Morgunblaðið - 22.03.1977, Page 12

Morgunblaðið - 22.03.1977, Page 12
12 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 22. MARZ 1977 r Rætt við full- (rúaá Búnaðar- þingi BUNAÐARÞING 1977 var haldið í Reykjavík fyrr í þessum mánuði en alls stóð þingið í 16 daga. Að afloknu þinginu ræddi blaðið við fjóra búnaðar- þingsfulltrúa um þau málefni, sem til umfjöllunar voru á þessu Búnaðar- þingi. — FJÁRHAGSSTAÐA bænda og landbúnaSarins I heild er langt frá þvf að vera góð og fer heldur versn- andi þar sem ég þekki til. Mitt héraS hefur orSiS illa fyrir barSinu á óþurrkum tvö undanfarin sumur og þaS hefur haft sitt aS segja auk þess, sem verzlunarárferSi hefurekki veriS gott fyrir bændur fremur en aSra. Eitt atriSi vegur þungt f þessum mál- um en þaS eru þessir háu vextir, sem bændur verSa aS greiSa af lánsfjár- magni. Ef menn skulda eitthvaS á annaS borS hleSur þetta utan á sig og þaS er alveg Ijóst aS veltuhraSi fjármagns, sem bundiS er f land- búnaSi er ekki þaS mikill aS unnt sé aS standa undir jafn háum vöxtum og tFSkast nú, sagSi Grfmur Arnórs- son, bóndi á Tindum f Geiradals- hreppi f Austur-BarSastrandarsýsfu og annar tveggja búnaSarþings- fulltrúa BúnaSarsambands Vest- fjarSa, er viS ræddum viS hann aS loknu BúnaSarþingi. -— Búnaðarþing fjallaði nokkuð um lausaskuldamál bænda og i samþykkt þingsins var þess óskað að hægt yrði að koma lausaskuldum bænda i föst lán sem fyrst Vissulega væri æskilegt að fi'nna framtiðarlausn á þessum fjár- hagsvanda bænda, þvi þetta er ekki í fyrsta skipti. sem koma þarf til skulda- skila hjá bændum en til þess að.svo mætti verða þurfa ajS koma tíl margvís- legar sapnverkandi aðgerðir. Þeir sem verst eru settir hvað þetta snertir eru bændur sem eru að koma sér upp bústofni og byggingum Verðum að sveigja framleiðsluna inn á æskilega braut — Ein ástæða þess að fjárhagsstaða bænda hefur verið jafn slæm og raun ber vitni, er hversu afurðalán til sölu- félaga bænda hafa verið lág og því hafa þessi fyrirtæki átt í erfiðleikum með að greiða bændum fyrir afurð- irnar Bændurnir verða hins vegar að stórum hluta að standa í skilum með greiðslur fyrir rekstrarvörur búanna — FÓOURÖFLUNIN er það mál sem hvað brýnast er fyrir bændur að fá einhverja úrlausn á. Eins og ástandið er nú verða velflestir bændur nær einvörðungu að stóla á að veður hamli ekki heyskap en reynslan ætti að hafa kennt okkur að þannig get- um við ekki staðið að málum til langframa. Við verðum jafnframt að gera okk- ur grein fyrir því að heyfóður er meginuppistaðan i fóðri handa bú- stofni landsmanna og hvernig til tekst með oflun þess ræður í raun mestu um afkomu landbúnaðarins » heild. Þannig fórust Sigurði Þórólfssyni, bónda í Fagradal í Dalasýslu og búnaðarþingsfulltrúa Búnaðarsam- bands Dalasýslu, orð er við ræddum við hann að loknu Búnaðarþmgi — Það ráð sem bændum hefur reynst best til að ná góðum heyjum er góð súgþurrkun og ég er þeirrar skoð- unar að gera þurfi stórátak til að efla súgþurrkun meðal bænda í Dalasýslu var tjón bænda vegna lélegrar heyverk- unar s I sumar metið á um 33 milljón- ir króna en það svarar til þess að annar hver bóndi í sýslunni hefði getað keypt sér súgþurrkunartæki — Sumir hafa látið þau orð falla að lausnm á fóðuröflunarerfiðleikum bænda sé aukm votheysverkun en sá litli árangur af öllum áróðrinum fyrir votheysverkuninni sýnir best hversu tregir menn eru að fara út i hana En við megum þó ekki gleyma þvi að margir bændur hafa náð góðum árangri í votheysverkun Þá er það einnig að víða í sveitum eru gamlar byggingar og í þeim er hægara fyrir menn að koma við súgþurrkun en votheysgeymslum Urðu að selja ríkinu graskógglaverksmiðjuna — Annað og ekki síðra stórmál fyrir íslenzkan landbúnað er efling innlends fóðuriðnaðar Ég hef alltaf verið sam- mála þvi að landbúnaðurinn skapaði sér eitthvað eigið fjármagn til fram- kvæmda á þessu sviði, þvi þannig getum við betur gert kröfur um fjár- magn frá öðrum aðilum til þessarar uppbyggingar í Dalasýslu var á sínum tima stofnað hlutafélag til að koma á fót graskögglaverksmiðju sem jafn- „Landbúnaður stendur ekki undir jafn háum vöxtum og nú tíðkast” Rætt við Grím Amórs- son, bónda Tind- um í A-Barð. Rekstrarlán til sauðfjárbúanna þyrftu að stórhækka og stór liður í að bæta úr þeim erfiðleikum, sem nú er við að etja, væri að afurðalánin næðu því, að hægt væri að greiða bændum helst að öllu eða mestu leyti strax við afhend- ingu afurðanna verð þeirra. Með nú- verandi fyrirkomulagi étast þeir pen- ingar, sem bændur eiga að fá fyrir afurðir sínar, upþ í vérðbólgubálinu og þetta erméðal annars ein ástæðan fyrir því að bændur ná ekki þeim tekjum, sem þeim er ætlað í samanburði við viðmiðunarstéttirnar. — Ég er þeirrar skoðunar að nauð- synlegt sé að taka mið af skilyrðum á hverri jörð og markaðsaðstæðum við skipulagningu búvöruframleiðslunnar. Staðan nú er þannig að við verðum að sveigja framleiðsluna inn á æskilega braut — ekki með beinum boðum eða bönnum heldur verður að reyna að hafa áhrif í þessum efnum bæði i gegnum lánafyrirgreiðslu og verðlags- mál Sauðfjárframleiðsla okkar eru nú kominn yfir það mark, sem talist getur eðlilegt miðað við kjötframleiðslu og þeirra markaðsskilyrða sem við búum við. En ekki verður horft framhjá því að sauðfjárræktin leggur iðnaði til hráefni sem er mikils virði fyrir þjóðarbúið. Verð -til bænda fyrir þessí iðnerðarhrá- efni hefur hins vegar verið alltof lágt og verðlagningin ekki í samræmi við þann áhersluþunga, sem vissulega ætti að vera í þessari framleiðslugrein. „Súgþurrkun getur best tryggt bændum örugga fóðuröflun” — rætt við Sigurð Þórólfsson í Fagradal í Dölum framt átti að vinna þang Þetta félag varð að selja ríkinu verksmiðju sína eftir að bankarnir höfðu lokað fyrir alla fyrirgreiðslu Ég fæ þvi ekki annað séð en á meðan jafn erfitt er að reka þessar verksmiðjur. þá verði þær að mestu reknar af hinu opinbera Best er líka að þessi framleiðsla sé sem mest undir einum hatti en heimamenn eiga að hafa menn i stjórnum verksmiðjanna og geta þannig haft áhrif á starfsemi þeirra Vextir komnir langt yfir eðlileg takmörk — Bændur hafa átt við verulega fjárhagserfiðleika að stríða siðasta ár og fjárhagsaðstaða þeirra er erfið um þessar mundir Dráttur á því að bændur fengju greiðslur fyrir afurðir sínar ' efur orðið til þess að draga tilfinnanlega úr tekj- um þeirra Vextir eru komnir langt yfir eðlileg takmörk þess sem landbúnaður getur staðið undir Verðtrygging á lán- um til bygginga gerir þeim, sem eru að byggja upp búskap sinn, enn erfiðara fyrir Rekstarvörur hafa hækkað geysi- lega tvö síðast liðin ár og viðskipta- skuldir manna fara vaxandi, þó vitan- lega sé ástandið misjafnt Það er hins vegar öruggt mál að stór hluti bænda á við erfiðleika að stríða — Tryggar og góðar samgöngur eru mikilvægt atriði fyrir fólkið í dreifbýlinu og kom glöggt í Ijós í vetur, hvaða þýðmgu það hefur fyrir dreifbýlið að allir vegir séu færir á vetri sem á sumri Búnaðarþing samþykkti áksorun til samgöngumálaráðherra um að taka upp innheimtu á vegaskatti á hrað- brautum út frá Reykjavík og afla þann- ig fjár til vegaframkvæmda úti um Kjarnfóðurgjald umdeilt — Hugmyndin um kjarnfóðurgjald á innfluttan fóðurbæti til að standa straum af uppbyggingu fóðuriðnaðar hér á landi verður án efa umdeild. Annars var ákaflega óheppilegt hvað þetta nefndarálit Fóðuriðnaðarnefndar var lagt fram seint á þessu Búnaðar- þingi. Ég viðurkenni að það er höfuðnauð- syn að efla þennan innlenda fóður- iðnað og ég er ekki kominn til með að segja kjarnfóðurgjald eigi ekki rétt á sér í einhverjum mæli en ég tel hug- mynd nefndarinnar um 6% gjald of hátt Mín reynsla af graskögglum er með þeim hætti að ég treysti mér til að mæla með þeim sem afbragðs fóðri og betra fóðri en efnagreiningar gefa til kynna, séu þeir gefnir með öðru fóðri, s.s. heyi. Innlent fóður í formi gras- köggla og þá að hluta að viðbættum öðrum innlendum fóðurefnum getur að verulegu leyti komið í stað innflutts kjarnfóðurs. Ég er sammála þeirri stefnu að byggja stórar verksmiðjur en þá verður að verðjafna flutnings- kastnað en varðandi eignaraðild að verksmiðjunum held ég, að þær verði fyrst og fremst reistar og reknar af ríkinu, því þetta eru stór og dýr fyrir- tæki, sagði Grímur á Tindum að lokum. — ÞAÐ er jafnan svo að hvert Búnaðarþing skilur eftir sig viss spor, sem mótast af þeim málum sem um er fjallað. Að mínum dómi eru lánamál landbúnaðarins áhrifa- mesta málið sem þetta þing fjallaði um. í þeim efnum þurfa forsvars- menn bænda að sýna mikla einbeitni, því kostnaður við bústofn- un f sveitum og uppbyggingu á sveitabýlum frá grunni er frumbýl- ingum um megn. Þeir geta ekki staðið undir því með núverandi lána- möguleikum að koma upp nauðsyn- legum húsakosti, bústofni eða tækj- um auk þess, sem lán til jarðakaupa hrökkva skammt til að mæta þvi verðlagi, sem nú er á jörðum. Af- greiðsla Búnaðarþings kom nokkuð til móts við þessi viðhorf þótt tæp- lega sé nægilega að gert og það bið ég menn að muna, sagði Egill Jóns- son, bóndi og ráðunautur á Selja- völlum í Austur-Skaftafellssýslu en hann situr á Búnaðarþingi sem full- trúi Búnaðarsambands A Skaftafellssýslu. — Af öðrum áhugaverðum málum. sem fyrir þetta búnaðarþing komu, má nefna nefndarálit Fóðuriðnaðarnefndar en það var að sjálfsögðu unnið i fram- haldi af samþykkt Búnaðarþings 1976 Nefndin hefur unnið þarna mikið starf og gott Gallinn var bara sá að álitið barst þinginu það seint að ekki gafst timi til að athuga það nákvæm- lega og þvi verður frekar fjallað um þetta mál af stjórnum bændasamtak- anna Jafnframt áliti nefndarinnar var afgreidd þingsályktunartillaga Sverris Hermannssonar, alþingismanns, um grænfóðurverksmiðjuna i Flatey og fól afgreiðsla Búnaðarþings i sér viður- kenningu á að rétt væri að rannsaka , möguleika á þvi að bændasamtök eða bændur heima i héraði gætu orðið eignar- og rekstraraðilar verksmiðj- unnar i Flatey en tillaga Sverris gerir einmitt ráð fyrir slikri rannsókn Uppbygging í landbúnaði á grundvelli skipulags — Á Búnaðarþingi 1976 var sam- þykkt að óska eftir því við búnaðarsam- böndin að þau gerðu nokkra úttekt á land Við sem búum úti á landi finnum hversu geysilegur munur er að aka þessar hraðbrautir heldur en malarveg- ina, sem á köflum likjast meira troðnmgum en vegum. Mér er einnig Ijóst að menn eru ósammála um rétt- mæti innheimtu vegaskatts en okkur, sem búum í dreifbýlinu. fmnst það órettlátt að mnheimta fé til vegasjóðs með auknum benzínskatti. þar sem fólk úti á landsbyggðinni verður að sækja um lengri veg og ferðast eftir verri vegum Benzíneyðsla og slit á bílum hjá okkur er því meira hjá okkur en þeim, sem njóta góðu veganna i nágrenni Reykjavíkur, Auka þarf atvinnutækifæri í sveitum — Landbúnaður hefur takmarkaða möguleika til að veita fleira fólki at- vinnu. og þvi er sérlega brýnt að auka með einhverjum hætti framboð á at- vinnutækifærum úti um sveitir. Ef við ætlum að halda unga fólkinu i sveitun- um verðum við að skapa því atvinnu- tækifæri og i því sambandi hafa menn mesta trú á léttum iðnaði. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að fjöldi fólks vill búa í sveit ef það fær atvinnu en með aukinni búsetu fólks i sveitum má yfirstiga ýmsa þá erfiðleika sem nú er vi ð að fást s.s. i félags- og menningarmálum dreifbýlisfólks, sagði Sigurður að lokum — LÁNAMÁL tándbúnaðarins er það mál, sem hæst hefur borið á þessu Búnaðarþingi, þó mörg mál landbúnaðarins hafi verið til umfjöll- unar nú á þinginu. Lánamálin eru að lenda i sjálfheldu vegna dýrtiðar en henni hefur fylgt hærri vaxtabyrði en venjulegur búskapur getur staðið undir. Fjármunir þeirrar lánastofnun- ar, sem lánar til framkvæmda i sveit- um, Stofnlánadeildar landbúnaðar- ins, hafa verið að étast upp óðfluga, þrátt fyrir búvörugjald til deildarinn- ar og nokkra verðtryggingu, sem við bændur teljum að landbúnaðurjnn geti ekki staðið undir nema að litlu leyti. Þingið samþykkti tillögu, þar sem lagt er til að lagt verði á nýtt búvörugjald í formi lánajöfnunar- gjalds gegn mótframlagi úr rikis- sjóði. Við vonum að þetta gjald bjargi Stofnlánadeildinni og komi í veg fyrir að gripa þurfi til aukinnar verðtryggingar á lánum deildarinnar. Ekki sist vonum við að ef sú skipan kemst á, sem tillagan gerir ráð fyrir, þá auðveldi það ungum bændum að eignast jarðir og bústofn. Þannig fórust Sigmundi Sigurðs- syni, bónda í Syðra-Langholti í Hruna- mannahreppi í Árnessýslu, orð er við ræddum við hann í tilefni Búnaðar- þings, sem staðið hefur yfir í Reykjavik siðustu vikur en Sigmundur er einn fimm búnaðarþingsfulltrúa Búnaðar- sambands Suðurlands. — Það er rétt að svo virðist sem margir bændur séu að komast i greiðsluþrot og ég fæ ekki annað séð en að brýn þörf sé á að athuga, hvort ekki sé hægt að koma lausaskuldum þeirra i föst lán til langs tima Það er vonlaust fyrir bændur að velta á undan sér þungum lausaskuldabagga með þeim drápsvöxtum, sem nú fylgja flest- um lánum Fjármagnsliður verðlags- grundvallar er einnig hrapalega van- metinn. Enginn bóndi má vera án súgþurrkunar — i verðlagsmálunum hefur Bún- aðarþing eindregíð lagt til að söluskatt- ur af kjötvörum verði felldur niður Mörgum finnst það hálfgerður skripa- leikur hjá rikinu að innheimta söluskatt af kjöti og láta hann aftur til baka sem niðurgreiðslu Þetta fyrirkomulag, að

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.