Saga - 2022, Blaðsíða 206

Að loknum þessum almenna inngangi mínum ætla ég að víkja að nokkr-
um álitamálum. En áður en að því kemur langar mig til að nefna að dokt-
orsefni hefði að mínu mati mátt gera aðeins ítarlegri grein fyrir áðurnefnd -
um eltingarleik, það er að segja fyrir þeim erfiðleikum sem rannsakendur
standa frammi fyrir í svona rannsóknum og þeim blindgötum sem fræða -
fólk getur lent í, reyni það að fylgja tilteknum einstaklingi eftir gegnum
ýmis opinber skjöl. Í þessu sambandi hefði doktorsefni einnig mátt segja
betur frá leitum sínum í fjölmörgum heimildum sem væntanlega hafa engan
árangur borið en þessi vinna hefur örugglega verið tímafrek. Möguleg
skýring á þessari takmörkuðu umfjöllun um erfiðleikana er sú að þær heim-
ildir sem nýttar eru í ritgerðinni teljast til heimildaflokka sem doktorsefni
þekkir einstaklega vel til vegna fyrri starfa sinna, einkum hjá Íslendingabók.
Sú reynsla hefur örugglega auðveldað doktorsefni að stýra fram hjá skerjum
eins og þeim sem felast í því að stór hluti Íslendinga á rannsóknartímabilinu
deildi með sér tiltölulega fáum nöfnum. Þannig hét um það bil sjötti hver
karlmaður á Íslandi Jón um miðja nítjándu öld svo dæmi sé tekið.3 Reynslu -
minna rannsóknarfólk hefði líklega lent í erfiðleikum við að elta alla sam-
nafnana uppi í heimildaforðanum.

Afmörkun ritgerðarinnar í tíma
Hugum fyrst að hinni tímalegu afmörkun rannsóknarverkefnisins en um
hana segir í ritgerðinni: „Tímabilið, sem rannsóknin nær yfir, er … frá árinu
1770 sem er líklegt fæðingarár tveggja elstu einstaklinganna í hópnum og
nær til ársins 1936 þegar fyrstu lögin um málefni fatlaðs fólks voru sett á
Íslandi en það voru lög nr. 18/1936 um fávitahæli“ (8). Með öðrum orðum,
annars vegar eru það persónubundin atriði sem stýra afmörkuninni en hins
vegar lagasetning á vegum hins opinbera. Hér mætti ef til vill beita einföld-
unum og segja sem svo að einsagan hafi fengið að ráða upphafspunktinum
en fötlunarfræðin endapunktinum. Það getur vissulega verið umdeilanlegt
hvernig ramma eigi rannsókn af þessu tagi inn í tíma. Ég vil taka það fram
að ég gagnrýni ekki þá afmörkun sem fyrir valinu varð. En í ljósi þess að
doktorsritgerðin er rituð undir sterkum áhrifum af þeirri gerð af einsögu
þar sem reynt er að forðast tengingar við stærri drætti hinnar sögulegu
framvindu vaknar samt sú spurning hvort til greina hafi komið að nota
eitthvað annað en téða lagasetningu sem lokapunkt á þessu verki.

andmæli204
3 Sigurður Hansen, „Um mannaheiti á Íslandi árið 1855,“ Skýrslur um landshagi á
Íslandi I (1858): 503–572, hér 528–529.