Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Blaðsíða 233

Þegar bókinni er flett sést fljótlega að efnisyfirlitið er ónákvæmt og allmarga
undirkafla vantar í það. Bókin skiptist í átta (ótölusetta) kafla auk formála. Sjö
fyrstu kaflarnir snerta á ýmsum málefnum sem varða landnámstíma Íslands og
landnámsfólkið. Í fyrsta kafla er rætt um hugsanlegan uppruna Kelta og búsetu
þeirra til forna. Annar kafli fjallar um fyrstu landnámsmenn á Íslandi og áhrif
dýrlingsins Kólumkilla hér. Þriðji kafli fjallar um Landnámabók og áhrifamikla
einstaklinga í landnámssögu Íslands. Fjórða kafla‚ Keltnesk áhrif á Íslandi, er skipt
niður í umræður í nokkrum undirköflum um hugsanleg keltnesk áhrif á íslenska
menningu, sem er svo haldið áfram í sjötta kafla þar sem talað er um trú og hefðir
fyrir tíma kristnitökunnar. Þar á milli er fimmti kafli sem fjallar um tengsl við
önnur lönd, sérstaklega Færeyjar og Grænland. Í sjöunda kaflanum veltir höfund-
ur vöngum yfir eyðum í heimildum, sem meðal annars geta stafað af náttúruham-
förum, t.d. eldgosum, og hvaða áhrif þær kunni að hafa á niðurstöður og túlkun
rannsókna á sögu landnáms á ákveðnum svæðum. Áttundi og síðasti kafli bókar-
innar er svo orðasafn („Orðabók“) með orðum sem höfundur telur að séu af gel-
ískum uppruna. Orðasafninu er skipt niður í flokka orða sem tengjast dýrum,
fiskum, fuglum, jurtum, mat, mannanöfnum og örnefnum. Allir kaflarnir og
undir kaflar þeirra eru frekar stuttir og auðveldir aflestrar.
Áhugavert er að Þorvaldur velur að nota orðasambandið „nýjustu rannsóknir“
(bls. 55) þegar hann fjallar um erfðafræðirannsóknina sem áður var nefnd (Agnar
Helgason o.fl. 2000). Umrædd rannsókn er meira en tuttugu ára gömul og nýrri
rannsóknir í erfðafræðilegri mannfræði hafa bæst við. Það er því augljóslega vill-
andi að nota „nýjustu“ í þessu samhengi, sérstaklega þegar sleppt er að taka fram
hvenær greinin var fyrst birt. Raunar er ljóst að sú rannsókn sem hér um ræðir
er úrelt og því ætti að fara varlega í að staðhæfa eitt eða annað um gildi hennar þar
sem erfðafræðirannsóknir hafa þróast mjög mikið undanfarin tuttugu ár. Árið
2018 birtist grein eftir dr. Sigríði Sunnu Ebenesersdóttur, sem var hluti af dokt-
orsverkefni hennar, í samvinnu við aðra vísindamenn, um fornt erfðamengi Ís -
lands (S. Sunna Ebenesersdóttir o.fl. 2018). Þar er sett fram sú kenning að þó að
fornt DNA sýni fram á bæði keltneskan og norskan uppruna, þá sé hið norska í
forgrunni. Enn fremur kemur þar fram að jafnvel þó að við höldum okkur við til-
gátur um að mikil blöndun á keltneskum og norskum genum hafi átt sér stað á
öldunum í kringum landnám þá sé engan veginn ljóst að það hafi endilega gerst á
Íslandi. Því ekki má gleyma að þegar landnám hófst á Íslandi höfðu norrænir
menn haft viðveru á Bretlandseyjum í um hundrað ár.
Það er í raun ærið vafasamt hvernig höfundurinn fer almennt með erfða fræði -
rannsóknir. Í upphafi bókar tengir hann erfðasamsetningu Ötzi (um 3230 fyrir
upphaf okkar tímatals), ísmannsins sem varðveittist sem múmía í Ötztal-háfjöll-
unum milli Austurríkis og Ítalíu, við Walesbúa og Íslendinga (bls. 11). Með ein-
faldri leit á netinu er hægt að finna a.m.k. fjórar heimildir sem styðja að Ötzi á
meira sameiginlegt með Suður-Evrópubúum, sérstaklega á eyjunum Korsíku og
Sardiníu (t.d. Keller o.fl. 2012; Callaway 2012; Ötzi), en hvergi er minnst á Kelta.
Ötzi er líka svo fjarlægur í tíma og rúmi frá samfélagi níundu aldar að það er ill-
skiljanlegt af hverju Þorvaldi fannst nauðsynlegt að minnast á hann.
Ritdómar 233