Morgunblaðið - 07.02.2022, Síða 28

28 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 7. FEBRÚAR 2022
Það er reykjarsvæla í stofunni. Há-
vær tónlistin blandast klið ólíkra
radda og úr verður hrærigrautur
hljóða sem erfitt er að henda reiður á.
Í miðjum kliðnum situr svarthærð
stúlka í þröngum skærgrænum kjól.
Hún er háværust allra.
Það er Ásta. Dimm
seiðandi rödd hennar
hefst og hnígur yfir
öldurót glymjandans
og hlátur hennar er í
senn skær og skerandi.
Hún er drukkin. Stóru
móbrúnu augun eru
syndandi og svört
strikin í kringum þau
farin að renna niður
kinnarnar. En augun
eru þurr. Í þeim er blik
hörku og fyrirlitningar
sem stangast á við
breitt brosið og smelln-
ar fullyrðingar.
Hún hefur verið hér áður. Oft áður.
Hún kann þennan leik flestum betur.
Og hefur í fullu tré við strákana. Þeir
dá hana og fyrirlíta í senn. Þrá líkama
hennar en óttast skarpa tunguna og
hispurslaust hátternið.
Suma þeirra hefur hún elskað. En
þrátt fyrir kokhreystina og yfirlýs-
ingar um fyrirlitningu þeirra á þessu
smáborgaralega samfélagi skortir þá
kjark til að gangast við henni á al-
mannafæri. Sá sem hún elskaði heit-
ast lést ekki þekkja hana á götum úti.
Það var sárt. Til að byrja með var það
sárt. En nú er henni sama.
Áfengisþokan umlykur hana hlý og
sefandi eins og þokan í fjörunni
heima. Hún kemst af án þeirra.
Kemst af án ástar.
Henni leiðist þessir menn en hún
tekur þó þátt í leik þeirra. Er einhver
önnur leið?
Sem snöggvast bregður fyrir í
djúpi minnisins andliti móður hennar.
Ströngu og siðavöndu. En hún ýtir
því frá sér. Hún trúir ekki á syndina
sem móður hennar stendur svo mikil
ógn af. Það er enginn Guð til. Hann er
farinn til síns heima. Búinn að loka að
sér í einkahimni og vill ekkert af
mönnunum vita. Vill
ekki vita af þjáning-
unni sem fylgir því að
vera manneskja.
Bakkus er staðfast-
ari. Hann býður skjól
fyrir næðingi mannlífs-
ins og kippir sér ekk-
ert upp við eymdina.
„Skál,“ hlær hún og
horfir leiftrandi augum
á unga manninn sem
situr við hlið hennar,
„nú skulum við
skemmta okkur.“
En hann hrekkur
undan, „er það satt að
þú standir allsber fyrir
framan fullt af fólki og leyfir því að
mála þig?“ spyr hann og það er ótti og
virðing í senn í raddblænum.
„Auðvitað er það satt,“ hlær hún,
„ég er módel. Módel hafa alltaf verið
til og án þeirra væri listasagan mörgu
snilldarverkinu fátækari. Það er bara
hér sem fólki þykir eitthvað at-
hugavert við þessa atvinnu. Erlendis
njóta módel virðingar. Kannski fer ég
bráðum til Parísar og sit fyrir hjá
frægum málurum og þá verður þú
montinn af því að hafa þekkt mig.“
Svipur hans er efablandinn, „það
held ég ekki,“ segir hann, „það veit
aldrei neinn hver þessi módel eru.
Þau skipta engu máli fyrir gildi mál-
verksins. Þau eru bara notuð.“
„Þú ert heimskur,“ segir hún,
stendur upp og fer að litast um eftir
skemmtilegri félagsskap. Hann ætti
að vera auðfundinn á þessum stað því
þarna er samankominn rjóminn af bó-
hemum bæjarins. En það eru allir
uppteknir af sjálfum sér. Samskiptin
ganga út á það að láta hina dást að því
hversu klár og orðheppinn og velles-
inn og vitur maður sé, ekki alvarlega
köfun í það hvað raunverulega skiptir
máli.
Þó eru þarna ýmsir menn sem
gengið hafa fram í því að berjast fyrir
betri heimi, að eigin sögn, en þeir eru
engu djúpsyndari en hinir. Málið er
að orða hugsanir sínar á nógu snjallan
hátt. Hugsanirnar sjálfar skipta
minna máli.
Flest þetta fólk þekkir ekki lífsbar-
áttuna af eigin raun. Þau eru flest
hálfgerðir unglingar, blaut bak við
eyrun og hafa ekki enn þurft að tak-
ast á við gráma hversdagslífsins. Þau
koma úr ýmsum stéttum þjóðfélags-
ins og frá mismunandi stöðum á land-
inu, dætur og synir kreppukynslóð-
arinnar. Sum þeirra hafa svo sem
ekki átt neitt glæsilega æsku en í
bjartsýni ungdómsins láta þau sem
þeim séu allir vegir færir.
Og kannski er það svo. Þrátt fyrir
atvinnuleysi og fátækt í þjóðfélaginu
er hér enginn sem beinlínis hefur liðið
skort. Það eru alltaf einhver ráð. Eða
oftast. Hún man þó enn þá örvænt-
inguna frá síðasta sumri þegar hún
gekk um atvinnulaus og húsnæðislaus
og svaf úti þegar þannig vildi verkast.
Þá hafði hún ekki verið bjartsýn. Þá
hafði henni sviðið óréttlætið í þjóð-
félaginu. Að sumir hafa allt en aðrir
ekkert. Og þeir sem hafa allt segja að
þeir sem ekkert hafa geti bara sjálf-
um sér um kennt. Eins og einhver
geti kennt sjálfum sér um veikindi og
basl. Já, henni svíður það enn þá en
nú átti hún þó allavega heimili og at-
vinnu.
Sumum blöskraði sú atvinna en
hún gat ekki séð að þetta væri neitt
verri leið en hver önnur til að hafa í
sig og á. Og mun auðveldari en flest-
ar. En samt hafði hún ekki gleymt
niðurlægingunni sem fólst í því að
eiga ekki að éta. Að sníkja greiða hjá
Pétri og Páli til þess eins að fá saðn-
ingu. Það var lífsreynsla sem hún vildi
helst ekki þurfa að ganga í gegnum
aftur.
Hávaðinn í stofunni eykst enn og
henni súrnar í augum af reyknum.
Glasið hennar er tómt og hún leggur
af stað fram í eldhús til að verða sér
úti um meira.
Mikið er þetta annars innantóm
samkoma.
Í eldhúsinu sitja skáld og málari og
ræða spekingslega um samsvaranir í
ljóðlist og málaralist franskra sam-
tímamanna. Þeir líta varla upp þegar
hún kemur. Kinka annars hugar kolli
og halda áfram að reyna að slá hvor
annan út með gáfulegum samlík-
ingum.
Henni finnst sér ofaukið. Tilfinn-
ingin fyrir því að hún eigi ekki heima í
þessum hópi ágerist. Kannski er það
rétt sem ungi maðurinn sagði áðan.
Kannski er hún bara notuð eins og
dauður hlutur. Kannski er öllum
sama hver hún í raun og veru er.
Hvern varðar svo sem um drauma
hennar og þrár?
Og hvaða afrek hefur hún unnið?
Hafði hún ekki komið til Reykja-
víkur í þeim tilgangi að þjóna guði
fegurðarinnar? Til að mennta sig og
njóta þess sem fagurt er og gott?
Jú, einhvern tíma hafði hún trúað
því að fegurðin ætti að ríkja ein en sú
trú er horfin. Hún hefur séð of margt.
Það eru illskan og ljótleikinn sem
mega sín mest. Að trúa öðru er sjálfs-
blekking og barnaskapur.
Og hún breytir því ekki. Á enga völ
aðra en þá að taka þátt í leiknum.
Jafnvel Jesús Kristur hafði ekki
getað breytt þessum heimi. Þótt hann
væri góður og sannur og verður þess
að vera elskaður. Eftirkomendur
hans höfðu skrumskælt allt sem hann
sagði. Gert úr því ástæður til morða
og kúgunar. Og þannig var um allt.
Hið góða átti sér engrar viðreisnar
von í þessum heimi.
Hún hellir vænum slurki í glasið
sitt. Hér er hvorki staður né stund til
að sökkva sér í niðurdrepandi hugs-
anir. Einbeitt á svip grípur hún glasið
og skundar inn í stofuna. Nú skal hún
þó einu sinni skemmta sér ærlega.
* * *
Hún er hrædd. Lamandi skelfingin
sem gagntók hana á sunnudagsnótt-
ina vill ekki sleppa tökum. Hún hefði
ekki átt að drekka svona mikið. Verða
sér til skammar í samkvæminu.
Hlaupa ein út á götu og treysta á náð
fyrsta vegfarandans sem aumkvaði
sig yfir hana. En hún var vön að
treysta fólki. Stóð enn þá í þeirri
meiningu að mennirnir væru góðir.
Þrátt fyrir allt.
Kannski stafaði ólánið af fram-
komu hennar sjálfrar. Óhemjugang-
urinn í henni alltaf. Hún varð að
hætta að drekka. Það var engin önnur
leið. Ævinlega þegar hún varð full
missti hún stjórnina. Varð hávaðasöm
og framhleypin. Lenti í stælum.
Öskraði og reifst og krafðist athygli.
Og uppskar fyrirlitningu og reiði.
Hún vill ekki vera svona. Vill vera
góð og vinsæl og eftirsótt. Það er bara
áfengið sem fer svona í hana. Al-
mennilegt fólk hrekkur undan. Við
hverju bjóst hún?
Svo hafði maðurinn komið og boðist
til að hjálpa henni. Hún hafði alltaf
haldið að hún hefði í fullu tré við karl-
menn. Og svo fór það svona.
Hrollurinn gagntók hana að nýju.
Hvers konar úrhrak var hún?
Kannski var djöfullinn til eftir allt
saman. Og átti bólfestu í henni.
Kannski hafði móðir hennar rétt
fyrir sér. Guð refsaði þeim sem brutu
boð hans.
Og hún hafði brotið þau. Brotið þau
mörg. Hún lét augun hvarfla um
braggann. Þar hafði ýmislegt gerst
sem ekki var samkvæmt boðum Guðs.
Dapurleikinn hellist yfir hana og
tárin safnast fyrir í augnkrókunum.
En hún má ekki láta það eftir sér að
gráta. Hún er að verða of sein. Það
gengur ekki að koma volandi á fund
ritstjóra með fyrstu blaðagreinina
sína.
Það er enginn Guð til
Bókarkafli | Ásta Sigurðardóttir (1930-1971)
var skapheit og ástríðufull listakona sem bjó yfir
miklum hæfileikum, en ljós og skuggar tókust á
um líf hennar og sál. Í bókinni Minn hlátur er
sorg rekur Friðrika Benónýsdóttir ævisögu Ástu.
Ljósmynd/Jón Kaldal
Óhamingja Ljós og skuggar tókust á um líf Ástu og sál. Hin þekkta ljós-
mynd Jóns Kaldal prýðir kápu bókarinnar um Ástu Sigurðardóttur.
Hvar er næsta
verkstæði?
FINNA.is