Saga - 2022, Page 29

hafa áhrif á framgang, upphæð launa, bónusa og styrkfjár til starfs-
manna og eiga jafnvel þátt í að ákvarða hvaða doktorsnemar hljóta
styrk úr rannsóknasjóðum á vegum háskólanna. Birtingar í erlend-
um tímaritum eru ein besta leiðin fyrir akademískt starfsfólk til að
afla rannsóknarstiga og um leið þessara gæða. Það þýðir að háskól-
arnir búa til misgott birtingaraðgengi fyrir starfsmenn sína og þar
hallar á fólk sem stundar rannsóknir í hug-, félags- og menntavís-
indum sem fjalla yfirleitt um íslenskt samfélag.
Það mætti því segja að háskólarnir vinni gegn því réttlætissjónar -
miði að framleidd sé þekking á jaðarsvæðum jafnt og í hinni ensku-
mælandi miðju Evrópu og Norður-Ameríku. Ýmsar blikur eru jafn-
framt á lofti um að háskólarnir séu að beina akademísku starfsfólki
frá birtingum í íslenskum tímaritum, sem birta fyrst og fremst
íslenskt efni. Þar má nefna nýleg áform um að fækka rannsóknar-
stigum sem fást fyrir greinar í Sögu og öðrum innlendum hugvís-
indatímaritum úr 15 punktum niður í 10. Þótt hætt hafi verið við
þær breytingar er ekki ljóst hvort þær hafi verið endanlega gefnar
upp á bátinn. En ef þessi áform verða að veruleika og Saga heldur
fast við að birta greinar í lokuðum aðgangi gæti það haft afdrifaríkar
afleiðingar fyrir tímaritið. Einn kosturinn við að birta greinar í opn-
um aðgangi er að almenningur hefur beinan aðgang að þekking unni
sem vegur upp á móti þeirri staðreynd að opin tímarit eru gjarn an
með lægri áhrifastuðul en önnur tímarit. Ef aðgangurinn er lokaður
og punktum fyrir birtingar í Sögu fækkar jafnframt er hætt við að
höfundar sendi greinar sínar frekar þangað þar sem þeir fá fleiri
punkta eða greinar birtar í opnum aðgangi.
Það eru fleiri réttlætissjónarmið sem lúta að opnum aðgangi
tímarita. Eitt þeirra tengist sérstaklega sögu jaðarsettra hópa á
Íslandi en ég er í ört stækkandi hópi fræðimanna sem stundar slíkar
rannsóknir. Tvö stór verkefni um hinsegin sögu og fötlunarsögu
hafa fengið verkefnisstyrki úr rannsóknasjóði Rannís á síðustu
þrem ur árum. Í slíkum verkefnum skiptir miklu máli að loka fræðin
ekki inni í fílabeinsturni en innlend tímarit gegna lykilhlutverki í
miðlun slíkra rannsókna, ekki aðeins með útgáfu fræðigreina heldur
með þeim aðgangi að fjölmiðlum sem slík útgáfa veitir á Íslandi.
Það er lykilatriði að rannsóknir á jaðarsettum hópum gagnist hóp-
unum sem verið er að rannsaka og að meðlimir hans hafi aðgengi
að rannsóknaniðurstöðum. Í flestum tilfellum er efni á íslensku
aðgengilegra en þá þarf það líka að vera í opnum aðgangi. Það er
því að vissu leyti bagalegt að flestar greinar Sögu séu í lokuðum
saga og útgáfa fræðitímarita á 21. öld 27