Morgunblaðið - 02.01.2016, Blaðsíða 66

66 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 2.1. 2016
LINSA LISTA-
MANNSINS
Hvaða þýðingu hafði árið 2015 fyrir þig? Hvað veldur áhyggjum, vekur gleði,
kveikir vonir? Þessar myndrænu hugleiðingar opna heim hugmynda.
ıTU
RN
IN TS ı 2014ı TU
P
O
INTSı20RNIN
G
PO
IN
14
TU
RNIN
G POINTS|TÍM
AM
Ó
T|2016|TURNINGPOI
TS
|T
ÍM
AM
Ó
T|
20
16
|
Sebastio Salgado/Amazonas/Contact Press Images
BRASILÍA
SEBASTIÃO
SALGADO
fæddist í Aimorés í ríkinu
Minas Gerais í Brasilíu.
Hann hefur unnið til verð-
launa fyrir ljósmyndir sín-
ar. Meðal verka hans eru
„Workers“ (1993),
„Migrations“ (2000) og
„Genesis“ (2013), sem
hafa verið sýnd í virtum
söfnum og galleríum víða
um heim. Hann er einn
stofnenda Instituto Terra,
stofnunar sem er helguð
endurreisn skóga, nátt-
úruvernd og fræðslu um
umhverfið, sem hann og
kona hans, Lelia Deluiz
Wanick Salgado, settu á
fót eftir að þeim tókst að
endurrækta eyddan skóg
í Mata Atlantica í Brasilíu.
„Þegar athafnasemi mannsins er farin að hafa áhrif á jafnvel
einangruðustu staði á jörðu, er nokkur von til þess að við
getum fundið jafnvægi? Mitt svar er já.“
„án titils“
eftir Sebastião Salgado
Þessi mynd var tekin 2005 á Svikaeyju (Deception Island) við norðurtá Suðurskauts-
skagans. Þarna má finna sterklega fyrir einangruninni. Til að komast að þessum hópi
hökubandsmörgæsa þurfti að klífa hlíðar gígs, sem er þakinn jökli, að brún í 300 metra
hæð. Ég var þarna í leiðangri á vegum Genesis-verkefnisins, sem snýst um að skrá
ósnortnustu staði jarðar. Þegar ég kom þarna námu mörgæsirnar tugum þúsunda. Síðan
hefur þeim fækkað og 2015 komust vísindamenn að því hvers vegna. Hökubandsmör-
gæsirnar lifa nánast eingöngu á átu, sem er að hverfa vegna loftslagsbreytinga. Hlýnun
hefur verið mikil á þessum slóðum á suðurskautinu og hafa gríðarstórir ísjakar – margir
kílómetrar í þvermál – brotnað frá jöklum og bráðnað.
Þegar athafnasemi mannsins er farin að hafa áhrif á jafnvel einangruðustu staði á
jörðu, er nokkur von til þess að við getum fundið jafnvægi? Mitt svar er já. Hluti Genesis-
verkefnisins snerist um að skjalfesta líf fólks, sem býr á einhverjum afskekktustu stöð-
um jarðar, San-þjóðflokkinn í Kalahari-eyðimörkinni, Nenet-þjóðflokkinn í Síberíu.
Þetta fólk er ákaflega meðvitað um vistkerfið í kringum sig vegna þess að það á allt sitt
undir því; það ýtir undir líffræðilega fjölbreytni og það er hluti af daglegu lífi þess að hlúa
að landinu. Vitundin um það hvað við höfum fjarlægst hirðingja- og veiðimannarætur
okkar fylgir mér. Við höfum farið í gegnum gagngera breytingu frá landbúnaðarsam-
félögum til samfélaga nútímans og á leiðinni misstum við sambandið við landið, sem ræð-
ur úrslitum um lífsafkomu okkar.
Við getum lifað að miklu leyti eins og við höfum gert, en ef við ætlum að komast hjá því
að skemma plánetuna þannig að ekki verður aftur snúið þurfum við að muna uppruna
okkar sem kenndi okkur að allt sem við gerum hefur áhrif. Við þurfum að læra að hlúa að
landinu á ný með því að skapa nýjar hefðir og gildi, að skapa þá tilfinningu að hverju
samfélagi beri skylda til varðveislu sem byggist á vísindum og visku frumbyggja.
Við gætum breytt svo mörgu í borgartilveru okkar sem myndi ýta undir lífræna fjöl-
breytni. Allt hjálpast að, frá því að gróðursetja blóm kerfisbundið fyrir svangar býflugur
á sveimi um borgir til þess að setja torf á húsþök í stað tjörupappa. Með því að breyta sið-
um og venjum í daglegu lífi okkar getum við öll lagt okkar af mörkum.
© 2015 Sebastião Salgado
„Það eru engin mörk á milli þess, sem er
raunverulegt, og þess, sem er það ekki.“
„Ástríða augnabliksins, 2015“
eftir Christto Sanz and Andrew Weir
Titillinn „Ástríða augnabliksins“ vísar til hraðrar
þróunar í Katar. Í Doha eru menn gagnteknir af
framtíðinni og þessari ástríðu er oft lýst sem svari
við hugmyndinni um framfarir, sem „vestrið“ hefur
tranað fram. Konan í verkinu okkar er föst í eftirlík-
ingu af raunveruleika, sem um leið er raunveruleiki
þar sem persónueinkenni hennar hafa glatast. Þetta
er mótsagnakennt ástand, sem afhjúpar að það eru
engin mörk á milli þess, sem er raunverulegt, og
þess, sem er það ekki. Hún varpar fram sýn sem
virðist úr framtíðinni þar sem einkenni Katar eru
sett fram í sagnagerð til uppbyggingar þjóðar þar
sem nútímavæðing og ör vöxtur eru leiðarstef.
Hún tilheyrir vinnumarkaði farandverkamanna,
sem eru næstum allir íbúar Katar. Hún er tákn fyrir
auðmótanlega þjóðarvitund lands í efnahagslegum,
félagslegum og pólitískum hræringum. Kerfið er á
skjön við vestrænar hugmyndir um framfarir og
tíma. Myndin sýnir hvernig tíminn hefur verið bjag-
aður: hvernig Katar er staður sem hefur þróast á
stuttum skeiðum, þar sem fortíð, nútíð og framtíð
eru allar í smíðum á sama tíma.
© 2015 Christto Sanz & Andrew Weir
Christto & Andrew
KATAR
CHRISTTO SANZ
er fæddur í San Juan í
Puerto Rico og
ANDREW WEIR
er fæddur í Jóhann-
esarborg í Suður-Afríku.
Þeir vinna saman að list
sinni og búa og starfa í
Doha í Katar. Þeir nota ljós-
myndir, blandaða miðla og
myndbönd til að kanna fé-
lagsvitund og sögu. Verk
þeirra hafa verið sýnd í
Mið-Austurlöndum, Banda-
ríkjunum, Mið-Ameríku og
Evrópu.
HEIMSGALLERÍ UM ÁRIÐ SEM VAR OG ÞAÐ SEM FRAMUNDAN ER