Morgunblaðið - 04.04.2016, Blaðsíða 17

17
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 4. APRÍL 2016
Lag á læk Lækur bugðast um litla þúfu við rætur Esju, eitt af vinsælustu útivistarsvæðum Reykjavíkur og nágrennis. Landslag í undirhlíðum Esju er fagurt, með hólum, giljum, lækjum og skógi.
Árni Sæberg
Nokkur umræða
hefur orðið um trygg-
ingarekstur að und-
anförnu og er það að
vonum. Þar hefur
komið fram það sjón-
armið að ávöxtun
eigna tryggingafélaga
sé sjálfstæður rekstur
og skuli vera aðskil-
inn frá eiginlegum
tryggingarekstri. Hér
skal því haldið fram að þetta við-
horf til rekstrarins sé á misskiln-
ingi byggt.
Þótt tryggingafélög birti í reikn-
ingsskilum sínum svokölluð starfs-
þáttayfirlit þar sem litið er á fjár-
festingarstarfsemi sem sérstakan
starfsemisþátt, þá felst ekki í því
einhvers konar vottun á því að
þessi framsetning sé á rökum
reist. Það viðhorf tryggingafélaga
að ávöxtun eigna sé eitt og eig-
inlegur rekstur annað hefur leitt
til þess að fram hafa komið óskir,
ef ekki beinlínis kröfur um hækk-
un á iðgjöldum af því að hinn
meinti eiginlegi rekstur sé rekinn
með tapi, en þá er lit-
ið framhjá ávöxtun á
eignasafnið og heild-
arafkoma jafnvel vel
viðunandi (einhver út-
hlutun vaxta er gerð
en ekki öll; það er
meinið). Nokkurri
furðu sætir að þetta
viðhorf skuli hvorki
hafa sætt gagnrýni
þeirra sem skjólstæð-
inga sinna vegna
fylgjast með rekstri
þessarar atvinnu-
greinar né lögbundinna eftirlits-
aðila, svo vitað sé.
Hvert er þá efni máls í þessu
sambandi? Það liggur í eðli rekstr-
ar tryggingafélaga að tekjur eru
að jafnaði innheimtar nokkru áður
en útgjöld vegna sömu tekna eru
að fullu greidd. Af þeim sökum
liggur fyrir laust fé sem félögunum
ber að ávaxta sem best þau mega
til þess að standa örugglega undir
væntum tjónagreiðslum. Af þessu
má draga þá ályktun að allur upp-
runi þessara eigna til ávöxtunar
stafi af innheimtum iðgjöldum. Í
þessu viðfangi er nauðsynlegt að
benda á að fjármögnun trygginga-
félaga liggur fyrst og fremst í
tjónaskuldum en ekki teknu lánsfé
sem heyrir til undantekninga og
þarf raunar sérstakrar heimildar
við. Og þá er því þannig varið að
framlag eigenda er ekki veiga-
mesti þáttur eiginfjármyndunar
heldur er það reksturinn sjálfur.
Það er svo sjálfstætt athugunar-
efni hvernig tjónaskuldir hafa ver-
ið færðar í reikningsskil trygg-
ingafélaga. Í því sambandi er
athyglisvert að ekki skuli gerð til-
raun til að meta afturvirkt hvernig
til hefur tekist í þeim efnum, þ.e.
hafa tjónafærslur verið of mynd-
arlegar eða hefur þeim verið áfátt,
eins miklu og það varðar neyt-
endur að fá vel unnin svör við þess
konar fyrirspurnum. Því skal hér
haldið fram að þess séu dæmi að
tjónaskuldir hafi á stundum verið
áætlaðar ríflegri en stenst skoðun.
Og rétt þykir að taka sérstaklega
fram að þær skuldir má einungis
reisa á mati á tjónum sem orðið
hafa en ekki á tjónum sem ekki
hafa átt sér stað. Hér getur verið
mjótt á munum enda heimilt að
færa í bækur vænt tjón sem hefur
orðið en ekki er vitneskja um. Í
þessu sambandi skal tekið fram að
óheimilt er, og hefur ávallt verið,
að færa til bókar væntan skaða en
óorðinn. Þess vegna má ekki færa
í bækur óorðnar „katastrófur“ en
líklegar. Skyldi því ávallt hafa ver-
ið hlýtt? Spyr sá sem ekki veit.
Með vísan til ofanritaðs er skor-
að á tryggingafélögin að upplýsa
betur um starfsþætti í sínum
rekstri en núverandi yfirlit í reikn-
ingsskilum þeirra gera. Kæmi þá
ekki til álita t.d. að sérstakur
starfsþáttur (eða -þættir) væri
skyldutryggingar (eins og ráð-
herra fjármála benti réttilega á) og
þá aðrar skaðatryggingar og loks
líftryggingar, en láta svo ógert að
sýna fjárfestingarstarfsemi sem
sérstakan þátt í starfseminni. Ekki
skal þó hér lítið gert úr þeirri
starfsemi innan tryggingafélag-
anna; hún skiptir miklu máli. Málið
snýst um úthlutun þeirra ávöxt-
unartekna á eiginlega trygg-
ingaþætti í rekstrinum eftir grein-
um og sýnist þá eðlilegast að horfa
til innheimtu iðgjalda og uppsöfn-
unar hennar. Á útgjaldahlið þarf
að horfa til beins útstreymis eftir
greinum en einnig verður að
stunda einhvers konar kostn-
aðarskiptingu svo ljúka megi verk-
inu. Starfsþáttayfirlit í þessa veru
kæmi neytendum að góðu gagni en
hið sama verður ekki sagt um nú-
verandi yfirlit félaganna.
Í ofangreindu felst alls ekki að
núllstilla eigi allar tryggingagrein-
ar. Hófleg arðsemi til eigenda er
að sjálfsögðu nauðsynleg.
Miklu varðar að skýrar og trú-
verðugar upplýsingar liggi fyrir
um starfsemi tryggingafélaga, eins
þýðingarmikill hluti og þær eru í
innviðakerfi þjóðarinnar í fjár-
málum. Vonandi er það liðin tíð að
stjórnendur þeirra fyrirtækja líti á
þau sem hluta af sínum einkafjár-
málum og án athugasemda eft-
irlitsaðila, hverjir svo sem þeir
eru.
Eftir Stefán
Svavarsson » Og þá er því þannig
varið að framlag eig-
enda er ekki veigamesti
þáttur eiginfjármynd-
unar heldur er það
reksturinn sjálfur.
Stefán Svavarsson
Höfundur er fyrrv. endurskoðandi.
Rekstur tryggingafélaga