Saga - 2022, Page 191

„að nota … og hagnýta“, svo ég vitni í doktorsritgerðina, „en ekki að láta
þau daga uppi hjá eigendum þeirra ‚þar til þau verða ónýt og ólæsileg, og
fara seinast í eldinn eða út á hauginn‘, eins og Jón komst að orði og spurði
hvaða gagn Ísland hefði haft af þeim handritum ‚sem hafa fúnað niður í
landinu af óþrifum og vanhirðingu?‘“ (134). Í hans augum áttu handrit
heima í geymslum handritasafna og í umsjá sérfræðinga en ekki inni á
bændaheimilum í vörslu alþýðufólks. Alþýðan hafði sem sagt varðveitt
þjóðmenninguna í aldaraðir á heimilum sínum en nú skyldi hún tekin yfir
af sérfræðingum — fyrst í Kaupmannahöfn en síðar í Reykjavík. Þetta var
áhugaverður þáttur í innreið þess nútíma sem Jón Sigurðsson vildi ryðja
braut á Íslandi.

Lokaorð
Að lokum legg ég áherslu á að doktorsritgerð Braga Þorgríms Ólafssonar er
vandað verk sem varpar nýju og skýru ljósi á áður lítt rannsakaða þætti í
sögu Jóns Sigurðssonar og íslenskrar menningarsögu. Handritasöfnun var
greinilega eitt helsta áhugaefni þjóðhetjunnar og hlutverk hans í söfnun og
varðveislu íslenskra handrita er ómetanlegt. Styrkur ritgerðarinnar felst ekki
síst í þeirri yfirgripsmiklu þekkingu sem doktorsefni býr yfir á íslenskum
handritasöfnum, ekki síst handritasafni Landsbókasafns – Háskólabókasafns
þar sem handrit úr eigu Jóns Sigurðssonar eru nú til geymslu. Fræðilegur
grunnur ritgerðarinnar er líka traustur; hún er skrifuð á lipru máli og öll
tæknivinna til fyrirmyndar. Doktorsritgerð Braga Þorgríms Ólafssonar er
því mikilvægt framlag til íslenskrar menningarsögu — og þá ekki síst til
menningarpólitískrar sögu nítjándu aldar.

simon halink
Áður en ég byrja á raunverulegum andmælum mínum langar mig að benda
á það að efni þessarar ritgerðar, þó að hún fjalli um miðbik nítjándu aldar,
er tengt atburðum sem eiga sér stað á okkar dögum. Viðfangsefni þessarar
rannsóknar á því meira erindi við nútímann en ætla mætti. Í ritgerðinni er
vísað til handritamáls tuttugustu aldar (enda ruddi Jón Sigurðsson brautina
fyrir sumar af þeim röksemdum sem þá voru notaðar) en ekki til handrita-
máls tuttugustu og fyrstu aldar. Nú, þegar krafan um að skila fleiri handrit-
um frá Danmörku til Íslands er að styrkjast, og um nýtt handritamál er að
ræða í ljósi núverandi aðstæðna, þá rekst maður æ oftar á þau rök að hand-
ritin eigi heima þar sem fræðimennirnir eru, frekar en einhvers staðar þar sem
þau safna ryki og liggja ónotuð í skjalasafni. Að vissu leyti má segja að þetta
andmæli 189