Morgunblaðið - 14.04.2022, Síða 37

37
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 14. APRÍL 2022
Vangaveltur Krummi gamli er svartur, og krummi er fuglinn minn, kvað Davíð Stefánsson. Þessi krummi veltir vöngum yfir stöðu mála og hugsar efalaust sitt enda um nóg að hugsa.
Kristinn Magnússon
Innrás Rússa í
Úkraínu er sannkölluð
martröð fyrir íbúa
landsins og mannlegar
hamfarir af skelfilegu
umfangi.
En stríðið er einnig
á undra skjótan hátt
að verða spurning um
líf eða dauða fyrir fólk,
sem þegar stendur
höllum fæti, víða um
heim.
Við höfum öll fylgst með harm-
leiknum, sem á sér stað í Úkraínu.
Borgir jafnaðar við jörðu, fólk þjáist
og deyr á heimilum sínum eða á göt-
um úti. Aldrei hafa jafn margir orð-
ið að flýja heimkynni sín frá því í
síðari heimsstyrjöldinni.
Fimmtungur gæti orðið
hungri að bráð
Utan landamæra Úkraínu, fjarri
kastljósi fjölmiðla, hefur stríðið
teygt anga sína í kyrrþey til þróun-
arríkja. Þetta neyðarástand gæti
þýtt að krumla fátæktar gæti læst
sig um 1,7 milljarða manna. Fimmt-
ungur mannkyns gæti orðið allsleysi
og hungri að bráð, svo þarf að fara
áratugi aftur í tímann til að finna
nokkuð sambærilegt.
30% alls hveitis og byggs á heims-
markaði, fimmtungur maíss og
helmingur sólblómaolíu kemur frá
Úkraínu og Rússlandi. Kornmeti
þessara ríkja er uppistaða fæðu fá-
tækasta og berskjaldaðasta fólks
heimsins. Þriðjungur innflutts
hveitis í 45 Afríkuríkjum og minnst
þróuðu ríkjum heims kemur frá
þessum tveimur löndum.
Á sama tíma er Rússland stærsti
útflytjandi náttúrulegs gass í heim-
inum og næststærsti
útflytjandi olíu.
Stríðið hefur hins
vegar hindrað bændur
í að sinna uppskerunni.
Kornútflutningur hef-
ur stöðvast vegna lok-
unar hafna, birgða-
flutningakeðjur hafa
rofnað og verð hækkað
úr öllu valdi.
Mörg þróunarríki
berjast enn í bökkum
vegna afleiðinga Co-
vid-19-faraldursins,
auk þess sem gamlar skuldir eru að
sliga þau og verðbólga magnast.
Frá upphafi 2022 hefur verð á
hveiti og maís hækkað um 30%.
Verð á Brent-olíumarkaði hefur
hækkað um 60% á undanförnu ári,
en verð á náttúrulegu gasi og áburði
hefur meir en tvöfaldast.
Fjármagn skortir
til hjálparstarfs
Sameinuðu þjóðirnar eiga í erf-
iðleikum með að halda úti starfi sem
bjargar mannslífum. Matvælastofn-
unin (WFP) hefur varað við því að
starfsfólk þeirra standi frammi fyrir
því að taka mat frá þeim sem líða
hungur til að brauðfæða þá sem eru
að deyja úr sulti. WFP þarf bráð-
nauðsynlega andvirði átta milljarða
bandaríkjadala til að bjarga manns-
lífum í Jemen, Tsjad og Níger.
Mörg ríki eru nú að þokast frá því
að vera berskjölduð til að líða ham-
farir og standa frammi fyrir fé-
lagslegum óróa. Og við vitum að
rætur margra átaka eru fátækt,
ójöfnuður, vanþróun og vonleysi.
En á sama tíma og veröldin hefur
þjappað sér saman og sýnt íbúum
Úkraínu samstöðu sjást engin merki
um samstöðu með hinum 1,7 millj-
örðum fórnarlamba þessa stríðs.
Það er skýr siðferðileg skylda
okkar að hjálpa þessu fólki hvar-
vetna.
Fyrir mánuði stofnaði ég
viðbragðshóp um matvæla-, orku-
og fjármálakreppu (The Global
Crisis Response Group on Food,
Energy and Finance).
Við hvetjum öll ríki til að halda
matvælamörkuðum opnum, spyrna
fótum gegn hömstrun og óréttlæt-
anlegum og ónauðsynlegum hindr-
unum gegn útflutningi. Við hvetjum
til að varabirgðir standi þeim ríkj-
um til boða sem eru í mestri hættu á
að verða sulti og hungursneyð að
bráð.
Þetta er ekki rétti tíminn til að
grípa til verndarstefnu. Það eru til
næg matvæli fyrir öll ríki heims og
við getum komist í gegnum þessa
kreppu ef við tökum höndum sam-
an.
Það verður að fjármagna hjálpar-
starf, þar á meðal fjárbeiðnir Mat-
vælastofnunarinnar. Við getum ekki
látið fólk svelta á tuttugustu og
fyrstu öldinni.
Orkuskipti lausn til lengri tíma
Til skamms tíma litið má grípa til
neyðareldsneytisbirgða til þess að
komast í gegnum þessa orkukreppu.
En einu mið- eða langtímalausn-
irnar eru að hraða orkuskiptum og
beisla endurnýjanlega orku, sem er
óháð sveiflum á markaði. Þetta fæli
í sér að kol og aðrir orkugjafar úr
jarðefnum yrðu leystir smátt og
smátt af hólmi.
Og hvað fjármál áhrærir ber G20
og alþjóðlegum fjármálastofnunum
að grípa til neyðarráðstafana. Þeim
ber að leita leiða til að auka lausafé
og fjármálalegt svigrúm til þess að
ríkisstjórnir þróunarríkja geti fjár-
fest í hinum fátækustu og berskjöld-
uðustu og í heimsmarkmiðunum um
sjálfbæra þróun.
Ósanngjarnt fjármálakerfi
Þetta ættu að vera fyrstu skrefin
í átt til róttækari umbóta á ósann-
gjörnu alþjóðlegu fjármálakerfi sem
gerir hina ríku ríkari og hina fátæku
fátækari.
Félagsleg vernd, þar á meðal fjár-
gjafir, er nauðsynleg til þess að
fleyta ráðþrota fjölskyldum í gegn-
um þessa kreppu
En mörg þróunarríki eru að slig-
ast undan erlendum skuldum og
geta ekki fjármagnað þessi örygg-
isnet. Við getum ekki staðið hjá og
horft upp á að þau verði að velja á
milli þess að þjóna íbúunum og
greiða af skuldum.
Friður er eina varanlega
lausnin
Eina varanlega lausnin á stríðinu
í Úkraínu og árásinni á fátækasta
og berskjaldaðasta fólk heims er
friður.
Og Sameinuðu þjóðirnar vinna að
því að styðja við bakið á saklausum
fórnarlömbum þessa stríðs, jafnt
innan sem utan Úkraínu. Við hvetj-
um fólk um allan heim til að tala
einum rómi og styðja friðarákall
okkar.
Stríðinu ber að ljúka, nú þegar.
Eftir António
Guterres
» Fimmtungur mann-
kyns gæti orðið alls-
leysi og hungri að bráð,
svo þarf að fara áratugi
aftur í tímann til að
finna nokkuð sambæri-
legt.
António Guterres
Höfundur er aðalframkvæmdastjóri
Sameinuðu þjóðanna.
Stríðið í Úkraínu: Þögul árás á þróunarríki
Mynd: WFP/Claire Nevill
Matvæladreifing í Afar-héraði í Eþíópíu í ágúst síðastliðnum.