Morgunblaðið - 21.09.2017, Blaðsíða 12

12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 21. SEPTEMBER 2017
Borgfirska söngkonan Soffía Björg Óðinsdóttir
hefur vakið athygli fyrir tilfinningaþrunginn
söng og lagasmíðar en hún sendi frá sér sína
fyrstu plötu sl. vor. Soffía Björg er fædd og alin
upp í stórum systkinahópi á bænum Einarsnesi
í Borgarfirði en hún flutti til höfuðborgarinnar
19 ára. Þar bjó hún í áratug en flutti aftur heim í
Borgarfjörðinn, þar sem hún kann best við sig.
Soffía Björg segist fá innblástur frá náttúrunni
í sinni listsköpun og nú ætlar hún að halda tón-
leika á Söguloftinu á Landnámsseti Íslands í
Borgarnesi, á morgun, föstudaginn 22. sept.,
klukkan 20. Sumir segjast skynja gamla sál hjá
Soffíu Björgu þegar hún syngur.
Unga söngkonan með gömlu sálina
Soffía Björg syngur
á Landnámssetrinu
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Tónlistarkona Soffía Björg Óðinsdóttir.
Pelsfé „Gutar“ í eigu Kristínar Halldórsdóttur sem býr í Svíþjóð og hópurinn heimsótti. Mynd-
in var tekin um síðustu helgi og kindurnar eru því í sumarull, en þær voru rúnar í lok febrúar.
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
Þegar feldfé er valið til ræktunar erhárafarið á kindinni fyrst skoðað oggengið úr skugga um að það sé einsfullkomið og hægt er. Því næst er
mýkt og fegurð togháranna skoðuð og að lok-
um vaxtarlag, eða kjötið, sem er aukaafurð.
Þetta er ólíkt því sem við höfum vanist hér á
Íslandi; þar hefur kjötið verið í forgangi í sauð-
fjárrækt og ullin nýtt í spuna en ekki lögð
nægjanleg ræktun í skinnin,“ segir Kristbjörg
Hilmarsdóttir, feldfjárræktandi og bóndi á
bænum Þykkvabæjarklaustri, en hún skellti
sér ásamt nokkrum öðrum Íslendingum í sum-
ar til Svíþjóðar og Danmerkur og heimsótti
þar feldfjárræktendur.
„Við heimsóttum hina dönsku Anne
Hjelm sem er ein aðalmanneskjan hjá feldfjár-
samtökunum í Danmörku. Hún er með 43 full-
orðnar feldfjárkindur, en algengt er að feld-
fjárbúin séu einungis með tíu til þrjátíu
kindur. Í Svíþjóð heimsóttum við svo íslenska
feldfjárræktarkonu, Kristínu Halldórsdóttur,
sem býr í Smálöndunum. Það var virkilega
gaman og afar gefandi, munaði svo miklu að
hafa Kristínu sem túlk af því hún þekkti það
sem var verið að fjalla um. Hún lifir og hrærist
í þessu og gat útskýrt vel fyrir okkur og skildi
spurningarnar okkar.“
Hálf milljón borguð
fyrir ásetningshrúta
Kristín sá líka um að túlka fyrir þau í Ís-
lendingahópnum sem fóru á námskeið í feld-
fjárrækt hjá sænskum ríkisdómara, eftir að
hafa fylgst með honum meta lömbin á búi
Kristínar.
„Hann fræddi okkur um ræktun á Got-
landsfénu sem Kristín ræktar og þá einstöku
feldeiginleika sem það fé hefur. Ríkisdómari
er sá sem dæmir féð þegar búið er að velja það
besta úr úrvali sænsku hrútlambanna. Hvert
lamb hefur farið í gegnum nokkra dóma þegar
það kemur fyrir ríkisdómara og að lokum finna
ríkisdómararnir bestu einstaklingana af öllu
svæðinu til undaneldis. Einstaklingur er bæði
metinn áður en hann hefur verið klipptur og
eftir að ullin hefur vaxið aftur. Skinnið þarf að
vera alveg gallalaust að sjá á lifandi kindinni. Í
Danmörku er verið að selja ásetningshrúta á
uppboði á hálfa milljón, þetta er eins og stóð-
hestar á Íslandi þegar gæðin eru orðin svona
mikil og hrúturinn efnilegur.“
Víkingarnir komu með Gotlandsfé
með sér hingað til Íslands
Kristbjörg segir að feldfjárrækt sé nokk-
uð sérstök, því bændur hafi þar meira út úr
skinnum fjárins en kjötinu.
„Fyrir vikið er áherslan í ræktuninni öll á
skinnin, að þau verði sem fallegust þegar búið
er að klippa þau og súta. Þar er mýkt og feg-
urð aðalmálið, en þessar gærur eru notaðar í
allt mögulegt; fatnað, húsgögn, púða, teppi,
kerrupoka fyrir börn og hvers konar gæru-
vöru. Einnig eru þær notaðar heilar til að
leggja hvar sem fólki hentar, á gólf, rúm, sófa
eða stóla.“
Kristbjörg segir að feldféð í Danmörku og
Svíþjóð sé annars konar fé en það sem hún
ræktar hér á Íslandi.
„Féð sem víkingarnir komu upphaflega
með til Íslands var sumt Gotlandsfé af
norrænum slóðum og það er talið að íslenska
sauðféð sé að hluta til komið út af þessum
sama stofni. Íslenska féð er að mörgu leyti
ekkert ólíkt þessu feldfé sem við sáum í heim-
sókn okkar í Danmörku og Svíþjóð. Það er
kennt við Gotlandseyjar og kallað pelsfé, en
vagga feldfjár er á Gotlandseyjum.“
Reyna að seinka vexti á þeli
Kristbjörg segir allt feldfé vera grátt og
pelsféð sem þau hafi skoðað úti hafi gljáandi,
silkimjúkt og hrokkið tog en nánast enga und-
irull eða þel. „Vissulega er þel í vetrarull þessa
feldfjár, en það hefur fram yfir íslenska féð að
þelið vex miklu seinna. Það sem við erum að
reyna að gera hér heima er að leggja áherslu á
mýkt togháranna og að þau séu hrokkin. Togið
á íslenska feldfénu er fallegt en þelið verður
alltaf til staðar. Við erum að reyna í okkar
ræktun að seinka vextinum á þelinu. Þegar
lamb fæðist er það einvörðungu með toghár,
en það vex fram yfir sumarið og þegar fer að
líða á haustið og að kólna byrja þelhárin að
vaxa. Við reynum semsagt að fá gærur úr okk-
ar ræktun með sem minnstu þeli.“
Þegar Kristbjörg er spurð hvort lausnin
sé ekki að farga lömbunum fyrr, áður en þelið
fer að vaxa, segir hún það ekki vera. „Það er
ekki æskilegt því þá fáum við minna kjöt af
skepnunni, auk þess sem féð er á afrétt og ekki
smalað fyrr en að hausti. Góð ræktun byggist á
markvissu ræktunarstarfi í feldfjárrækt líkt
og annarri ræktun.“
En hvaða leiðir eru til að seinka þelvext-
inum?
„Með því að skoða feldinn á lömbunum á
haustin með tilliti til þess hvernig þelið vex og
meta þannig hárgæði lambsins. Við setjum á
til lífs þau lömb sem sýna bestu feldeiginleik-
ana, það á að skila sér áfram í undaneldinu.“
Fólk getur komið og valið
af hvaða kind það kaupir ullina
Kristbjörg hefur ræktað feldfé undan-
farin sjö ár, hún fékk fyrstu fimm gimbrarnar
og einn hrút árið 2010.
„Ég vissi ekkert út á hvað feldfjárrækt
gekk þegar ég byrjaði, en síðustu þrjú til fjög-
ur árin hef ég loksins skilið almennilega hvað
ég er að gera, því þetta eru heilmikil fræði. Ég
fór af stað í feldfjárræktina af því ég hef alltaf
verið svo hrifin af gráum kindum, en þekk-
ingin kemur smátt og smátt með forvitninni,
fróðleiksfýsn og því að vilja skilja,“ segir
Kristbjörg og bætir við að feldfjárskoðun verði
í Meðallandinu á morgun, föstudaginn 22.
september.
„Við feldfjárræktendur vorum með í
uppskeruhátíð í Skaftárhreppi síðustu helgina
í október í fyrra og seldum þar ull beint af
kind. Handverksfólk getur komið og nýtt sér
þá nýjung þegar hún verður aftur í boði á svip-
uðum tíma núna í haust. Þá getur það valið af
hvaða kind það vill kaupa ull. Við gerðum þetta
í fyrsta skipti í fyrra og það mæltist vel fyrir,
þá sá Heiða Guðný fjalldalabóndi um að rýja
fyrir okkur á staðnum.“
Gráar kindur alltaf í uppáhaldi
Kristbjörg vissi ekkert út á hvað
ræktun feldfjár gekk þegar hún
fór af stað fyrir sjö árum, en
hefur verið ódrepandi við að
afla sér þekkingar. Í sumar fór
hún til Danmerkur og Svíþjóðar
þar sem Kristín og Anne
feldfjárbændur voru sóttar heim.
Blíða Íslenski hópurinn á námskeiði hjá Andrési ríkisdómara í
pelsfjárdómum, heima hjá Kristínu í Svíþjóð (önnur t.v).
Dómur Danskir dómarar og íslenskt og danskt aðstoðarfólk
meta lömb hjá Anne Hjelm fjárbónda sem hópurinn heimsótti.
Kristbjörg Hún er driffjöður og talsmaður feldfjárræktenda,
hér með grátt lamb úr eigin ræktun sem er feldfjárblendingur.
Ragnheiður Bragadóttir, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands,
flytur erindið „Hvað er nauðgun?“ í hádegisfyrirlestri í dag fimmtu-
dag, kl. 12-13 í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands.
Í tilkynningu kemur fram að hún ætli að fjalla um hugtakið
nauðgun í íslenskum rétti, þróun þess og breytingar sem gerðar
voru á ákvæðum almennra hegningarlaga um nauðgun árin 1992 og
2007, rökin þar að baki og sjónarmið um skilgreiningu hugtaksins.
Einnig verður vikið að því hvort breyta þurfi skilgreiningu nauðg-
unarhugtaksins enn frekar og ræddar nýjar hugmyndir þar um.
Ragnheiður hefur stundað kennslu og rannsóknir í refsirétti við
lagadeild HÍ frá 1984. Hún er virkur þátttakandi í norrænu og al-
þjóðlegu rannsóknarsamstarfi.
Sérsvið Ragnheiðar er refsiréttur, þ.á m. kynferðisbrot, viðurlög,
viðurlagapólitík og umhverfisrefsiréttur.
Erindið í hádeginu í dag er flutt á íslensku og aðgangur er öllum
opinn og ókeypis.
Þarf að breyta skilgreiningu nauðgunarhugtaksins?
Ragnheiður Formaður
Norræna sakfræðiráðsins.
„Hvað er nauðgun?“