Saga - 2022, Page 135

beiskalda árið 1200. Áður hafði verið frá því gengið að dóttursonur
hans, Þorlákur Ketilsson, skyldi taka við staðfestu í Hítardal og
hefur goðorðið sjálfsagt fylgt með.66 Faðir Þorláks var af ætt Grund ar -
manna sem höfðu átt goðorð í Eyjafirði. Ari sterki á Stað afhenti
Þórði Sturlusyni hálft Þórsnesingagoðorð þegar hann gekk að eiga
Helgu dóttur hans, sem og búið á Stað.67 Helga hefur verið einka-
barn hans.
Hins vegar ber einnig talsvert á því að réttum erfðum sé ekki
fylgt þegar skilgetinn karllegg þrýtur. Samkvæmt erfðalögum átti
þá að leita í nálægan skilgetinn kvenlegg en þegar kom að goðorð -
um var fjarlægari eða óskilgetinn karlleggur oft tekinn fram yfir.68
Hreinn Styrmisson ábóti (d. 1171) hefur átt að erfa Jöklamanna goð -
orð eftir föður sinn Styrmi Hreinsson, og Valdís dóttir hans eftir
hann. Ekki er vitað hvort hann tók nokkurn tíma við goðorðinu
áður en hann gekk í klaustur en ljóst er að það gekk ekki til Valdísar
eða eiginmanns hennar heldur til Hermundar Koðráns sonar (d.
1197) sem var þremenningur Hreins ábóta en af karllegg sömu
ættar.69 Engar heimildir skýra þessa tilfærslu en ætla má að á bak
við búi sú hugmynd að völd eigi að erfast í karllegg þótt ekkert sé
um það sagt í Grágás. Eftir Þórð Magnússon í Reykholti gengu
staðarforráð, væntanlega ásamt goðorði, til óskilgetins bróðursonar
hans Páls Sölvasonar og síðan til Magnúsar sonar Páls. Samt átti
Þórður sennilega þrjár skilgetnar dætur en sonur einnar var Þórður
Böðvarsson í Görðum (móðurbróðir Sturlusona) sem gerði tilkall til
Reykholts og tveir aðrir sem voru jafnskyldir.70 Snorri Sturluson tók
við þessum kröfum og tókst í kjölfarið að komast yfir Reykholt.
Þarna nýtti upprennandi höfðingi sér vafasaman erfðarétt en það
breytir ekki því að Páll hafði tekið við stað og goðorði framhjá
erfðarétti Grágásar, líklega vegna þess að hann var af karllegg ættar -
innar þótt hann væri óskilgetinn. Þegar goðorðsmaðurinn Ásgrímur
auðgi lést 1186 átti hann eina skilgetna dóttur sem hét Ósk en
föðurbróðir hans Guðmundur dýri tók þá við meðferð goðorðs-
voru goðorð arfgeng fyrir 1100? 133
66 Sturlunga saga I, 284.
67 Sturlunga saga II, 5.
68 Allmörg dæmi eru um að óskilgetinn sonur taki við goðorði og eru aðeins fá
nefnd hér.
69 Sjá Lúðvík Ingvarsson, Goðorð og goðorðsmenn III, 25–29. Hann ímyndar sér að
eignarhald en ekki meðferð gæti hafa verið skipt frá sameiginlegum forföður
en ekkert sérstakt bendir til þess.
70 Sturlunga saga II, 48.