Morgunblaðið - 02.01.2016, Blaðsíða 56

56 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 2.1. 2016
Þau okkar sem hafa notið aðgangs að netinu í
áratugi geta átt nokkuð erfitt með að muna
fyrstu athafnir okkar þar. En fyrir fjölmörg-
um er sú tilfinning ný og kraftmikil: Á undan-
förnum fimm árum hefur rúmlega milljarður
notenda tengst netinu í fyrsta skipti. Hvort
sem það var í borðtölvu eða snjallsíma, gegn-
um breiðband eða þráðlaust net loftbelgja Go-
ogle í háloftunum var þetta fólk fyrst nú að fá
reynslu af því hversu magnaður sá einfaldi
verknaður að fara á netið getur verið. Tökum
sem dæmi að stúlka í skóla í sveitum Indónesíu
gæti lesið þessa grein á spjaldtölvu í dag –
nokkuð sem ekki hefði verið hægt fyrir aðeins
ári. Reynsla hennar af að vera á netinu, eftir
að hún yfirgefur þessa grein og fer út um víð-
an vefinn, felur í sér mikla möguleika.
John Perry Barlow skrifaði í grein sinni „Yf-
irlýsing um sjálfstæði netheima“ að netið gæfi
fyrirheit um „heim þar sem allir, alls staðar,
karlar og konur, gætu tjáð skoðanir sínar, án
tillits til þess hversu sérstakar þær væru, án
óttans við að verða knúnir til þagnar eða und-
irgefni“. Þetta fyrirheit hefur að mörgu leyti
ræst. Netið hefur búið til örugg svæði þar sem
samfélög geta tengst, átt samskipti, skipulagt
og hvatt, og það hefur hjálpað mörgum að
finna sér vettvang og rödd. Það hefur getið af
sér nýjar birtingarmyndir frjálsrar tjáningar
og veitt aðgang að hugmyndum sem ekki var
fyrir hendi áður. Börn fá menntun sem þeim
hefði aldrei staðið til boða annars; frumkvöðlar
stofna fyrirtæki sem þeim hefði ekki einu sinni
hugkvæmst að stofna án þess. Það hefur
kveikt vináttu, styrkt tengsl og látið drauma
milljarða manna um allan heim rætast. Því
hefur verið hampað sem aflvaka lýðræðis, það
hafi gert borgurum kleift að rísa upp og senda
fregnir af vettvangi í arabíska vorinu í Norður-
Afríku og Mið-Austurlöndum og regnhlífar-
byltingunni í Hong Kong og mótmælum í
Brasilíu og á Indlandi á árinu sem er að líða.
Íkveikjur jafn gamlar eldinum
Eins og ávallt þegar miklar tækniframfarir
verða hefur aukinn aðgangur að netinu haft í
för með sér alvarleg vandamál. Þar má nefna
ógnir við málfrelsi, áhyggjur af eftirliti og ótti
við hryðjuverk á netinu. Hvað sem líður öllu
því góða sem fólk getur gert með ný verkfæri
og nýjar uppfinningar í höndum munu sumir
alltaf reyna að valda skaða. Íkveikjur hafa ver-
ið til jafnlengi og eldurinn.
Í Mjanmar kyndir netið undir lögum ofbeld-
is á hendur rohingjum, minnihluta múslima. Í
Rússlandi ofsækja hópar nettrölla reglulega
raddir lýðræðis og breiða út rangar upplýs-
ingar á netinu og í félagsmiðlum. Og í Mið-
Austurlöndum nota hryðjuverkamenn sam-
félagsmiðla til að ná í nýja félaga. Einkum hef-
ur Ríki íslams í Írak og Sýrlandi nýtt sér
samfélagsmiðla til að höfða til óánægðs, ungs
fólks með því að láta það finnast að það tilheyri
og hafi tilgang, nokkuð sem það heyrir hvergi
annars staðar. Mikil áhersla er á stíl og vinnslu
á áróðursmyndböndum vígamannanna. Þau
eru áferðarfalleg og markaðsvæn. Í stuttu
máli blekkja þau suma til að trúa því að líf í
krafti haturs og ofbeldis sé í raun … svalt.
Það er á þessum punkti sem þarf að rýna
nánar í samband okkar við netið og tæknina.
Netið er ekki bara samsafn af leiðslum sem
senda upplýsingar frá einum stað til annars,
frá tölvu til tölvu, án tillits til þess hver slær á
lyklaborðin eða les af skjánum. Þeir sem nota
tækni, hver sem hún er, þurfa að skilgreina
hlutverk hennar í samfélaginu. Tækni virkar
ekki af sjálfu sér, eins og allir vita. Hún er
bara verkfæri. Við virkjum kraft hennar.
Rifjum upp réttindabaráttuna í Bandaríkj-
unum á sjöunda áratugnum þegar líf minni-
hlutahópa gerbreyttist á skömmum tíma
vegna samhentra aðgerða, sem buðu upp á op-
ið samtal og samhygð, sem fram að því hafði
ekki verið fyrir hendi. Það var áður en fólk gat
hist í netheimum og fylkt sér um sameigin-
legar hugsjónir, áður en hægt var að eiga í
kappræðu við einhvern í annarri heimsálfu
rétt eins og hann væri í sama herbergi, og áður
en við gátum horft á myndskeið sem tekin
voru á síma fólks og séð fyrir hverju aðrir í
heiminum voru að berjast og gegn hverjum.
Nú höfum við þetta allt við höndina – við
þurfum bara að nýta okkur það. Það er allt of
auðvelt að nota netið eingöngu til þess að
tengjast þeim sem hugsa eins í stað þess að
kynna okkur sjónarhorn sem annars yrðu ekki
á vegi okkar. Þess konar ættbálkahyggja felur
þörfina fyrir sameiginleg gildi og öfluga for-
ustu. Samfélög eru á hverjum tíma byggð á
einu gildi, einum sáttmála. Og það er mik-
ilvægt að nota tenginguna til að ýta undir gildi
sem draga fram það besta í fólki.
Netið sýnir okkur ófegraða tilveru hinna
kúguðu og raunverulegar þarfir þeirra. Það
leyfir einnig okkar verstu hliðum – í formi öf-
undar, kúgunar og haturs – einnig að blasa við.
Við þurfum öfluga leiðtoga um allan heim sem
eru tilbúnir að berjast á breiðum grundvelli
fyrir framförum og umburðarlyndi og leggja
áherslu á að bæta líf allra. Við þurfum á því að
halda að leiðtogar noti hið nýja afl tækninnar
til að gera okkur kleift að víkka sjóndeildar-
hring okkar sem einstaklingar og víkka sjón-
deildarhring samfélaga okkar um leið.
Vegur netsins veltur á okkur
Alræðisstjórnir segja borgurum sínum að rit-
skoðun sé nauðsyn vegna stöðugleika. Það er á
okkar ábyrgð að sýna að stöðugleiki og tján-
ingarfrelsi fari hönd í hönd. Við ættum að gera
enn auðveldara að sjá fréttirnar frá sjónarhóli
annarra landa og skilja veraldarvitundina án
þess að fyrir séu síur og fordómar. Við gætum
smíðað verkfæri á félagsmiðlum til að hjálpa
til við að draga úr spennu – nokkurs konar
villuleitarforrit, nema fyrir hatur og ofsóknir.
Við ættum að leita uppi reikninga hryðju-
verkasamtaka á borð við Ríki íslams á fé-
lagsvefjum og fjarlægja myndskeið áður en
þau breiðast út eða hjálpa þeim sem bregðast
við boðum hryðjuverkamanna að koma rödd
sinni á framfæri. Án þess konar forustu frá
stjórnvöldum, borgurum og tæknifyrirtækjum
gæti netið orðið verkfæri frekari upplausnar
veikbyggðra samfélaga og orðið til þess að
gefa röngu fólki og röngum röddum aukið
vald.
Góðu fréttirnar eru að þetta er allt innan
seilingar. Innsæi, samhygð og sköpunar-
kraftur – þetta eru verkfærin sem við munum
nota til að berjast gegn ofbeldi og hryðjuverk-
um á netinu, til að drekkja hatrinu með sam-
eiginlegri mannúð sem aðeins netið gerir
mögulega. Það er undir okkur komið að
tryggja að þegar unga stúlkan sem les þess
grein á spjaldtölvunni sinni heldur áfram för
sinni um netið bíði hennar öruggur og kraft-
mikill vettvangur laus við kúgun og fylgispekt.
Óhugnanleg umsvif öfgasamtaka á borð við Ríki íslams á netinu hafa varpað skugga á hugmyndina um að það geti verið
tæki til að breiða út lýðræði. Hér nota baráttumenn fyrir lýðræði í Hong Kong farsíma í september 2014 til að fylgjast með.
Alex Ogle/Agence France-Presse/Getty Images
AÐ BYGGJA BETRI
HEIM Á NETINU
Er tæknin enn hinn mikli afl-
vaki lýðræðisvæðingar?
ERIC SCHMIDT
framkvæmdastjóri Google,
er ásamt Jared Cohen
höfundur „The New Digital
Age: Transforming Nations,
Businesses and Our Lives“
og „How Google Works“
ásamt Jonathan Rosen-
berg.
Netið hefur búið til
örugg svæði þar
sem samfélög
geta tengst, átt samskipti,
skipulagt og hvatt, og það
hefur hjálpað mörgum að
finna sér vettvang og rödd.
”
TÍMAMÓT: RÍKI ÍSLAMS Í ÍRAK OG SÝRLANDI LÝSIR YFIR STRÍÐI Á TWITTER
ıTU
RN
IN TS ı 2014ı TU
P
O
INTSı20RNIN
G
PO
IN
14
TU
RNIN
G POINTS|TÍM
AM
Ó
T|2016|TURNINGPOI
TS
|T
ÍM
AM
Ó
T|
20
16
|
Ríki íslams hefur notar nýjustu tækni til að ná í liðsmenn. Á skjáskoti
frá samtökunum sést vígamaður eyðileggja styttu í Nineveh í Írak.
Media Office of the Islamic State/The New York Times