Saga - 2022, Side 253

málfar eru snar þáttur í jaðarsetningu hópa sem hafa skert aðgengi að
menntun og fræðslu. Það hefði því verið áhugavert að lesa umfjöllun um
forsendur þeirrar ákvörðunar að láta textann standa sem mest óbreyttan.
Guðrún vegur þó upp á móti hugsanlegum afleiðingum uppskriftarinnar
með afar vandaðri umfjöllun um margvíslegt samfélagslegt samhengi
þeirrar ævi sem Bíbí lýsir í bókinni.
Guðrún kynnir í innganginum þau efnistök sem hún styðst við og móta
rannsóknarverkefnið Bíbí í Berlín sem útgáfan á sjálfsævisögu Bíbíar er hluti
af. Þar eru einsaga og fötlunarfræði tvinnaðar saman en Guðrún fjallar ein-
mitt um hvað þessi ólíku svið eiga sameiginlegt, eins og áherslu á valda-
mismun og persónulegt sjónarhorn. Í framhaldinu leitast Guðrún við að
nýta styrkleika beggja sviða til að setja lesandann í ákveðnar stellingar fyrir
lesturinn þannig að hann verði dýpri og merkingarbærari. Texti Guðrúnar
hvílir vel bæði í fötlunarfræði og einsögunni en þetta jafnvægi gerir það að
verkum að henni tekst að miðla því félagslega samhengi sem mótaði líf
konu með þroskahömlun á tuttugustu öld án þess að leggja þá byrði á herðar
Bíbíar að verða fulltrúi fyrir allt fatlað fólk á Íslandi.
Í því augnamiði setur Guðrún sögu Bíbíar í samhengi við hugmynda-
strauma sem móta samfélagsleg viðhorf gagnvart fötluðu fólki og stefnu
hins opinbera í málefnum þeirra. Þannig dregur Guðrún fram snertifleti á
sögu Bíbíar við sögu annars fatlaðs fólks á Íslandi, sem og menntunar- og
heilbrigðissögu með áherslu á þátt mennta- og heilbrigðisstofnana í jaðar-
setningu og ofbeldi gegn þessum hópi. Jafnframt útskýrir hún vel tengsl
sögu Bíbíar við hugmyndafræði um fatlað fólk og nær þannig að bera
kennsl á andóf Bíbíar gagnvart þeirri hugmyndafræði, sem annars væri les-
andanum líklega falin. Dæmi um slíkar útskýringar má finna í umfjöllun
Guðrúnar um dvöl Bíbíar á Héraðshælinu á Blönduósi en þar varpar hún
ljósi á aðstæður með því að máta þær við þann læknisfræðilega skilning á
fötlun sem ríkti á þeim tíma sem Bíbí fluttist á hælið. Einnig bendir Guðrún
á hvernig andóf Bíbíar gegn þessum skilningi kemur fram í sjálfsævi sög -
unni (49). Í framhaldinu mátar hún sjálfsskilning Bíbíar við viðtekin viðmið
samfélagsins og hvernig hún bæði hafnar og samsamar sig þeim.
Umfjöllun Guðrúnar um samtvinnun, margþætta mismunun og stimpl -
un (70–75) er sérlega vönduð og dregur athyglina að því að það er ekki bara
fötlunin sem mótar líf Bíbíar, heldur einnig kyn hennar og stétt. Guðrún
dregur til dæmis fram muninn á Bíbí og vinkonu hennar, Öldu, sem einnig
var fötluð en átti stönduga fjölskyldu, ólíkt Bíbí. Guðrún dregur jafnframt
fram hvernig mismununin og stimplunin hafði áhrif á sjálfsmynd Bíbíar en
umfram allt leggur hún áherslu á að Bíbí sé flókin manneskja sem falli ekki
vel að alhæfingum. Hún innbyrðir stundum kúgun, stundum ekki, býr yfir
sjálfsmynd sem er mótuð af jaðarsetningu og mótlæti sem brýst stundum út
í vonleysi og sjálfsandúð, stundum í andófi og tilraunum til að breyta
ritdómar 251