Saga - 2022, Qupperneq 71

Guðmundur samþykkti fjármálaeftirlit goðans Sigurðar Orms -
sonar og hélt svo utan til vígslu. Um 1200 var komin ný stefna í
tengslum við hugmyndir um frelsi kirkjunnar. Þegar Guðmundur
kom vígður frá Noregi 1203 kom hann Sigurði af sér. Það sýnir að
hann vildi sjálfur ráða fjármálum og vali ráðgjafa um þau. Líklega
hleypti það illu blóði í foringja leikmanna fyrir norðan. En aldrei er
tekið fram að búið á Hólum hafi raunverulega komist í þrot, jafnvel
þótt Guðmundur stjórnaði þar einn og samfellt 1204‒1209 og aftur
1211‒1214.
Eins og fram kemur snerist málið af beggja hálfu um að setja
reglur um matgjafir til fátækra á Hólum en ekki um ölmusugæði
Guðmundar sem fræðimenn hafa kallað taumlaus. Kolbeini þótti
regla Guðmundar („tvímælt“) of rífleg og leyfði sér stjórn mála áður
en Guðmundur hafði verið vígður biskup en ekki kemur fram að
Kolbeinn og Sigurður hafi reynt að stýra fjármálum á Hólum eftir
að Guðmundur tók að fullu við sem biskup. Má því vera að þeir
hafi viljað virða hina sunnlensku aðferð, að hafa eftirlit með fjármál-
um og vera með í ráðum, en ekki stýra þeim. Hins vegar ollu deilur
um dómsvald yfir klerkum því að varla hefur verið mikið um sam-
vinnu að þessu leyti.
Erkibiskup boðaði Guðmund á sinn fund og hann fór til Noregs
1214 en kom aftur 1218 og settist að á Hólum. Bent er á að Guð -
mundur lét alveg af forboði og bannfæringu eftir 1218 og er litið svo
á að það muni hann helst hafa gert að ráði Guttorms erki bisk ups
(1215‒1224).70 Sturla Þórðarson skrifar um biskup í Íslendinga sögu:
„Setti hann þá skóla að Hólum og var Þórður ufsi meistari. Dreif þá
lið mikið til biskups og horfði til kostnaðar“.71 Ætlandi er að biskup
hafi talið sig hafa stuðning erkibiskups til þessa. Í „liðinu“ sem dreif
að voru skólasveinar og hugsanlega menn til að reisa við hús og svo
framvegis, en fátæklingar og förumenn eru ekki nefndir.
Foringi Ásbirninga, Arnór Tumason, brá við, kom óvænt um
nótt, lét draga biskup harkalega eftir húsum og flytja heim á bæ sinn
að Ási í Hegranesi. Hann lét reka meistara og alla skólasveina í
burtu, hótaði að láta „brenna skólann og lið það er inni var“. Um
veturinn var Guðmundur „haldinn sem óspektarmaður í myrkva-
guðmundur góði, vondur biskup? 69
70 Magnús Stefánsson, Kirkjuvald eflist, 131. Hann nefnir að þarna gæti kannski
líka ráða Nikulásar biskups.
71 Sturlunga saga I (1946), 272.