið daglegt brauð þar án þess að komast í frétt-
irnar hér. Höfundar ljóðanna í bókinni eru
skáld sem eru mennsk og verk þeirra minna á
það að það er mennska í þessu myrkri sem
virðist grúfa alls staðar yfir núna. Þau snerta
samtímann, mannlega tilveru og þessa skelf-
ingu sem við sjáum í kringum okkur.“
Ljóðin dýpki skilning okkar
Aðspurður segist hann jafnframt vonast til
þess að lestur ljóðanna geti breytt sýn Íslend-
inga til arabaheimsins enda sé skilningur okk-
ar á honum oft og tíðum yfirborðskenndur.
„Það verður til dæmis að gera greinarmun á
múslimum og íslamistum, sem eru einhvers
konar öfgahópur með vopn í hendi, en ein-
hvern veginn hefur tekist að búa til einn
pakka hjá okkur og það kannski hvílir hjá
múslimum að setja fram á öflugan hátt að
þetta sé ekki þeirra trú sem þarna var t.d. á
ferðinni í París.“
Að heiman í pirringi, að
heimkynnum í sátt
Þór lét ekki þar við sitja og gaf einnig á
haustmánuðum út frumsamda ljóðabók sem
nefnist Heiman. Hann hefur reglulega sent frá
sér bækur með eigin efni frá árinu 1989.
Heiman er hluti þríleiks og er ætlunin að
ljúka honum með útkomu bókarinnar Heima á
næsta ári. „Í fyrstu bókinni, sem nefndist
Heim, fór ég af stað bjartsýnn en sú bók end-
aði eiginlega á dauðanum, sem mér fannst
óhuggulegt. Í þessari nýju bók er ég að reyna
að komast burt í pirringi, burt úr þessu fang-
elsi hefðanna sem við höfum hér. Í öðrum
kafla er ég kominn til Ítalíu og í þriðja kafl-
anum er ég aftur á ferð og flugi á Íslandi
enda kannski á því að finna einhvern sama-
stað. Ég er svo búinn að semja þriðju bókina
sem kemur út á næsta ári og mun nefnast
Heima. Þar er maður kannski búinn að ná
frekari sátt við lífið og tilveruna.“
LJÓÐIN VARPA NÝJU LJÓSI Á FJARLÆGAN HEIMSHLUTA ÞAR SEM SKUGGI HVÍLIR YFIR MANNLÍFINU
Mennskan sem lýsir í myrkrinu
Morgunblaðið/Þórður
NÝ LJÓÐABÓK MEÐ ÞÝÐINGUM
ÞÓRS STEFÁNSSONAR INNIHELDUR
LJÓÐ 50 FRÖNSKUMÆLANDI
SKÁLDA FRÁ ARABAHEIMINUM.
Halldór A. Ásgeirsson haa@mbl.is
Þór Stefánsson hefur kynnt
Íslendinga fyrir kveðskap
ýmissa málsvæða.
Mínar uppáhaldsbækur hafa allar ákveðinn
þráð sem höfðar til mín. Þær fjalla um kon-
ur sem eru ósáttar við þann ramma sem
samfélagið hefur sett þeim. Þeim líður illa í
þröngum og mótuðum farvegi og reyna að
brjótast út úr honum. Í menntaskóla dáðist
ég til dæmis að Nóru í Brúðuheimili
Henriks Ibsen. Nóra lifði í samfélagi sem
byggðist á lögum og reglum karlmannsins
og fannst mér áhugavert hvernig hún fórn-
aði öryggi og samfélagslegri stöðu til að
komast út úr hinu hefðbundna lífsmynstri.
Bókin Glerhjálmurinn, eftir Sylviu
Plath, fjallar einnig um unga konu sem
þráir að verða rithöfundur en nær ekki að
fóta sig í samfélagi þar sem gildi karla eru
ráðandi. Henni tekst ekki að brúa bilið á
milli þess sem hún vill og þess sem sam-
félagið ætlast til af henni og lýsir sagan sál-
arangistinni sem af því hlýst.
Í bókinni Veronica ákveður að
deyja, eftir Paulo Coelho, er að-
alsöguhetjan sömuleiðis ung kona sem
ekki finnur tilgang lífsins og ákveður að
fyrirfara sér. Það mistekst og finnur hún
fegurðina aftur á geðsjúkrahúsi, þar sem
áleitnar spurningar vakna um kröfur sam-
félagsins og hvað sé í raun eðlileg hegðun
og hvað ekki.
Að lokum langar mig til að nefna bókina
Tvær gamlar konur eftir Velmu Wall-
is, en hún segir frá gömlum hirð-
ingjakonum sem rísa upp á ný eftir að ætt-
bálkurinn ákveður að skilja þær eftir til að
deyja. Þær eins og allar hinar berjast fyrir
því lífi sem þær vilja óháð því hvað sam-
félagið segir þeim að gera. Það finnst mér
heillandi.
BÆKUR Í UPPÁHALDI
ARNA SCHRAM, FORSTÖÐUMAÐUR
LISTHÚSS KÓPAVOGSBÆJAR
Bækur sem fjalla um konur sem brjótast út úr þeim ramma sem samfélagið setur
þeim hafa höfðað sterkt til Örnu Schram allt frá því á menntaskólaárunum.
Morgunblaðið/Kristinn
Það er til einskis að grípa til sverðsins
þegar penninn er kominn í klípu
Naji Naaman, Líbanon
Hamingjan
Hamingjan læðist
á tánum
Þú hugsar ekkert
um hana
en allt í einu
skýtur hún upp kollinum
og þú ert sæll
með þínum.
Þór Stefánsson
Sverðið og penninn