Morgunblaðið - 07.02.2022, Page 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 7. FEBRÚAR 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Augu heimsins
beinast, sem
von er, að
ástandinu á landa-
mærum Rússlands
og Úkraínu og
hættunni á innrás
Rússlands, sem óhætt er að
segja að sé yfirvofandi þó að
óvíst sé að af henni verði. Ef til
vill ætla Rússar sér ekki að gera
innrás og eru aðeins að styrkja
stöðu sína í samningum gagn-
vart vesturveldunum. En til-
burðir eins og Rússar sýna við
landamæri Úkraínu geta þó
endað með átökum hvort sem
þau hafa þegar verið ákveðin
eða ekki. Þetta er því í besta
falli stórhættulegur pólitískur
leikur sem gæti endað með
ósköpum.
Ógnanir sem að nokkru leyti
eru af sama meiði eiga sér stað
víðar þó að minna beri á þeim
enda af annarri stærðargráðu.
Þar má nefna vopnaskak Norð-
ur-Kóreu, sem í janúar stóð
fyrir níu eldflaugatilraunum,
þar með talið skoti á öflugustu
flaug sem ríkið hefur sent á loft
í nokkur ár. Samhliða þessum
tilraunum var gefið til kynna að
tilraunir með langdrægar flaug-
ar og kjarnorkuvopn gætu verið
á dagskránni, sem ætti að verða
til þess að heimsbyggðin tæki
sig saman, herti tökin og gerði
harðstjóranum Kim Jong-un
ljóst að við þetta yrði ekki unað.
Afstaða Rússa getur haft
töluvert að segja um þróunina í
Norður-Kóreu en Kína er í
lykilstöðu til að hafa áhrif á
þetta hættulega ríki. Viðbrögð
Kína vegna vopnaskaksins voru
þó vonbrigði. Skilaboðin þaðan
voru þau að sýna yrði Norður-
Kóreu meiri sveigjanleika. Auk-
inn sveigjanleiki er fjarri því að
vera þau skilaboð sem glæpa-
ríki á borð við Norður-Kóreu
skilur best. Ríki sem stundar
tölvuárásir á heimsbyggðina og
fjármagnar sig að stórum hluta
með netglæpum til að halda
uppi vopnaframleiðslu en svelt-
ir þjóð sína á sama tíma er ekki
líklegt til að láta af ofbeldinu ef
því verður gefið aukið svigrúm.
Kínversk og rússnesk stjórn-
völd ættu að standa með öðrum
ríkjum, bæði öðrum nágrönnum
Norður-Kóreu og vesturveld-
unum, við að þvinga stjórnvöld í
Norður-Kóreu til að láta af
þessu háttalagi og haga sér frið-
samlega. Náist slík breyting
fram er hægt að aðstoða þjóðina
vegna þeirrar fátæktar sem
stjórnvöld hafa komið henni í,
annars eru allar tilraunir í þá
átt því miður dæmdar til að mis-
takast og gera illt verra.
Annað varasamt ríki sem
Kínverjar og Rússar geta haft
jákvæð áhrif á en kjósa þess í
stað að standa með og styðja er
Íran. Klerkastjórnin í Íran hef-
ur stuðlað að ófriði í Mið-
Austurlöndum um árabil og eft-
ir að fá afhentar fúlgur fjár í
órekjanlegum seðl-
um í tíð Obama for-
seta og Bidens
varaforseta, varð
ríkið enn hættu-
legra en fyrr. Þess-
ar greiðslur voru
hluti af því sem þáverandi
stjórnvöld í Bandaríkjunum og
víðar töldu nauðsynlegt að reiða
af hendi til að koma á eðlilegum
samskiptum við Íran og fá ríkið
til að hætta kjarnorkubrölti
sínu, en dugði vitaskuld ekki til.
Nú hefur Biden forseti
ákveðið að halda áfram á sömu
braut, sem er vissulega líka í
ágætu samræmi við tilefnis-
lausan flóttann frá Afganistan,
og taka skref í átt að afléttingu
þvingana gagnvart Íran. Þetta
felur meðal annars í sér að önn-
ur ríki og fyrirtæki geta tekið
þátt í uppbyggingu borgara-
legrar kjarnorkuáætlunar Ír-
ans án þess að eiga á hættu
refsiaðgerðir Bandaríkjanna,
en hluti af þessari áætlun er
uppbygging birgða af auðguðu
úrani. Þetta á ekki að duga til að
Íranar geti smíðað sér kjarn-
orkuvopn, en færir þá nær því.
Athygli vekur að þessar til-
slakanir eru gerðar án þess að
umheimurinn fái nokkra trygg-
ingu á móti, hvað þá eftirlit með
því sem fram fer í Íran. Banda-
ríkjamenn eru aðeins með þessu
að „komast að borðinu“ eins og
stundum er sagt þegar mikið er
gefið eftir fyrir lítið eða ekkert.
Þeir verða mögulega beinir
þátttakendur í viðræðunum um
málefni Írans í Vínarborg þegar
samningamenn Bretlands,
Kína, Frakklands, Þýskalands
og Rússa snúa aftur þangað eft-
ir fundarhlé að hitta fulltrúa Ír-
ans. Þeir síðastnefndu gáfu
raunar lítið fyrir tilslakanir Bi-
dens. Þær væru jákvætt skref
en dygðu ekki til. Íranar gera
ríkar kröfur fyrir sig, fyrir-
staðan er lítil hjá öðrum ríkjum
og jafnvel eindreginn stuðn-
ingur frá Rússlandi og Kína.
Þetta er hættuleg þróun. Ríki
heims ættu að standa saman um
að tryggja frið og leiðin til þess
er ekki að ríkjum á borð við
Norður-Kóreu og Íran verði
hleypt í hóp kjarnorkuvelda eða
að þeim verði gert kleift að ýta
undir ógn og ófrið í nágrenni við
sig. Öflug ríki á borð við Banda-
ríkin, Kína og Rússland ættu að
sjá að þeirra eigin hagsmunum
og heimsins er best borgið með
því að þau standi saman að því
að hemja ríki af þessu tagi í stað
þess að nota þau sem peð í vara-
sömu valdatafli sínu. Og þau
ættu að sjálfsögðu að sýna gott
fordæmi sjálf með því að stuðla
að friði í eigin heimshluta í stað
þess að halda uppi ógn og stuðla
jafnvel beinlínis að ófriði. Því
fylgir mikil ábyrgð að hafa mikil
áhrif en því fer fjarri að þau ríki
sem mikil áhrif hafa nú um
stundir standi undir þeirri
ábyrgð.
Friður helst ekki
nema öflug ríki
stuðli að honum
en ógni ekki}
Áhrif og ábyrgð
A
ð undanförnu höfum við verið svo
lánsöm að fá leiðsögn færustu sér-
fræðinga til varnar almenningi.
Það er ekki lítils virði og sjálfsagt
heldur feikilega mikilvægt sam-
félaginu. Þegar þessi orð eru rituð er boðuð rauð
veðurviðvörun á höfuðborgarsvæði og Suður-
landi og ef svo ólíklega vill til að blaðið berist inn
um lúgur að morgni má ætla að veðrið sé nærri
hámarki á höfuðborgarsvæðinu um það leyti
sem blaðið snertir dyramottuna.
Almannavarnir eru skv. orðskýringum sam-
nefnari um varnir, viðbúnað, viðbrögð og endur-
reisn, eða það skipulag sem verður að vera til
staðar fyrir neyðarástand og miðar að því að
verja borgarana fyrir hættum frá náttúru, af
mannavöldum eða vegna tæknibilana. Við höfum
heldur betur verið með almannavarnir allt um
kring í glímu okkar við heimsfaraldurinn en síðustu daga
hefur vísindafólk greint aðra hættu, sjálft ofsaveðrið.
Ég er svo dúpt þakklát því fólki sem hefur helgað sig vís-
indum, því það getur aðstoðað okkur við undirbúning og
viðbrögð við ýmsum hættum en svo er það stjórnvalda að
koma að endurreisn. Ég hef hvorki hundsvit á veðri né heil-
brigðisvísindum og treysti því leiðsögn okkar fagfólks þegar
við almenningur þurfum að hegða okkur á einn eða annan
hátt okkum sjálfum til heilla. Við sýnum ýtrustu varkárni
svo við þurfum ekki að treysta á neyðarvakt heilbrigðis-
kerfis og almannavarna.
Það er hins vegar stjórnvalda að byggja upp innviði sem
þola áhlaup lík þeim sem við höfum verið að
glíma við. Áhlaup farsóttar kallar á sterka inn-
viði í heilbrigðiskerfinu og þegar stjórnarliðar
segja heilbrigðiskerfið okkar hafa staðist prófið
í heimsfaraldri þá er eingöngu verið að miða við
fjölda dauðsfalla vegna Covid en ekki dauðsföll
sem leiða má af Covid-ástandi vegna annarra
sjúkdóma. Þá er heldur ekki verið að miða við
það að heilbrigðiskerfið hafi ekki getað sinnt
nauðsynlegum aðgerðum til bjargar manns-
lífum og til að lina þjáningar vegna annarra
sjúkdóma því biðlistar hafa aldrei verið lengri
um allt heilbrigðiskerfið og starfsfólkið líklega
aldrei nær örmögnun eftir hlaupin.
Í veðurofsa reynir á annars konar innviði, svo
sem flutningskerfi raforku, vegakerfið, almenn-
ingssamgöngur og fjarskiptakerfið. Þar höfum
við á undanförnum árum orðið vitni að verulega
löskuðu kerfi innviða sem stjórnvöld verða að laga. Mikil-
vægar stofnanir eins og heilbrigðisstofnanir hafa misst raf-
magn, byggðakjarnar hafa verið án rafmagns og fjarskipta
og þéttbýlisstaðir einangraðir vegna snjóflóða þar sem jarð-
göng skortir.
Sem betur fer erum við viðbúin fyrir hvellinn og eigum að
gera allt sem við getum til varnar okkur og samfélaginu. Ég
vil þakka þeim fjölmörgu sem mynda almannavarnir á Ís-
landi því án ykkar værum við í verulegum vanda.
Helga Vala
Helgadóttir
Pistill
Takk almannavarnir
Höfundur er þingflokksformaður Samfylkingarinnar.
helgavala@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Logi Sigurðarson
logis@mbl.is
V
etrarvertíð ferðaþjónust-
unnar á Kanaríeyjum
hefur átt undir högg að
sækja sökum Ómíkron-
afbrigðisins. Sjötta bylgja farald-
ursins í landinu hefur haft mikil
áhrif á efnahag eyjaklasans og
valdið því að hagvaxtarspár hafa
dregist saman og atvinnuleysi hef-
ur aukist.
Ferðaþjónusta er stærsta at-
vinnugreinin í eyjaklasanum en um
35% af íbúum eyjanna starfa við
hana. Í janúar ákváðu atvinnurek-
endur, eftir jólavertíðina, að fækka
starfsfólki og tæplega 10.000
manns var sagt upp. Janúar hefur
ávallt verið blóðugur mánuður fyrir
starfsfólk í ferðaþjónustunni; árin
2016 og 2018 var um 6.000 manns
sagt upp og má því sjá að óvenju-
mikið var um uppsagnir í ár.
Sigvaldi Kaldalóns, eða Svali,
sem heldur úti ferðum á Tenerife,
segir árið hjá ferðaþjónustunni
fara mun hægar af stað en áður og
vanalega sé brjálað að gera á fyrri
hluta ársins. Hann segir að aðal-
ástæða fjölda uppsagna sé óvissan
sem ríkti í nóvember og desember
varðandi alvarleika Ómíkron-
afbrigðisins.
„Það er alveg rétt að starfs-
fólki hefur fækkað gríðarlega,
menn þorðu ekki að veðja á að
þetta myndi lagast stax,“ segir
Svali og bætir við að eftir að lönd
hafi farið aflétta takmörkunum í
auknum mæli séu bókanir byrjaðar
að hrannast aftur inn.
Hóteliðnaðurinn varð einna
verst úti í síðasta mánuði og um
40% af þeim sem var sagt upp þá
störfuðu hjá hinum ýmsu hótel-
keðjum. Um 2.300 misstu starf sitt
í verslunargeiranum og þar á eftir
voru um 840 sem var sagt upp í
byggingariðnaðinum.
Svali telur að í febrúar og sér-
staklega í mars verði gríðarlega
mikið að gera og bendir á að í
október og nóvember, þegar
ástandið var gott, hafi bókanir á
hótelherbergjum aldrei verið meiri
á Tenerife, ekki einu sinni fyrir
faraldurinn.
„Ég geri fastlega ráð fyrir að
það verði aftur álíka sprenging
núna í lok febrúar.“
Svali segir einnig að yfirvöld á
eyjunni stefni á að aflétta öllum
takmörkunum í mars og bætir við
að ferðamenn finni lítið fyrir þeim
aðgerðum sem eru í gildi nú.
Ef litið er til framlags-
greiðslna til lífeyrissjóðs má sjá
hækkun frá því í febrúar 2020, áð-
ur en faraldurinn skall á. Nú eru
um 822 þúsund sem greiða í lífeyr-
issjóð miðað við 818 þúsund fyrir
faraldurinn.
Ástæða þessarar aukningar er
vöxtur í opinberum störfum í eyja-
klasanum í heilbrigðisþjónustu,
menntamálum og opinberri stjórn-
sýslu. Þessi vöxtur leiddi til 17.300
nýrra starfa á móti um 16.200 töp-
uðum störfum í ferðamannageir-
anum á tímum faraldursins.
Atvinnuleysi á eyjunni jókst
um 2,14% í janúar í eyjaklasanum
og um 207 þúsund manns voru á
atvinnuleysisskrá í lok janúar.
Atvinnuleysi í hótelgeiranum
jókst mest eða um 4,8% og svipað
var í verslunargeiranum, en þar
jókst atvinnuleysi um 4,2%.
Fleiri konur misstu vinnuna
en karlar og fólk á aldrinum 25
til 45 ára varð fyrir meiri áhrif-
um niðurskurðarins.
Á eyjunni Fuerteventura
jókst atvinnuleysi um 7,3%, mest
allra eyja, miðað við 2,1% á Te-
nerife. Ef atvinnuleysistölur
og töpuð störf nú eru
borin saman við janúar
2021 hefur ástandið
batnað verulega.
Ferðaþjónustan á Kanarí
átt undir högg að sækja
Tenerife hefur verið vinsæll án-
ingarstaður Íslendinga síðustu
ár. Svali Kaldalóns segir ástæð-
ur vinsælda eyjunnar vera
margvíslegar en fyrst og fremst
sé það veðrið sem heilli Íslend-
inga.
„Þetta er eini staðurinn sem
tilheyrir Evrópu þar sem þú get-
ur farið yfir hávetur í tuttugu
gráður og strönd. Svo er enginn
tímamismunur og beint flug.
Þetta er svo auðvelt og þægi-
legt,“ segir Svali og bætir því
við að gríðarlegur fjöldi Íslend-
inga sé á eyjunni og um sex vél-
ar, fullar af Íslendingum, fari
vikulega til Tenerife.
Hann segir einnig að
framboð á ferðum til eyj-
unnar sé mikið og það
endurspeglist í verðinu.
„Það er samkeppni
milli ferðaskrifstofa.
Þannig að verðið
hefur verið
nokkuð gott.“
Alltaf sól og
blíða á Tene
SÓLARLANDAFERÐIR
Sigvaldi Kaldalóns
Hitabeltisparadís Marga Íslendinga dreymir líklega um það að vera á Te-
nerife meðan lægðin gengur yfir. Vetrarvertíðin hefur verið erfið á Kanarí.