Morgunblaðið - 04.04.2016, Blaðsíða 26

26 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 4. APRÍL 2016
Rauðager
ði 25 · 108 Reykjavík · Sími 440 1800 · kaelitaekni.is
Okkar þekking nýtist þér
Allt fyrir
kæli- & frystiklefa
HurðirHillur
Strimlahurðir
Kæli- & frysti-
kerfi
Blásarar &
eimsvalar
Læsingar, lamir,
öryggiskerfi ofl.
Áratuga reynsla og þekking
Vilhjálmur A. Kjartansson
vilhjalmur@mbl.is
Þekking og reynsla er grundvöllur
þróaðra samfélaga og þannig verður
listin að kenna og miðla af eigin
reynslu mikilvægur þáttur í hverju
samfélagi. Á dvalarheimilinu Grund
í Vesturbæ Reykjavíkur hitti ég fyr-
ir einn þekktasta kennara landsins,
Örnólf Thorlacius, en segja má að
hann hafi verið með þjóðina í
kennslustund hjá sér þegar hann
stjórnaði þættinum Nýjustu tækni
og vísindi á árunum 1967 til 1980.
„Ég hef alltaf verið áhugamaður
um tækni og eftir að ég kom hingað
heim úr námi frá Svíþjóð eftir 1960
var ég kennari í Menntaskólanum í
Reykjavík og hlóð á mig allri
kennslu sem bauðst og aukavinnu.
Ríkisútvarpið var á þessum tíma að
ráða menn til sín til að taka viðtöl
við menn hér og þar á segulbands-
tæki lítil. Þegar Ríkissjónvarpið
kom til sögunnar var ég ráðinn í fast
starf og hóf þá umsjón með Nýjustu
tækni og vísindum,“ segir Örnólfur
en hann segir þættina, sem komu
frá Bandaríkjunum, hafa verið bæði
hentuga og ódýra fyrir sjónvarpið.
„Við fengum efnið í þættina frá
Upplýsingaþjónustu Bandaríkjanna
en Emil Björnsson fréttastjóri rakst
á þessa þætti í Bandaríkjunum þeg-
ar hann var að kynna sér rekstur og
stjórnun sjónvarpsstöðva í Ameríku.
Þar rakst hann á þátt sem hét
Science Report og spurði hvort
nokkur möguleiki væri að við gæt-
um notað þessa þætti á Íslandi. Það
var ekkert tekið illa í það og þegar
hann er kominn heim hefur
Menningarstofnun Bandaríkjanna
samband við hann og segir að spól-
urnar séu komnar. Þarna var komin
undirstaða þáttanna.“
Á upphafsárum sjónvarps á Ís-
landi var tæknin allt önnur en hún
er í dag og segir Örnólfur að ekki
hafi verið hægt að klippa til spól-
urnar sem komu frá Bandaríkj-
unum.
Æfði sig og sagði sjaldan
einhverja vitleysu
„Þetta var stillt saman þannig að
ekki var hægt að klippa efnið til á
spólunum, sem hafði þann ókost að
ef þú gerðir einhverja vitleysu þeg-
ar talað var inn á mynd varð að
byrja aftur. Þá skiptum við þessu
niður í nokkra búta og því kom ég í
mynd á milli. Það var ekki vegna
þess að það væri svo mikið skraut að
mér heldur hugsað þannig að ef ein-
hver vitleysa var sögð var minni
bútur undir sem þurfti að laga.
Þetta varð náttúrlega til þess að fólk
fór að þekkja mig í sjón.“
Örnólfur varð landsþekktur á
þessum tíma enda Ríkissjónvarpið
eini ljósvakamiðillinn og flestir sem
birtust á skjánum urðu þjóðþekktir.
„Ég man eftir því að ég fór einu
sinni með fjölskyldunni til Vest-
fjarða og það var ekki komið sjón-
varp þar og því var þetta eins og að
vera í útlöndum því það þekkti mig
enginn nema bara sem ferðamann
frá Reykjavík,“ segir Örnólfur
sposkur á svip.
Frægðinni fylgdi fleira en að vera
þekktur á götu. Að sjálfsögðu kall-
aði pólitíkin og segist Örnólfur hálf-
partinn hafa asnast út í það ævintýri
og gert það sem hann gat til að
lenda ekki í bindandi sæti.
„Ég var beðinn að taka þátt í
prófkjöri hjá framsóknarmönnum
og ég lét verða af því. Þrjú efstu
sætin voru bindandi og ég hafði alls
ekki ætlað mér að vera svo ofarlega.
Ég mætti þó aldrei á fundi og eina
sem fólk vissi um mig var það sem
ég var að segja frá í sjónvarpinu,
sem var auðvitað allt annað en rætt
var um á pólitískum framboðs-
fundum. Ég rétt marði það að kom-
ast í 4. sætið og var því afskaplega
þakklátur þeim manni sem náði í 3.
sætið og gat sjálfur afþakkað sæti á
listanum. Sjónvarpið var náttúrlega
góður vettvangur fyrir marga sem
vildu í stjórnmálin enda auðveldar
það eflaust að vera með þekkt and-
lit.“
Hafði alltaf ánægju af kennslu
Árið 2008 hlaut Örnólfur verðlaun
Rannís fyrir framlag sitt til vísinda-
miðlunar. Meðal þess sem vísað er
til í viðurkenningunni er framlag
Örnólfs til kennslu en hann kenndi
um árabil náttúruvísindi við
Menntaskólann í Hamrahlíð, þar
sem hann varð síðan rektor, en
kennsluferill Örnólfs hófst í MR. Þá
átti hann mikinn þátt í að byggja
upp fyrstu náttúrufræðibrautina við
framhaldsskóla hérlendis. Hann
hefur skrifað fjölda kennslubóka og
verið afkastamikill við nýyrðasmíð.
„Ég hafði alltaf ánægju af því að
kenna og vona að það hafi verið
gagnkvæmt, þ.e. að nemendur hafi
tekið við því sem ég var að reyna að
miðla til þeirra.“
Spurður hvort hann eigi ekki ein-
hverjar skemmtilegar sögur úr
kennslunni brosir hann og segir þær
vera nokkrar. Hann minnist þess þó
helst að hafa eitt sinn átt erfitt með
að stjórna strákabekk í MR þegar
hann var að byrja að kenna.
„Það þurfti að kenna ungviðinu á
þessum tíma þéringar og siða þau
almennt til. Mér leiddist það og til-
kynnti nemendum almennt um miðj-
an vetur að því námskeiði væri lokið
og þau þyrftu ekki að þéra mig leng-
ur. Það var hins vegar í einum
fimmta bekk þar sem strákaorm-
arnir óðu alveg yfir mig og ég missti
öll tök á þeim. Þá tók ég mig til og
hrelldi þá með óundirbúnu skyndi-
prófi þar til þeir sáu að sér. Þeim
leist ekkert of vel á það og ég þurfti
að reka tvo út úr stofunni en eftir
þetta voru þeir ljúfir eins og lömb
og urðu margir góðir vinir mínir.“
Flugbókin í vinnslu
Nokkuð er síðan skrifað var um
sögu flugsins í heiminum á íslensku
að sögn Örnólfs og ákvað hann því
að leggjast yfir viðfangsefnið fyrir
rúmum tveimur árum og er bókin
svo gott sem tilbúin í dag. Hann er
því enn að fræða almenning um
áhugaverða hluti og ekki skemmir
að sjálfur hefur Örnólfur mikinn
áhuga á flugi.
„Ætli síðasta bók um sögu alls
flugs á íslensku hafi ekki verið Flug-
listin en mig minnir að hún hafi
komið út í kringum 1934 og var þá
þýdd úr þýsku. Hún byrjar á
byrjuninni, þegar menn fóru að svífa
um á loftbelgjum. Þotur eru nátt-
úrlega ekki nefndar þar enda koma
þær ekki til sögunnar fyrr en seinna
en það verða gífurlegar breytingar á
flugi í seinni heimsstyrjöldinni. Það
er víst alltaf þannig að þegar við
þurfum að nota þessi tæki til að
drepa hvert annað verður þróunin
mjög ör.“
Örnólfur réttir mér handrit að
bókinni og segir nærri því allan
texta kominn en gæði mynda hafi
hamlað útgáfu bókarinnar þessi jól-
in en stefnt sé á að gefa hana út fyr-
ir þau næstu. Hann segir mér síðan
frá fyrstu þotunum og kapphlaupinu
milli Þjóðverja og Breta.
„Menn voru bæði í Bretlandi og
Þýskalandi með hugmyndir um þot-
ur og Þjóðverjarnir voru nokkuð á
undan og hefðu getað verið komnir
miklu fyrr með þotur en herstjórnin
í Þýskalandi taldi að stríðið yrði bú-
ið þegar þoturnar kæmu. Ég veit
ekki hvað Bretar voru að hugsa en
þeir voru líka nokkuð seinir. Þjóð-
verjar byggðu þó þotu sem notuð
var í stríðinu og var bandamönnum
ansi háskaleg í lok stríðsins en þær
voru hins vegar fáar og komu seint.
Bretar byggðu 1943 að mig minnir
Gloster Meteor-þotuna en notuðu
hana helst til að skjóta niður
V-1-eldflaugarnar þýsku sem skotið
var m.a. á London og gátu valdið
miklu tjóni.“
Flaug fyrst í stríðinu
Sjálfur hefur Örnólfur aldrei flog-
ið flugvél sjálfur og áhugi hans á
fluginu er fyrst og fremst almennur
að hans sögn. Stríðsárin voru mikill
Stríðsárin
áhrifavaldur
 Örnólfur Thorlacius, fyrrverandi
rektor, vinnur að bók um sögu flugsins