Saga - 2022, Blaðsíða 202

Tilfinningasamfélög
Héðan af mun ég gera hugtök ritgerðarinnar, sjónarhorn og fræðilega
umgjörð hennar að mínu aðalviðfangsefni. Snúum okkur fyrst að mikilvæg-
asta greiningarhugtaki ritgerðarinnar sem er „tilfinningasamfélag“. Sólveig
notar það kerfisbundið til að varpa ljósi á aðstæður fatlaðs fólks en skil -
greinir það þó hvergi efnislega nema á þennan hátt:
sjálfstæð, síbreytileg og óútreiknanleg samfélög, sem lúta eigin lögmál-
um og siðum. Hver einstaklingur getur verið hluti af mörgum tilfinn-
ingasamfélögum í einu. Þessi samfélög eiga margt sameiginlegt með
tungutakshópum/samfélögum (e. speech communities), sem hafa svip -
aða afstöðu til tungutaksins á hverjum tíma og á hverjum stað. Til -
finningasamfélög geta verið jafnt miðjustillt í samfélögum eða á jaðrin-
um og jafnvel hvert inni í öðru. (35)
Hér fær lesandinn ekki ýkja skýra mynd af því hvað tilfinningasamfélag er,
fyrir utan nokkur ytri einkenni; það er að þau séu sjálfstæð, síbreytileg,
staða þeirra sé breytileg innan samfélaga og þau eigi margt sameiginlegt
með tungutakshópum þótt hvergi sé nefnt dæmi um líkindin. Það er einnig
á huldu hvaða hlutverki tilfinningarnar gegna í þessum samfélögum. Hér
er því þörf fyrir nánari umræðu um tilfinningasamfélög og hvaða hlutverki
það hugtaki gegnir í doktorsritgerðinni. Jafnframt væri forvitnilegt að vita
ástæður þess að Sólveig kaus að nota kenningaramma í ætt við sögu tilfinn-
inganna (e. history of emotion) fram yfir hrifkenningar (e. affect theory), sér-
staklega í ljósi þeirra gróskumiklu íslensku fötlunarrannsókna sem byggja
að miklu leyti á hrifkenningum en þar má til dæmis nefna rannsóknir Freyju
Haraldsdóttur, Ástu Jóhannsdóttur og Snæfríðar Egilson.

Fötlunarfræði og einsaga
Að lokum langar mig til að fjalla aðeins um fræðilegan og kenningalegan
ramma rannsóknarinnar. Þessi tilraun til að samþætta fötlunarfræði og ein-
sögu er mjög áhugaverð enda skapaði nálgunin sem lagt er upp með í inn-
gangi rannsóknarinnar talsverða eftirvæntingu hjá mér. En þegar leið á lest-
urinn, sérstaklega við lestur á greiningunni í þriðja og fjórða hluta ritgerðar-
innar, verður bersýnilegt að fötlunarfræðin á ekki eins miðlægan sess í rit-
gerðinni og lagt var upp með. Til að mynda er framlag fötlunarfræða til
greiningar á sögunum af Hallgerði Magnúsdóttur og Kaprasíusi Guð -
munds syni einfaldlega á þennan veg: „Hér má minna á greiningu breska
fötlunarfræðingsins Andreu Hollomotz þar sem hún sýndi fram á að ofbeldi
gegn fötluðu fólki væri og hefði verið bæði meira, grófara og félagslega
samþykkara en gagnvart öðrum þjóðfélagshópum” (197). Þetta bætir mjög
andmæli200