Saga - 2022, Side 242

órsdóttur á hjónaböndum á þrettándu til sextándu öld né rannsóknir Auðar
Magnúsdóttur á frillum höfðingja á tólftu og þrettándu öld og nefnir þær
ekki, en hefði þó haft gagn af því.
Verkið ber þess nokkur merki að hafa verið lengi í vinnslu, á meðan þró-
unin í þeim fræðum sem höfundur fjallar um hefur verið hröð. Ef til vill er
það ástæðan fyrir því að hann ákvað að nýta ekki fornleifafræði við grein-
inguna — verkið hefði nánast orðið að endurskrifa nokkrum sinnum á þeim
langa vinnslutíma sem höfundur segir hafa verið á verkinu. Þó er vitnað í
ýmsar nýrri heimildir, en hvergi er hins vegar vitnað í mjög umfangsmiklar
og athyglisverðar rannsóknir í Skagafirði. Í því takmarkaða svigrúmi sem
höfundur gefur sér nær hann þó að gefa góða innsýn og skilar athyglis -
verðri greiningu. Að ýmsu leyti má segja að hann endurnýi þá hefð sem
nefnd var að ofan varðandi túlkun á stjórnmálaþróun tólftu og þrettándu
aldar. Með því að bera skipulega saman samfélagsmynd Sturlungu annars
vegar og Landnámu og Íslendingasagna hins vegar hefur höfundur einnig
unnið þarft og mikið verk — það hlýtur að þurfa að taka tillit til þessarar
bókar þegar fjallað verður um mikilvæga þætti íslenskrar miðaldasögu hér
eftir, svo sem varðandi skilning á og stöðu heimilda eins og Landnámu og
Íslendingasagna.
Höfundur svarar meginspurningu bókarinnar um það hvaða breytingar
urðu á stjórnmála- og félagskerfi landsins frá landnámi til 1260 ekki að fullu.
Hann segir að það séu einfaldlega ekki næg gögn fyrir hendi til að svara
spurningunni fyrir tímann 870 til 1100. Helsta heimild um þann tíma,
Íslendingabók Ara fróða, sé ekki nægilega traust, og fornleifarannsóknir
ekki nægilega langt komnar til að þar sé svör að hafa. Hins vegar er skýrt
að hann telur að litlar breytingar hafi orðið á stjórnmálakerfinu á milli 1100
og 1260 í hverju héraði fyrir sig. Héraðsstjórn hafi verið með svipuðum
hætti allan þann tíma. Hins vegar fellst hann á að ný vídd í stjórnmálakerf-
inu hafi orðið til ofan við héraðsstjórnmálin, á landsvísu. Í þessu felst
ákveðin þversögn sem hefði ef til vill þurft að fjalla meira um.
Frágangur bókarinnar er með eindæmum hroðvirknislegur og hlýtur
það að skrifast á ritstjórn. Stundum vantar orð þannig að erfitt getur verið
að ráða í merkingu textans og þá eru margar stafsetningarvillur. Verkið á
betra skilið.
Árni Daníel Júlíusson

ritdómar240