Morgunblaðið - 19.08.2022, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 19. ÁGÚST 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Í gær voru
kynntar „lausn-
ir“ á leik-
skólavandanum í
Reykjavík, sem
meirihluti Samfylk-
ingarinnar mátti
ekki heyra minnst á
fyrir kosningar og
vildi ekki játa að
væri til eftir kosningar fyrr en
margsviknir foreldrar mótmæltu
í Ráðhúsinu. „Lausnirnar“ felast
mikið til í Ævintýraborgum, sem
er nýja nafn keisarans á því sem
við hin köllum gámaskúra.
Gangi allt eins og í lygasögu,
sem þrátt fyrir allt er alls ekki
víst, er þó engra nýrra leik-
skólaplássa að vænta fyrr en
seint í haust og afgangsins von-
andi á næsta ári. Þau munu samt
ekki hrökkva til þess að leysa að-
steðjandi vanda og raunar mun
ástandið að óbreyttu versna allt
þetta kjörtímabil, því börnunum
heldur áfram að fjölga.
Leikskólamál í Reykjavík hafa
verið í ólestri árum saman, þó öll
þau ár hafi öðru verið lofað og
alltaf víst rétt handan við hornið
að öll börn komist að. Alveg
þannig að börnum var jafnvel út-
hlutað plássum korter í kosn-
ingar í vor, plássum sem ekki
voru til og borgaryfirvöldum var
fullkunnugt um að yrðu ekki til.
Það er með ólíkindum að þessi
mál leysist aldrei. Enn frekar þó
þegar horft er til þess að fé-
lagshyggjuflokkarnir, sem
myndað hafa borgarstjórn-
armeirihluta undir forystu Dags í
rúm tólf ár, hafa alla tíð haft dag-
vistarmál í fyrirrúmi í sínum mál-
flutningi. Í orði, en ekki á borði.
Á það var bent fyrir kosningar
að áætlanir Dags um leik-
skólapláss stæðust enga skoðun
eða mannfjöldaspár, en því var
vísað á bug eins og staðreyndir
skiptu engu. Kannski þær skipti
Dag engu máli, en þær skipta
máli fyrir börnin og foreldra
þeirra. Börnin verða af þeirri
umönnun og menntun, sem þeim
hefur verið heitið, en fyrir for-
eldra bætist vinnu- og tekjutap í
boði borgarstjóra ofan á aðrar
kjaraskerðingar barnafjöl-
skyldna á dögum verðbólgu og
vaxtahækkana.
Ekki stafa vanefndirnar þó af
fjárskorti, því borgarstjóri hefur
hvað eftir annað fullvissað kjós-
endur um tryggan fjárhag borg-
arinnar. Eins og ætti raunar að
blasa við af því að aldrei skortir
fé til kaupa á heimsins dýrustu
puntstráum eða pálmatrjám,
milljarðana tíu til að borgin eign-
ist eigið hugbúnaðarhús, að ekki
sé minnst á tugmilljarðana, hið
minnsta, sem nota á til þess að
leysa umferðarvanda Reykjavík-
ur með því að þrengja að umferð.
En þegar aldrei gengur að
leysa vandann, ár eftir ár og
kjörtímabil eftir kjörtímabil, þá
verður því ekki trúað að því valdi
linnulaus mistök, óheppni og ytri
aðstæður; enginn er slíkur hrak-
fallabálkur. Stefna
Dags öll þessi ár er
greinilega sú að
bjóða ekki næg leik-
skólapláss, að við-
halda skorti.
Þetta er einstakt
pólitískt ábyrgð-
arleysi, sem best
sést af því að þegar
vandræðin kraumuðu upp á yf-
irborðið brá borgarstjóri sér
skyndilega í frí og einhver aum-
ingja embættismaður endalaust
látinn svara fyrir þetta pólitíska
hneyksli.
Framan af var borgarstjóra-
lærlingurinn Einar Þorsteinsson
jafnósýnilegur og borgarstjórinn
í þessum vandræðum öllum en á
þriðjudag birtist hann sem „stað-
gengill borgarstjóra“ og sagði
allra leiða leitað til að „vinna úr
leikskólavandanum“. Í gær kom
hinn ákaflega rýri og fánýti af-
rakstur, sem felst aðallega í því
að gera viðlagagáma varanlega
og kynna gömul áform sem ný.
En það sem kannski var
merkilegast í orðum Einars var
hvernig hann var kominn í þá
skrýtnu aðstöðu að verja skort-
stefnu Samfylkingarinnar í leik-
skólamálum, gera hana að sinni,
og bera í bætifláka fyrir stöðuna,
sem hann og Framsóknarflokk-
urinn báru þó ljóslega ekki
ábyrgð á. Það gera þeir nú.
Það eru ekki nema þrír mán-
uðir frá borgarstjórnarkosn-
ingum, þar sem Einar Þor-
steinsson bauð sig fram beinlínis
til þess að koma á breytingum í
borgarstjórn. Þrátt fyrir að
meirihluti Samfylkingarinnar
væri felldur, aðrar kosningarnar
í röð, tókst Degi að halda borg-
arstjórastólnum með því að næla
sér í varadekk Framsóknar, rétt
eins og hann fann varadekk Við-
reisnar fjórum árum áður.
Þá meirihlutamyndun gagn-
stætt augljósum vilja kjósenda,
ekki síst kjósenda Framsóknar,
gagnrýndu margir, sérstaklega
þó í ljósi þess að engar kosn-
ingaáherslur Framsóknar náðu
fram að ganga í málefnasamningi
meirihlutans aðrar en hálfur
metnaður oddvitans. En það er
átakanlegt að ekki líði nema tíu
vikur frá myndun meirihlutans,
þar til Einar er opinberlega kom-
inn í nákvæmlega sömu með-
virkni og Þórdís Lóa Þórhalls-
dóttir á liðnu kjörtímabili, önnum
kafinn við að verja fyrri meiri-
hluta sem þau áttu ekki hlut að,
afsaka fyrra klúður og kosn-
ingasvik borgarstjórans, sem
lætur ekki svo lítið að sýna sig,
enda á hann sjálfsagt erfitt með
að horfa í augu foreldra.
„Það viðrar vel til breytinga í
Reykjavík,“ sagði Einar Þor-
steinsson á kjördag í vor og bætti
við að besta leið kjósenda til að
ná fram breytingum í borg-
arstjórn væri að kjósa Fram-
sókn. Eina breytingin er sú að nú
eru ævintýraborgarstjórarnir
tveir.
Oddviti Framsóknar
er kominn í þá sér-
kennilegu stöðu að
verja skortstefnu
Samfylkingar í
leikskólamálum}
Ævintýra-
borgarstjórarnir
S
taðan á Landspítalanum hefur sjaldan
ef nokkru sinni verið jafnslæm. Enda
hefur Runólfur Pálsson forstjóri lýst
því yfir að verði ekki brugðist við
sem fyrst fari spítalinn í þrot.
Stærsta áskorunin er að tryggja nægt starfs-
fólk en þar skapast vítahringur enda hefur
Landspítalinn ekki tök á því að taka við fleiri
nemendum en hann gerir í dag.
Þegar tækifærin eru takmörkuð bregst unga
fólkið við með því að sækja sér menntun erlend-
is. Sú þróun er ekki neikvæð nema fyrir þær
sakir að stór hluti þess skilar sér ekki til baka.
Um þriðjungur nýútskrifaðra íslenskra sérfræð-
inga snýr ekki heim að námi loknu. Í raun er Ís-
land langefst Norðurlanda í útflutningi á eigin
ríkisborgurum. Það segir sína sögu og er
áhyggjuefni, sérstaklega þegar þjóðin eldist
hratt. Við vinnum ekki á mönnunarvandanum meðan ungt
heilbrigðismenntað fólk sér hag sínum ekki best borgið
með því að búa og starfa á Íslandi.
Þetta er ein alvarlegasta birtingarmynd þess hversu illa
stjórnvöld hafa ráðið við það að hugsa til lengri tíma. Þrátt
fyrir að umsvif hins opinbera hafi aukist sem aldrei fyrr
skilar það sér ekki í umbótum á vanda Landspítalans eða
annarri bættri þjónustu við almenning. Langtímahugsun
er á undanhaldi.
Erfiðleikar Landspítalans í dag eru afleiðingar áratuga
af röngum pólitískum ákvörðunum. Niðurskurði á fjár-
framlögum, andstöðu við einkarekna heilbrigðisþjónustu
og fáum tækifærum til rannsókna og þróunar á
Landspítalanum. Spítalinn, sem eitt sinn var
bestur háskólasjúkrahúsa á Norðurlöndum
hvað viðkemur vísindum, hefur fallið niður í
botnsæti. Í stað þess að gera Landspítalanum
betur kleift að sinna hlutverki sínu sem há-
skólasjúkrahús hefur þjónusta sem aðrir aðilar
hafa sinnt, og gert það vel, verið í auknum mæli
færð undir hatt Landspítalans, sem fyrir hefur
verið sniðinn allt of þröngur stakkur.
Nú eru framtíðarhorfur Landspítalans
dimmar og fyrirsjáanlegt að það verði mun
dýrara að bæta úr rekstrarvanda hans en ef
brugðist hefði verið við tímanlega. Besti tíminn
til þess að bregðast við vanda Landspítalans
var fyrir áratug en næstbesti tíminn í dag – og
þá vonandi á grundvelli raunverulegrar lang-
tímahugsunar.
Heimilin í landinu þurfa stöðugt að hafa hugann við
framtíðina. Gera áætlanir varðandi húsnæðiskaup, mennt-
un og störf, fjölskyldu, ferðalög, svo fátt eitt sé nefnt. Þess-
ar áætlanir ganga vissulega ekki alltaf eftir og oft taka þær
breytingum en það er falið í eðli skipulagningar til lengri
tíma. Við gerum áætlanir og sjáum flest mikilvægi þess að
horfa á heildarmyndina. Hvers vegna er þá lögmál hjá rík-
isstjórn landsins að líta aldrei lengra en til örfárra ára í
senn? Þessu þarf að breyta!
Hanna Katrín
Friðriksson
Pistill
Dýrkeypt skammsýni
Höfundur er þingflokksformaður Viðreisnar.
hannakatrin@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
M
örgum brá sjálfsagt í
brún þegar greint var
frá því að lögreglan
hefði gert upptæka
tæplega 100 kg sendingu af kókaíni,
sem send var hingað til lands með
löglegri vörusendingu. Magnið er
allt annað en menn hafa átt að venj-
ast í slíkum málum, en verðmætið
vakti ekki síður athygli, því rætt var
um að það stappaði nærri tveimur
milljörðum króna.
Nú er raunar rétt að taka öllum
slíkum tölum með fyrirvara. Þannig
eru áhöld um hvert götuverðið sé.
Miðað við síðustu verðkönnun SÁÁ
frá í júní kostar slagið af kókaíni
17.000 kr, svo upphæðin er nær 1,7
milljörðum króna samkvæmt því. Á
móti kemur að verð á fíkniefnum
getur verið ærið misjafnt, svo tveir
milljarðar, jafnvel meira, eru ekki
fjarstæðukenndir.
Svo er annað mál hvaða sögu
heildarvirði á götunni segir. Sam-
band innflytjenda, heildsala og smá-
sala er mismikið, en verðið snar-
hækkar á leiðinni, jafnvel þótt
milliliðirnir séu fáir. Heildsöluverð
100 kílóa af kókaíni í Kólumbíu eða
Brasilíu getur þannig verið á bilinu
30-50 milljónir króna, en svo verður
rækileg hækkun í hafi og heildsalar
og smásalar fá svo sína magnaf-
slætti eins og á hverjum öðrum
markaði.
Mikil markaðssókn
Vel er þekkt, eins og m.a. hefur
verið gerð grein fyrir í sjónvarps-
þáttum á borð við Narcos, hvernig
kókaín breiddist út um Bandaríkin
á 8. áratugnum og þó það hafi verið
vel þekkt í Evrópu um svipað leyti,
þá hófst önnur markaðssókn þar
upp úr aldamótum, þegar vaxtar-
tækifæri á Bandaríkjamarkaði
minnkuðu.
Hér að ofan gefur að líta myndrit
af kókaínverði á Íslandi, eins og
SÁÁ hafa skráð það hjá sér frá
aldamótum. Verðið á flestum vímu-
gjöfum hefur ekki breytst mikið í
krónum talið, en það hefur verðlag-
ið hins vegar gert á þessum árum,
svo hér að ofan er verðið birt á
föstu verðlagi miðað við júní 2022.
Sem sjá má geta verðsveiflurnar
milli mánaða verið miklar, en þær
hafa þó minnkað með árunum, sem
kann að gefa til kynna aukið eða
a.m.k. jafnara framboð á kókaíni.
Það má og sjá hvernig verðið snar-
lækkar í hruninu og nær nýju jafn-
vægi til ársins 2018 þegar það snar-
lækkar aftur. Það hækkar nokkuð í
heimsfaraldrinum, enda aðfanga-
keðjur í molum langt fram á 2021.
Það er hins vegar langtímaverð-
lækkunin, sem er athyglisverðust
og endurspeglar að líkindum aukið
framboð hér á landi, líkt og annars
staðar á Vesturlöndum. Og það er
engin smáræðislækkun, því kókaín-
verðið er næstum helmingi lægra en
í upphafi aldarinnar.
Það segir sig sjálft að með því má
ná til fleiri neysluhópa en þá tíðk-
aðist og verðið alveg komið í
afþreyingarflokk.
Kunnugir segja enda að neyslu-
venjurnar hafi breyst mikið á ár-
unum upp úr hruni. Fólk hafi orðið
ófeimnara en áður við að neyta
slíkra efna þegar það gerði sér
„glaðan dag“ og umburðarlyndi
gagnvart því virðist hafa aukist í
sumum hópum. Sömuleiðis hafi fé-
lagsmiðlar og snjallsímar breytt
söluumhverfinu, hægðarleikur sé að
panta sér efni með þeim hætti, sem
síðan sé skutlað til kaupandans ör-
skömmu síðar.
Aukið framboð á kókaíni á heims-
vísu hafi án vafa lækkað verðið hér
sem annars staðar og stækkað
markaðinn. Þar eigi markaðs-
lögmálin þó við sem annars staðar
og innflutningurinn stýrist af eft-
irspurn og hún sé orðin veruleg.
Íslenskur kókaín-
markaður í vexti
Götuverðlag á grammi af kókaíni á Íslandi
Reiknað á verðlagi í júlí 2022 Heimild: SÁÁ og Hagstofan
0
5
10
15
20
25
30
35 þúsund krónur
’22’21’20’19’18’17’16’15’14’13’12’11’10’09’08’07’06’05’04’03’02’01’00
32.490 kr.
17.000 kr.
-48%
Kókaín er algengasti örvandi
vímugjafi heims, unnið úr lauf-
um kókarunnans í Suður-
Ameríku. Notkun þess er mest á
Vesturlöndum og hefur aukist
mikið undanfarna áratugi.
Langmest af kókaíni á rætur
að rekja til Kólumbíu, en Perú,
Ekvador og Brasilía framleiða
einnig umtalsvert magn.
Kókaín flæðir aðallega sjó-
leiðina til Evrópu, fyrst og
fremst með hefðbundnum
gámaskipum, þar sem efnin eru
iðulega falin í annars löglegum
gámum án vitneskju eig-
endanna. Mest fer sjálfsagt um
stórhafnir, á borð við Antwer-
pen og Rotterdam, en Spánn er
einnig vinsæll til umskipunar.
Mest fer með
gámaskipum
KÓKAÍN
Bóndi hugar að kókarunna sínum.