Saga - 2022, Side 48

sama tímabili hefur Félag íslenskra bókaútgefenda gefið það út að
sala bóka á Íslandi hafi aukist ár frá ári og sé enn í vexti. Þegar betur
er að gáð og eftir því sem næst verður komist virðist sú aukning
bundin við hljóðbókasölu og einstaka titla prentaðra bóka, allt skáld -
rit eða glæpasögur. Fræðibókasala hefur í engu hagnast á meint um
auknum lestri landsmanna í heimsfaraldri Covid-19, heldur þvert á
móti. Sölutekjur hafa því ekki dugað fyrir kostnaði við útgáfu bók-
anna og ekki getað stutt við rekstur. Ljóst er að við slíkt verður ekki
búið til langframa. Ef Sögufélag væri fyrirtæki í Kaup höll Íslands
væru gefnar út afkomuviðvaranir á hverjum ársfjórð ungi.
Á síðastliðnum árum hefur verið lögð gríðarmikil vinna í að afla
styrkja, bæði til einstakra útgáfuverkefna en einnig til að styðja við
rekstur. Eins og í hverju öðru ábyrgu fyrirtæki hefur jafnframt því
verið hagrætt í rekstri og verkefnum sem frekast er unnt. En tilvist
Sögufélags er í eins konar tómi. Félagið er sjálfseignarstofnun með
afar hóflegt rekstrarframlag frá menningar- og viðskiptaráðuneyti
en án raunverulegra möguleika til að afla þeirra tekna sem upp á
vantar til að halda rekstri og útgáfu gangandi. Sögufélag er ekki
markaðsforlag, það gefur út ritin sem markaðsforlög hafna að öllu
jöfnu vegna þess að ljóst má vera að enginn græðir á þeim. Á sama
tíma eru flestir sammála um mikilvægi þess að gefa út sagnfræði og
sögulegt efni.
Sögufélag er menningarfélag sem sinnir mikilvægu menningar -
starfi, í sama flokki og Sinfónían, leikhúsin, söfnin og setrin. Sænska
rithöfundasambandið gaf út skýrslu fyrr á þessu ári sem er í raun
drög að víðtækri bókmenningarstefnu fyrir stjórnvöld. Samtökin
þreyttust á að bíða eftir aðgerðum stjórnvalda til að sporna gegn
hættulegri þróun á sænskum bókamarkaði, tóku frumkvæði í grein-
ingu á ástandinu og sömdu tillögur að viðbrögðum við henni. Þar
er meðal annars bent á að uppgangur streymisveita hljóðbóka, eink-
um Storytel, hafi stuðlað að varasamri þróun í átt til einhæfni á
bókamarkaði. Markaðslögmál séu farin að stýra því um of hvað
ratar inn í veituna og einhæfar afþreyingarbókmenntir vaxi þar á
kostnað fjölbreyttari skáldskapar og fræðirita sem henti ekki jafn vel
hlustunar forminu. Skýrsluhöfundar ítreka að fjölbreytni og vönduð
miðlun fagurbókmennta og fræðirita sé grundvöllur lýðræðisins.1
Á fyrri hluta síðustu aldar var Menningarsjóður stofnaður meðal
annars í þeim tilgangi að standa að útgáfu fræðirita, sem hann gerði
álitamál46
1 Litteraturpolitiskt program (Stokkhólmur: Sveriges Författarförbund, 2022), 7.