Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Blaðsíða 37

arrar persónu fornafni, þú, og afturbeygðu fornafni 3. persónu. Í (62) eru
ýmis dæmi úr máli þriggja fullorðinna sem beinist að samtals þremur
börnum. Þetta eru allt dæmi sem við höfum heyrt og skráð hjá okkur.24
(62) a. ✓ Ertu svona ah við pabba sinn? (karl 1)
b. ✓ Er þér kalt á kinninni sinni? (kona 1)
c. ✓ Ertu ekki fallegur við pabba sinn? (kona 1)
d. ✓ Ertu að reyna að ná í tásu sína? (kona 1)
e. ✓ Viltu pelann sinn? (kona 1)
f. ✓ Ert þú að hjálpa mömmu sinni? (kona 1)
g. ✓ Ah hvað þú ert góð við ömmu sína. (kona 1)
h. ✓ Ertu að kúra hjá afa sínum? (kona 1)
i. ✓ Ertu góður við Beggu sína?25 (kona 2)
Notkun afturbeygðra eignarfornafna 3. persónu í dæmunum hér fyrir
ofan er óvænt því að við byggjumst við samræmi við 2. persónu fornafnið
í frumlagssætinu.26 Út frá hugmyndinni um hrappa og samhengistengla
er þetta sömuleiðis óvænt því samhengistengillinn ætti, rétt eins og frum-
lagið í setningunum, að hafa þætti 2. persónu eintölu. Við förum ekki
djúpt í þessa umræðu hér og ýmsir greiningarmöguleikar kæmu til greina.
Við veltum t.a.m. því fyrir okkur hvort mætti tengja þessa notkun við
dæmi eins og Meiddi sig? í (61); við gætum þannig séð fyrir okkur að sjálf-
gefnir þættir skjóti hér upp kollinum þrátt fyrir að afturbeygða fornafnið
Maður, fornöfn og hrappar 37
24 Þótt í flestum tilfellum virðist þessi notkun beinast að börnum má einnig finna
dæmi um að hinn ávarpaði sé hundur. Í einum þættinum um Andra á flandri fer umsjón-
armaðurinn Andri Freyr Viðarsson með hundinn sinn Tómas á hundasýningu. Þar er svo
statt afkvæmi Tómasar. Þegar Andri og Tómas ganga að afkvæminu er það að horfa í aðra
átt og þá beinir Andri spurningunni í (i) að því:
(i) ✓ Viltu ekki sjá pabba sinn? (Andri á flandri, sjónvarpsþáttur frá árinu 2011)
Það að Andri segi sinn en ekki þinn hefur svolítið skondinn blæ yfir sér, svona rétt eins og
hann væri að tala við smábarn.
25 Hér vísar mælandi til sjálfs sín með eiginnafni sínu; við höfum breytt nafni mæl-
andans í Beggu.
26 Athyglisvert er að öll dæmin í (62) eru spurningar fyrir utan upphrópunarsetn-
inguna í (62g) en eins og ritrýnir bendir á eiga slíkar setningar margt sameiginlegt með
spurningum. Ritrýnir segist hafa tilfinningu fyrir því að þetta sé útilokað í fullyrðingar-
setningum (sbr. Þú ætlar að kúra hjá afa sínum í kvöld sem hann merkir með stjörnu) þótt
hann gæti sjálfur að vísu varla sagt neina af setningunum í (62). Þó er (63b) fullyrðingar-
setning en þar er setningagerðin með afturbeygða fornafninu reyndar ekki sú sama og í
(62) að því leyti að þar er ekkert sýnilegt frumlag.