Morgunblaðið - 22.07.2016, Side 21

21
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 22. JÚLÍ 2016
Það var skammsýni
að segja í grein hér
fyrir tveimur vikum
að ekki yrði ályktað
um öryggi á Norður-
Atlantshafi á leiðtoga-
fundi NATO sem þá
var haldinn í Varsjá. Í
tveimur af 139 grein-
um ályktunarinnar er
vikið að N-Atlants-
hafi.
Orðalagið um N-Atlantshaf er
ekki eins afdráttarlaust og um
Eystrasalt og Svartahaf þar sem
rætt er um viðbrögð við versnandi
ástandi í öryggismálum.
Í 23. grein segir að Rússar haldi
áfram að styrkja hernaðarlega
stöðu sína, auki hernaðarumsvif
sín, taki í notkun nýjan háþróaðan
búnað og ögri svæðisbundnu ör-
yggi. Á Norður-Atlantshafi eins og
annars staðar verði bandalagið
tilbúið til að beita fælingar- og
varnarmætti gegn hvers kyns
hugsanlegri ógn, þ. á m. gegn sigl-
ingaleiðum og hafsvæðum í ná-
grenni stranda NATO-ríkja.
Í 47. gr. segir að bandalagið
muni enn bæta strategíska for-
sjálni sína með því að efla grein-
ingarstarf sitt, einkum í austri,
suðri og á Norður-Atlantshafi.
Geta þess til að skilja, fylgjast
með og loks að sjá fyrir aðgerðir
hugsanlegra andstæðinga með
njósnum, eftirliti og könnun (In-
telligence, Surveillance and Re-
connaissance (ISR)) og víðtækri
upplýsingaöflun verði sífellt mik-
ilvægari. Aðgerðir á þessum svið-
um ráði úrslitum varðandi tím-
anlegar og upplýstar ákvarðanir
um stjórnmál og hermál. Banda-
lagið ráði yfir nauðsynlegum kerf-
um til að tryggja að svörunarhæfni
þess sé samsvarandi og hjá þeim
herafla þess sem geti
brugðist við með
skemmstum fyrirvara.
Sameiginleg yfirlýs-
ing utanríkisráðherra
Íslands og varavarn-
armálaráðherra
Bandaríkjanna sem
var birt 29. júní fellur
vel að orðalaginu í 47.
gr. Varsjárályktunar-
innar. Eftirliti og
könnun er haldið úti
frá Keflavíkurflugvelli
og þessa starfsemi er
ætlunin að efla.
Bretar kaupa eftirlits-
flugsvélar
Þegar rætt var um NATO-
fundinn í breska þinginu og Mich-
ael Fallon varnarmálaráðherra
svaraði spurningum þingmanna
um niðurstöður hans lýsti þing-
maður frá Skotlandi áhyggjum yfir
því að breski flotinn héldi hvorki
úti herskipum né eftirlitsflugvélum
við Skotland. Hvort ráðherrann
hefði rætt við norska varn-
armálaráðherrann um ósk hans
um að efla samvinnu við Breta á
höfunum.
Fallon sagðist hafa hitt norska
ráðherrann og varnarsamvinna
ríkjanna væri mjög náin og ætl-
unin væri að auka hana, einkum í
ljósi nýbirtrar langtímaáætlunar
Norðmanna í varnarmálum.
Þá lét varnarmálaráðherrann
þess getið að gefin hefði verið út
endanleg tilkynning mánudaginn
11. júlí um að breska ríkisstjórnin
ætlaði að kaupa níu Boeing P-8-
kafbátaleitar- og eftirlitsflugvélar.
David Cameron, þáv. forsætisráð-
herra, hefði skýrt frá þessu á
Farnborough-flugsýningunni.
Sagðist varnarmálaráðherrann
vona að ekki liði of langur tími þar
til nýju vélarnar yrðu teknar í
notkun.
Bretar lögðu Nimrod-eftirlits-
flugvélum sínum endanlega árið
2010 og hafa síðan velt fyrir sér
hvað koma skyldi í stað þeirra.
Nimrod-þotur fylgdu breska flot-
anum á sínum tíma í þorskastríð-
um á Íslandsmiðum og gegndu
mikilvægu hluverki sem björg-
unar- og leitarvélar á N-Atlants-
hafi.
Bretar endurnýja Trident-
kafbátana
Eitt síðasta formlega embætt-
isverk Camerons sem forsætisráð-
herra var að staðfesta kaupin á
Boeing P-8-vélunum. Fyrsta til-
lagan sem Theresa May, arftaki
Camerons, studdi með ræðu í
breska þinginu var um endurnýjun
á kjarnorkuherafla Breta.
Mikill meirihluti breskra þing-
manna samþykkti að kvöldi mánu-
dags 18. júlí að endurnýja kafbát-
ana, skotpallana fyrir langdrægu
Trident-kjarnorkueldflaugarnar,
þungamiðju fælingarmáttar breska
hersins. Alls studdu 472 þingmenn
tillöguna um endurnýjun en 117
voru á móti, meirihlutinn var því
355 atkvæði.
Verkamannaflokkurinn klofnaði
illilega í málinu. Opinber stefna
flokksins er að Trident-kerfinu
skuli viðhaldið. Jeremy Corbyn
flokksleiðtogi er þvert á móti and-
vígur endurnýjun kjarnorkuherafl-
ans. Þegar Corbyn flutti ræðu sína
gegn tillögunni á þingi gripu hans
eigin þingmenn oft frammí fyrir
honum. Var hann meðal annars
spurður hver væri stefna Verka-
mannaflokksins, hvort hann ætti
ekki að fylgja henni.
Í atkvæðagreiðslunni reis mikill
meirihluti þingmanna flokksins
gegn Corbyn, 140 þingmenn
studdu tillöguna en aðeins 47 and-
stöðu Corbyns við hana.
Um er að ræða fjóra kafbáta af
Vanguard-gerð. Hver kafbátur ber
átta Trident-flaugar og 40 kjarna-
odda. Hver oddur er talinn átta
sinnum öflugri en kjarnorku-
sprengjan sem varpað var á Hiros-
hima og grandaði 140.000 manns
árið 1945. Senda má flaugarnar á
skotmark í 7.500 mílna fjarlægð.
Trident-flaugarnar komu í stað
Polaris-flauga árið 1994. Kostn-
aður við endurnýjun kafbátanna er
nú talinn verða um 31 til 35 millj-
arðar punda. Fyrsti nýi kafbát-
urinn kemur til sögunnar eftir tæp
20 ár og hinn síðasti eftir 35 ár.
Þeir verða smíðaðir í Bretlandi.
Um borð í hverjum kafbáti eru
skrifleg fyrirmæli forsætisráð-
herra Breta um beitingu eldflaug-
anna bresti allar aðrar varnir
Breta. Kafbátarnir sveima þá um
hafdjúpin eins og þeir hafa gert
samfellt frá árinu 1969. Vitneskjan
um banvænt högg þeirra felur í
sér úrslita-fælingarmátt Trident-
kerfisins.
Þegar þingmaður Skoska þjóð-
arflokksins spurði Theresu May
hvort hún mundi gefa fyrirmæli
um að eldflaugunum yrði skotið
svaraði hún hiklaust: Já. Tóku
skosku þjóðarflokksmennirnir and-
köf við svarið, allir, 54, greiddu
þeir atkvæði gegn tillögunni.
Skýrt samhengi
Skýrt samhengi er á milli
ákvörðunarinnar um endurnýjun
breska kjarnorkuflotans og kaupa
Breta á nýjum kafbátaleitarvélum.
Aukin umsvif rússneskra kafbáta á
N-Atlantshafi birtast meðal annars
í ferðum þeirra undan ströndum
Bretlandseyja. Keppnin í und-
irdjúpunum snýst um að kort-
leggja sem best ferðir bátanna
þar.
Í þessu ljósi ber að skoða álykt-
un Varsjár-fundar NATO um
nauðsyn þess að stundað sé sem
best greiningarstarf á Norður-
Atlantshafi til að skilja, fylgjast
með og loks að sjá fyrir aðgerðir
hugsanlegra andstæðinga. Slíkt
starf ráði úrslitum varðandi tím-
anlegar og upplýstar ákvarðanir
um stjórnmál og hermál.
Hér hefur verið komið á fót
deild innan embættis ríkislög-
reglustjóra, greiningardeild, sem
helgar sig verkefnum sem snerta
starfsemi lögreglunnar. Þá sinnir
deildin einnig vöktun og skýrslu-
gerð varðandi erlenda atburði,
einkum ófrið og samfélagslega
upplausn, sem haft geta áhrif á Ís-
land og íslenska hagsmuni í víð-
tækum skilningi.
Landhelgisgæsla Íslands hefur
frá 1. janúar 2011 „annast daglega
framkvæmd öryggis- og varn-
artengdra verkefna hér á landi.
Verkefnið felst annars vegar í dag-
legum rekstri varnar-, öryggis- og
upplýsingakerfa NATO, rekstri ör-
yggissvæða- og mannvirkja og
samskiptum við stofnanir Atlants-
hafsbandalagsins, aðildarþjóðirnar
og Norðurlandaþjóðirnar og hins
vegar samskiptum við þá aðila hér
á landi sem að verkefninu koma,“
segir á vefsíðu gæslunnar.
Í ljósi hinnar nýju áherslu
NATO á greiningarstarf á Norður-
Atlantshafi er óhjákvæmilegt að
tryggja sem best skipulega aðild
íslenskra stofnana að því.
Eftir Björn
Bjarnason » Ályktað var um N-
Atlantshaf á Var-
sjár-fundi NATO og
Bretar ákveða að kaupa
kafbátaleitarvélar um
leið og þeir endurnýja
eigin kjarnorkukaf-
báta.
Björn Bjarnason
Höfundur er fyrrv. ráðherra.
Ályktað um N-Atlantshaf á NATO-fundi
Ævintýralegt sumarkvöld Lífsglöð og tápmikil börn stökkva á vit ævintýra undir íburðarmiklu skrauti sólseturs í sannkallaðri guðsbarnablíðu sem var á Munaðarnesi í Borgarfirði í fyrrakvöld.
Eggert