Skólavarðan - 01.11.2004, Síða 30

30
SMIÐSHÖGGIÐ
SKÓLAVARÐAN 9.TBL. 4. ÁRG. 2004
Ís lenskt sam fé lag er að breyt ast úr
einslitu sam fé lagi í sam fé lag fólks af
ólík um upp runa. Ef til lit semi og skiln-
ing ur fá að þroskast verð ur sam fé lag-
ið óneit an lega rík ara, en til þess að
svo verði þurfa all ir að leggja nokk uð
af mörk um, bæði ein stak ling ar og yfi r-
völd. Leik skól inn er þar ekki und an skil-
inn, börn um af er lend um upp runa fjölg-
ar og þar með fær leik skól inn það nýja
verk efni að kenna ís lensku sem ann að
tungu mál og kynna sam fé lag okk ar fyr-
ir þeim sem hing að fl ytj ast.
Þetta er ekki lít ið verk efni og börn sem
eru að til einka sér nýtt tungu mál þurfa
skiln ing kenn ara og sam ferða manna á
stöðu sinni og þörf um. Börn læra ekki nýtt
tungu mál af sjálfu sér, þau þurfa að heyra
það og sjá í um hverfi sínu og fá tæki færi
til að nota það. Tungu mál og menn ing er
stór þátt ur í sjálfs mynd hvers manns og
því þarf kenn ar inn að þekkja mik il vægi
móð ur máls og heima menn ing ar fyr ir mál-
töku ann ars tungu máls.
Börn læra nýja tungu mál ið af öllu því
sem þau heyra og sjá í leik skól an um, en
þau eru fyrst og fremst fl jót að læra það
mál sem dug ar þeim til að kom ast af í
þess um nýja veru leika. Til að ná valdi á
tungu mál inu þurfa börn in hjálp við að
skilja og setja í sam hengi og tæki færi
til að tjá sig á þessu nýja tungu máli.
Þess vegna er sam ræð an svo mik il væg. Í
góðri sam ræðu fær barn ið tæki færi til að
hlusta, spyrja og afl a sér nýrr ar þekk ing ar
en einnig tæki færi til að koma ósk um
sín um og skoð un um á fram færi. Barn inu
er nauð syn legt að þjálfast í að móta hugs-
an ir sín ar og koma þeim í orð á nýja tungu-
mál inu. Öll um er mik il vægt að geta tek ið
virk an þátt í að móta eig ið líf og það er
sam fé lag inu ekki síð ur mik il vægt að all ir
þegn ar þess hafi þenn an mögu leika - það
er kjarni lýð ræð is ins.
Eitt af hlut verk um leik skól ans er að ala
börn upp í anda lýð ræð is og kenna þeim
lýð ræð is leg vinnu brögð. Hvaða merk ingu
hef ur þetta fyr ir leik skóla starfi ð? Með al
ann ars að nem end ur, starfs fólk og for-
eldr ar geti haft áhrif á mót un starfs ins í
leik skól an um. En hver verða áhrif og þátt-
taka þess sem ekki tal ar tungu mál meiri-
hlut ans, og hvað er jafn rétti í leik skóla
fyr ir þann sem ekki hef ur vald á tungu máli
meiri hlut ans? Barn sem hef ur lít ið vald á ís-
lenskri tungu hef ur ekki sömu mögu leika
á að koma skoð un um sín um á fram færi og
njóta alls þess sem leik skól inn miðl ar.
Fjöl menn ing og fjöl menn ing ar sam fé lag
eru ný orð í ís lenskri tungu sem ekki eru
okk ur enn þá töm og við skilj um mis mun-
andi skiln ingi. Fyr ir mér þýð ir það að vera
virk ur þátt tak andi í fjöl menn ing ar sam fé-
lagi að stærst um hluta að upp götva eig in
menn ingu og siði jafn hliða því að kynn ast
menn ingu ann arra. All ir eiga sína sögu að
baki og án henn ar er ein stak ling ur inn ekki
nema hálf ur mað ur. Börn í leik skóla eiga
sér líka sögu, það er saga for feðr anna sem
þau eiga að bera áfram.
Hlut verk leik skól ans er að kenna börn-
un um að vinna og ræða sam an til að skilja
bet ur eig in skoð an ir og ann arra. All ir eiga
að hafa á til fi nn ing unni að þeir til heyri
sam fé lag inu og þeirra sjón ar mið séu
viður kennd. Í leik skól an um eiga börn in að
fá tæki færi til að læra hvert af öðru á já-
kvæð an hátt þvert á menn ing ar leg mörk.
Það er aug ljóst að án tungu máls ins, sem
er lyk ill að því að skilja aðr ar mann eskj ur,
verð ur eng in sam ræða. Þess vegna er
nauð syn legt að all ir hafi vald á sam eig in-
legu tungu máli.
Þó að menn ing meiri hlut ans verði alltaf
ráð andi í sam fé lag inu þarf menn ing allra
íbúa að vera sýni leg, menn ing ar arf ur
hvers og eins þarf að lifa til að börn in sem
hon um til heyra geti fund ið fyr ir eig in gildi
á eig in for send um og styrkt þar með sjálfs-
mynd sína. Barn sem nær ekki tök um á
ís lenska tungu mál inu í leik- og grunn skóla
lend ir að öll um lík ind um í því sem full-
orð inn að verða það sem Hall dór Lax ness
kall ar launa þræll, hálf ur mað ur, lauf blað
sem kastað er fyr ir vind inn, og ef marg ir
ein stak ling ar lenda í þeirri stöðu, hvað
verð ur þá um lýð ræð ið, jafn rétt ið og
fjöl menn ing ar sam fé lag ið sem við vilj um
byggja upp?
Kol brún Vig fús dótt ir
Höf und ur er leik skóla ráð gjafi hjá Leik skól um
Reykja vík ur
Því læra börn in mál ið að
það er fyr ir þeim haft
Fjöl menn ing og fjöl menn ing ar-
sam fé lag eru ný orð í ís lenskri
tungu sem ekki eru okk ur enn þá
töm og við skilj um mis mun andi
skiln ingi. Fyr ir mér þýð ir það að
vera virk ur þátt tak andi í fjöl menn-
ing ar sam fé lagi að stærst um hluta
að upp götva eig in menn ingu
og siði jafn hliða því að kynn ast
menn ingu ann arra.
Kol brún Vig fús dótt ir