Morgunblaðið - 01.11.2017, Qupperneq 84

84 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 2017
Tilvísunum er sleppt í kaflanum sem
fer hér á eftir:
Rausnarheimili á Reynistað
Soffía [Jónsdóttir Claessen] er
orðin barnshafandi og fæðir 24. jan-
úar 1925 stúlku sem er skírð Laura
Frederikke, í höfuðið á móðurömmu
sinni og afasystur. Það er fullt starf
að vera móðir og húsfreyja á Reyni-
stað. Soffía sækir um lausn frá
kennarastarfinu áður en skóli hefst
að nýju haustið 1924. Ekki þarf hún
að fara langt til að bera upp erindið.
Málið heyrir undir föður hennar,
Jón Þórarinsson fræðslumálastjóra,
sem tilkynnir henni í embættisbréfi í
byrjun október að fallist hafi verið á
ósk hennar svo sem sjálfsagt var.
Eggert ræður tvær vinnukonur til
að aðstoða þau við heimilisstörfin og
fá þær sérstakt herbergi í húsinu.
Þetta eru þær Daðína Matthildur
Guðjónsdóttir, sem er rúmlega tví-
tug, og Kristín Margrét Guðmunds-
dóttir, 33 ára gömul. Önnur er eld-
hússtúlka, hin innistúlka eins og það
heitir á þessum árum. Þetta eru afar
eftirsótt störf. Eldhússtúlkur sjá um
matseld og þvotta, innistúlkur
þurrka af í stofum, búa um rúm,
uppvarta og gæta barna húsráð-
enda. Báðar þurfa að vera árrisular
því undirbúa þarf morgunverð og
færa húsráðendum kaffi í rúmið
þegar hringt er eftir þjónustu. Raf-
magnsbjöllur eru í öllum her-
bergjum og stofum og á töflu í eld-
húsinu má sjá hvaðan kallið kemur.
Vinnukonur koma og fara en Kristín
Margrét er á heimilinu í mörg ár.
Húshaldsreikningar Eggerts og
Soffíu frá þriðja áratugnum og
fyrstu árum hins fjórða hafa varð-
veist, en eftir það virðist þeim ekki
haldið til haga. Þau hafa búið við
mikla rausn á Reynistað eins og
Eggert og Sophia gerðu í Póst-
hússtræti. Matarinnkaup gera þau í
bestu verslunum Reykjavíkur og
flytja sendisveinar vörurnar heim á
reiðhjólum. Athugun á heimilishaldi
þeirra á árunum 1924 til 1926 leiðir í
ljós að þau veita sér allt það besta og
gómsætasta sem á boðstólum er
hverju sinni: kjöt og fisk, gjarnan
lax, grænmeti og ávexti, mjólk, ost,
rjóma og egg, niðursoðin matvæli af
ýmsu tagi frá útlöndum og margs
konar munaðarvörur. Matarreikn-
ingarnir einir eru hærri en mán-
aðarlaun verkafólks á þessum tíma.
Þau kaupa líka ýmsar vörur frá út-
löndum, láta senda heim og horfa
ekki í kostnaðinn. Frá Au Bon
Marché, þekktri sérvöruverslun í
París, koma til dæmis árið 1926
handklæði, skyrtur og vesti. Einnig
eru reikningar frá Printemps, einu
frægasta vöruhúsi Parísar á þessum
tíma. Te virðast þau hafa sérpantað
frá nafnkunnri verslun í London,
The Tea Planters & Importers
Company, sem enn er starfrækt.
Haustið 1926 fjölgar á Reynistað.
Soffía eignast Kristínu Önnu 1.
október 1926. Nú er hún komin á
fimmtugsaldur svo börnin verða
ekki fleiri. Eggert fagnar því að hafa
eignast tvær heilbrigðar og fallegar
stúlkur. Kristjana mágkona hans
segir í bréfi frá Kaupmannahöfn
rétt áður en Kristín fæðist að hún
„vildi óska að það yrði nú drengur,
því ég held að þú, sem von er, vildir
gjarnan fá óskabörnin“. En Eggert
blæs á þetta útbreidda viðhorf. Að-
alatriðið er, segir hann, að börnin
séu heilbrigð. Þær systur alast upp
við mikið ástríki foreldra sinna og
umgangast mikið frændur, frænkur
og annað venslalið foreldra sinna.
Þótt Jón Þorláksson sé orðinn for-
sætisráðherra og seinna borg-
arstjóri hefur hann alltaf tíma fyrir
fósturdætur þeirra Ingibjargar,
Önnu og Elínu, og þegar Laura og
Kristín og Valgarð, sonur Önnu og
Ólafs J. Briem, koma í heimsókn á
heimili þeirra á þriðju hæðinni í
Bankastræti 11, les hann fyrir hóp-
inn úr nýjum barnabókum. Lauru er
minnisstætt þegar hann las fyrir
þau í áföngum Önnu Fíu í höf-
uðstaðnum, sem þá var nýkomin út.
„Hann byrjaði alltaf þar sem hann
hafði hætt síðast. Það fannst okkur
gaman.“
Á æskuárum Lauru og Kristínar
er Reynistaður eins og í sveit. Spöl-
korn frá er gamli Skildinganessbær-
inn, Vesturbærinn, timburhús end-
urbyggt um 1864. Í tíð Eggerts
heitir hann Reynistaður II, en er
síðar nefndur Reynisnes. Umhverfis
eru kálgarðar og tún og hin venju-
legu útihús; fjós, hlaða, hesthús,
reykhús og hænsnakofi. Þarna eru
kýr á beit og hestar til þjónustu
reiðubúnir; Eggert er yfirleitt með
þrjá til fjóra gæðinga. Systurnar eru
barnungar settar á hestbak; Laura
fær eigin hnakk fjögurra ára gömul.
Á góðviðrisdögum fara þær gjarnan
ríðandi með foreldrum sínum yfir
Skildinganesmelana, fram hjá
Öskjuhlíð og inn að Elliðaám, yf-
irleitt er komið við þar sem nú heitir
Hlemmur en þar var lengi vatnsþró
fyrir hesta.
Elís Jónsson, fyrrverandi versl-
unarstjóri á Djúpavogi, og kona
hans Guðlaug Eiríksdóttir, leigja
jörðina fyrstu sex árin og búa á
Reynisnesi, en stofna síðan litla
verslun í Skildinganesi. Árið 1931
taka við ábúðinni Georg Jónsson bú-
fræðingur, bróðir hinna kunnu lista-
manna Finns og Ríkharðs, og kona
hans Margrét Kjartansdóttir. Auk
kúabúskapar rær Georg til fiskjar,
veiðir grásleppu og rauðmaga og
selur í bænum. Mikil og náin sam-
skipti eru á milli heimilanna á
Reynistað alla tíð.
Í sjávarvörinni steinsnar frá hús-
unum geymir Eggert skemmtibát
fjölskyldunnar Þegar veður er gott
er bátnum róið um Skerjafjörðinn,
stundum þau Soffía ein með dæt-
urnar, og stundum er gestum boðið í
siglingu. Eggert er árrisull og á vor-
in og sumrin byrjar hann gjarnan
daginn á því að fara út garð og sinna
gróðrinum í garðinum í klukkutíma
eða lengur. Svo hefur hann óvenju-
legt áhugamál, er með stóran dúfna-
kofa á lóðinni og ræktar dúfur sem
oft eru hafðar til matar. Eftir þeim
þarf að líta á hverjum degi. „Ég man
að smyrillinn sótti oft í þær. Við
krakkarnir þurftum stundum að
kasta grjóti í hann til að fæla hann í
burtu,“ segir Kristín dóttir hans. Ef
veður er sérstaklega gott hjólar
Eggert í bæinn og skilur bílinn eftir.
Soffía tekur bílpróf snemma, sem er
óvanalegt á þeim tíma að konur geri,
og er því ekki eins bundin í sveitinni
með börnin meðan Eggert er í
vinnunni. Kristín minnist þess að
smástrákar hlupu einhverju sinni á
eftir bílnum á Suðurgötu þegar þeir
sáu móður hennar við stýrið og
hrópuðu: „Kerling að keyra! Kerling
að keyra!“ Þetta hefur þeim fundist
furðuleg sjón.
Þær systur eru settar í Landa-
kotsskóla kaþólsku kirkjunnar með
börnum annarra góðborgara því
hann þykir betri en Barnaskólinn.
Áður hafa þær verið í tímakennslu
hjá fröken Ragnheiði Jónsdóttur,
síðar skólastjóra Kvennaskólans.
Þegar veður er gott hjóla þær í skól-
ann, annars taka þær strætisvagn
og stundum fá þær far með föður
sínum. Um háveturinn teppist
stundum vegurinn út í Skildinganes
og þá sitja þær bara heima – mjög
öfundaðar af bekkjarsystkinum sín-
um. Eitt sinn þegar Kristín bíður
eftir strætó við Vöruhúsið í Að-
alstræti, hún er þá 10 eða 11 ára,
víkur sér að henni kona og spyr
hverra manna hún sé. Þegar hún
segist vera dóttir Eggerts Claessen
segir konan: „Af fyrra eða seinna
hjónabandi?“ Kristínu bregður við
þetta, þær systur hafa aldrei heyrt
að pabbi þeirra hafi verið kvæntur
áður. Honum hefur ekki fundist
ástæða til að hafa orð á þessu að
fyrrabragði. En aldrei hitta þær
Sophiu Jónassen og engin kynni
hafa þær af Þórunni, fósturdóttur
hennar.
Mikil rausn á Reynistað
Eggert Claessen var einhver mesti áhrifamaður á
Íslandi á fyrri hluta síðustu aldar. Hann var með-
al annars einn helsti frumkvöðull Eimskipafélags-
ins, tók þátt í hinu sögufræga Milljónarfélagi, var
lykilmaður í fossafélaginu Titan og var banka-
stjóri Íslandsbanka eldri í tæpan áratug. Ævi-
sögu hans ritar Guðmundur Magnússon og bygg-
ir á umfangsmikilli rannsókn áður óþekktra
frumheimilda.
Ljósmyndasafn Reykjavíkur/Magnús Ólafsson
Sveit Reynistaður í Skerjafirði 1924. Eggert og Soffía Claaessen nýflutt inn. Fyrir utan er Ford-bifreið Eggerts.
Ljósmynd/Úr einkasafni.
Góðviðrisdagur Laura og
Kristín Claessen fara í sinn
fyrsta reiðtúr frá Reynistað í
Skerjafirði í júní 1928.
www.VBL.is REYKJAVÍK
Krókháls 5F
110 Reykjavík
Sími: 414-0000
AKUREYRI
Baldursnes 2
603 Akureyri
Sími: 464-8600
KEÐJUVIÐGERÐAREFNI OG KEÐJUTANGIR
Keðjurnar eru til í mörgum gerðum og í öllum
mögulegum stærðum á vinnuvélar, vöru- og
flutningabifreiðar, dráttarvélar og lyftara
FRAMÚRSKARANDI NORSKAR KEÐJUR
Hlekkir • Keðjulásar • Krækjur • Krókar
Krossbandakeðjur • Ferkantakeðjur • Þverbandakeðjur
Mottukeðjur • Zik-zak keðjur • Zik-zak keðjur