Morgunblaðið - 22.03.1977, Blaðsíða 31

Morgunblaðið - 22.03.1977, Blaðsíða 31
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 22. MARZ 1977 31 Rekstrar- og afurðalán bænda: Lánafyrirgreiðsla beint til bænda Tveir þingflokksmenn stjórnarandstöðu lýstu stuðningi við tillögu til þingsályktunar þar um Eftirtektaverðar umræður fóru fram f sameinuðu þingi sl. fimmtudag um tillögu Eyjðlfs Konráðs Jónssonar um greiðslu rekstrar- og afurðalána f landbúnaði beint til bænda. Formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar (Lúðvfk og Gylfi Þ.) lýstu yfir stuðningi við tillöguna, en landbúnaðarráðherra taldi tormerki á framkvæmd hennar. Framsaga Eyjólfs Konráðs var birt f heild á þingsfðu blaðsins sl. föstudag og vfsast til hennar um nánari efnisatriði tillögunnar Hér á eftir verður laus- lega rakinn efnisþráður úr ræðum annarra þingmanna en aðeins stiklað á þvf stærsta f máli þeirra. En umræðu var frestað voru nokkrir þingmenn á mælendaskrá. Umræðunni verður sennilega fram haldið f sameinuðu þingi á morgun. marksútborguri sláturleyfishafa, sem er 75% grundvallarverðs, en gat þess aö Kaupfélag Borgfirð- inga hefði greitt allt upp í 83% af innleggi að hausti og stefnt væri að 90% greiðslu á komandi hausti — eða því næsta. Vextir væru reiknaðir að fullu á þaó, sem ógreitt væri. Séu dregin saman þau atriði, sem ráðherra taldi nú unnið að í lagfæringarátt, eða þegar leiðrétt, voru þau þessi: „1. Að fá endurkaupaprósent- una hækkaða. 2. Að fá endurkaupalán á allar afurðir landbúnaðarins, en þetta hafi að hluta til fengizt 1971 og 1972. 3. Að fá lánaútreikninga leið- rétta á árinu vegna verðlagsbreyt- inga, sem kunna að verða. Þetta hefur verið gert fyrir mjólkuraf- urðir (leiðrétt i marz), en ekki sauðfjárafurðir. 4. Að f á leiðréttingu á vöxtum. 5. Að viðskiptabankarnir veittu sín lán í heilu lagi. 6. Að endurkaupalán fengjust á kartöflur í líkum mæli og aðrar búvörur. 7. Að fá afurðalán við fram- leiðslu á heykögglum í græn- fóðurverksmiðjum, sem hefur nú tekizt. Ráðherra ítrekaði að ýmsir ann- markar væru á framkvæmd þeirr- ar tillögu, er Eyjólfur Konráð hefði nú flutt. Vitnaði hann i því efni til viðræðna sinna og seðla- bankastjóra. Drap hann i þvi sam- bandi m.a. á nauðsynlegar veð- setningar. Hins vegar þyrfti að vinna að því að rekstrarlán greiddust sem beinast viðkom- andi bændum. En samhengi þyrfti að vera í töku rekstrar- og afurðalána, því afurðalánin leystu rekstrarlánin af hólmi, þegar framleiðsluvörur væru komnar til sölumeðferðar. Ráðu- neytið myndi vinna áfram að leið- réttingu þessara mála. Slátur- leyfishafar þyrftu að geta greitt bændum 90% af afurðarverði strax við innlegg. UNNIÐ AÐ ENÐURSKOÐUN LANAFYRIRKOMULAGS. Halldór E. Sigursson land- búnaðarráðherra vék m.a. að gjaldeyristekjum þjððarinnar af útfluttum landbúnaðarafurðum, einkum af ullar- og skinnavörum, en einnig af kjöti. Tekjur rfkis- sjóðs (innflutningsgjöld) af að- föngum, sem þessi gjaldeyrir stæði undir, hefði skilað rfkis- sjóði á aiinan milljarð umfram það, sem margumtalaðar útflutn- ingsbætur á landbúnaðarafurðir hefði kostað hann. Utflutningur hefði numið 5VS milljarði króna. Aðflutningstekjur rfkissjóðs hefðu numið um 50% af þeirri fjárhæð. Ráðherra sagði að rekstrarlánin gerðu bændum kleift að fjár- magna kaup á rekstrarafurðum, s.s. kjarnfóðri og áburði, en Áburðarverksmiðjan lánaði 50% af áburðarverði með baktrygg- ingu í afurðalánum. Rekstrarlán- in væru og framfærslueyrir bændafólks unz andvirðí fram- leiðslu fengist greitt. Ráðherrann rakti síðan þá þróun sem orðið hefði í meðferð rekstrar- og af- urðalána til bænda gegn um árin, en mál þessi voru í sífelldir endurskoðun. Ráóherra sagði að unnið væri að því að viðskiptabankarnir veittu sín viðbótarlán (30% ofan á lán Seðlabanka) í einu lagi, f stað þriskiptrar greiðslu. Ef reiknað væri með vísitölu búvöru- verðs 100% 1970 væru afurðalán komin í 358% 1975. Þau hefðu aukizt að verðgildi um 47,2% um- fram það, sem verðhækkanir hafa verið. Afurðalánin veitast út á veð í afurðum, sagði ráðherra; því verði afurðasölufélögin að taka þau og ábyrgjast greiðslur þeirra. Ráðherra sagðist hafa rætt þann möguleika við seðlabanka- stjóra að lán þessi yrðu greidd bændum beint. Það hefði korhið fram, að slíkt myndi reynast mjög erfitt í framkvæmt, „þvi einhver yrði að vera ábyrgur aðili líka, og að þeirra mati gat það nú ekki verið annar en sláturleyfishafi", sagði ráðherra. Hins vegar mætti e.t.v. koma þessu betur fyrir en nú er, og samræma sjónarmið, sem fram kæmu i tillögu Eyjólfs Konráðs og þau , er ríktu hjá ráðuneytinu. Ráðherra ræddi síð- an um leiðir, sem athuga þyrfti í þessu sambandi, og rakti jafn- framt dæmi þess, að seljendur væru „búnir aðfá hjá sínum við- skiptafyrirtækjum meiri fyrir- greiðslu heldur en þau hjá sínum viðskiptabönkum." Síðan ræddi ráðherra um lág- fliÞinci SÖMU LANAREGLUR FYRIR BUVÖRU OG AÐRA FRAMLEIÐSLU I LANDINU. Lúðvfk Jósepsson (Abl) minnti á f jölmenna bændafundi víðs veg- ar um land, sem haldnir hefðu verið á sl. hausti, einkum um lánamál landbúnaðar. Það er mín skoðun sagði Lúðvik, að taka þurfi lánamál landbúnaðar fyrir með nýjum hætti og breyta þeim í grundvallaratriðum til samræmis við giidandi reglur i öðrum at- vinnugreinum í þjóðarbúskapn- um. Bankakerfið á að sjálfsögðu að lána hverjum bónda eðlilegt rekstrarlán frá ársbyrjun og fram i sláturtíð; þannig, að tryggt sé, að bóndínn fái laun sín greidd með eðlilegum hætti þar til afurðir hans eru yfirteknar af kaupanda til dreifingar. Eftir sláturtið sé eðlilegt að rekstrarlán séu leyst af hólmi með afurðarlánum, þann veg að sláturleyfishafi geti gert sómsamlega og tímanlega upp við innleggjendur. Þannig væri fram- kvæmdin í öðrum atvinnugrein- um framleiðslunnar í landinu. Nú væri hins vegar sá háttur á að aðrir aðilar en bændur fengju fyrst í hendur rekstrarlán bænda, og hin ýmsu aukalán, en síðan væru bændur í viðskiptum við þessa aðila með þvi „eldgamla fyrirkomulagi, sem þekktist reyndar áður hjá fleirum en bændum, þ.e. innskriftafyrir- komulaginu". Bændur fá að vísu sitt, stundum seint og síðar meir, „en þessum fjármunum er bland- að saman við margvíslegan rekst- ur þessara aðila". Það kom og fram á umræddum bændafundum „að sumir sláturleyfishafar hefðu skilað bændum þessum fjármun- um lakara en aðrir". sagði þingmaður. Varðandi framkvæmd breyttra lánahátta sagði Lúðvík: „Auðvit- að yrðu það opinberir trúnaðar- menn, t.d. búnaðarfélags, sem gæfu um það vottorð, áður en bóndi fær rekstrarlán, hvað hann á að. fá mikið og hvað stendur til að hann geti staðið undir mikilli greiðslu á haustdögum. Það ætti_ að vera hægt i landbúnaði, eins og í smáiðnaði eða margbreytilegum sjávarútvegi, að koma við við- bótartryggingum frá hverjum bónda, ef það er talið nauðsynlegt til þess að tryggja þessi rekstrar- lán". „Ég held satt að segja, að bændur fái aldrei lausn á þessum vandamálum fyrr en þessu skipu- lagi hefur verið breytt.. . " — „Ég fullyrði það, að ef aðilum í sjávar- útvegi væri boðið upp á þetta fyrirkomulag, þá yrði þar almenn uppreisn. Menn gengju ekki inn á það, sem reka fiskibáta í dag, að þeim væri sagt: Vegna þess að fiskurinn þinn er lagður upp i þessu frystihúsi, þá tekur frysti- húsið þau rekstrarlán, sem þú átt að fá og þú skalt einfaldlega eiga við forstjóra þess." „Ég held líka, að til þess að ná eðlilegum tökum á stóru vanda- máli, sem kaupfélögin i landinu standa frammi fyrir nú, varðandi fjárhagshlið rekstrar, þá verði að breyta þessu kerfi." Lúðvik vék síðan nokkuð að all- mennri lánsfjárpólitik í þjóð- félaginu, sem þyrfti vendilegrar yfirvegunar við. Lýsti hann síðan Halldór E. Sigursson landbúnaðarráðherra. Luðvfk Jósepsson, form. þingfl. Alþýðubandalagsins. Gylfi Þ. Gisiason, form. þingfl. Alþýðuflokksins. stuðningi við framkomna tillögu Eyjólfs Konráðs, þó að hann hefði kosið, að tekið yrði á lánsfjár- vanda bænda með viðtækara hætti en i tillögunni fælist. EINDREGINN STUDNINGUR _______VIÐ TILLÖGUNA._______ Gylfi Þ. Gfslason (A) lýsti yfir „eindregnum stuðningi minum við þessa tillögu". Eðlilegt sé að Alþingi feli ríkisstjórninni að hlutast til um, að viðskiptabankar greiði rekstrar- og afurðalán land- búnaðarins beint til bænda. Með þessari tillögu lýsti Alþingi því yfir, að bændur eigi rétt á því að fá sjálfir, beint og milliliðalaust, umráð yfir þeim hluta lánsfjár landsmanna, sem bankar veita i formi rekstrar- og afurðalána til stuðnings íslenzkum landbúnaði. „Auðvitað eiga bændur sjálfir að fá þau lán, sem til búrekstrar eru veitt, en ekki þeir milliliðir, sem annast vinnslu úr afurðum þeirra eða sölu á þeim. Milliliðir, hvort sem eru vinnsluaðilar eða sölu- aðilar, eiga að sjálfsögðu rétt á nokkru rekstrarfé úr lánsfjár- kerfinu." „En það sem bændum sjálfum er ætlað til búrekstar síns á að ganga beint til þeirra. .." Gylfi sagði það e.t.v. þægilegra fyrir bankakerfið að hafa fáa við- skiptaaðila og stóra, og setti sig þvi á móti hér um ræddum breyt- ingum. Það væru þó ekki nægileg mótrök að kerfisbreyting væri „óþægileg" fyrir bankakerfið. Það kæmi hins vegar á óvart að landbúnaðarráðherra, sem „ætla mætti að væri málsvari hagsmuna bænda" héldi sig við „ímynduð hagkvæmissjónarmið banka- kerfisins." Gylfi sagði síðan: „Ég tel tví- mælalaust, aó Alþingi eigi að sam- þykkja þessa tillögu og tryggja þar með, að þessu fyrirkomulagi verði breytt. Ef Alþingi samþykk- ir þessa tillögu, þá getur banka- kerfið ekki annað en breytt um fyrirkomulag og tekið upp það form, að lánin verði greidd bænd- um beint.. " Gylfi vék síðan að staóhæfing- um ráðherra um hagkvæmni út- flutningsbóta á útfluttar land- búnaðarafurðir. Niðurgreiðslur innanlands væru að sjálfsögðu fyrst og fremst styrkur til neyt- enda og hagstjórnartæki, þó bændur nytu að visu góðs af í mun auðseljanlegri framleiðslu. Utflutningsbæturnar væru hins vegar meira en umdeilanlegar. Ráðherra héldi því fram að rikis- stjóður hefði um 50% að- flutningsgjaldatekjur á innflutt- an varning, sem fengist fyrir gjaldeyri útfluttra landbúnaðar- affurða (sem væri 5.500 m.kr) eða um 2700 m. kr., en út- flutningsbætur væru hins vegar aðeins 1400 m.kr. Hér er um fáránlega röksemdafærslu að ræða, sagði þingmaðurinn. Við skulum aðeins hyggja að hlið- stæðu. Við fluttum út sjávaraf- urðir í fyrra fyrir 53.000 m.kr. Væntanlega hefur rikissjóður hliðstæðar tekjur af þeim útflutn- ingi. Sé það rétt að landbúnaður eigi 50% gjald af útflutningi landbúnaðarafurða, þá á sjávarút- vegurinn væntanlega sama hundraðshluta af sínum útflutn- ingi, eða 26 — 27 milljarða króna. Ef einhver útflutningsgrein í Framhald á bls. 46 Tillaga til þingsályktunar: Þ jódaratkvædi um af - nám prestskosninga ÞRÍR þingmenn, Þorvaldur Garðar Kristjánsson, forseti efri deildar Alþingis, Asgeir Bjarnason, forseti sameinaðs þings, og Ragnhildur Helga- dóttir, forseti neðri deildar, hafa lagt fram tillögu til þings- ályktunar um þjóðaratkvæði um prestskosningar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela rfkis- stjórninni að láta fara fram þjóðaratkvæði, jafnhliða næstu alþingiskosningum, um það, hvort afnema skuli beinar og almennar prestskosningar. I greinargerð er vitnað til þess, að 3ja kirkjuþing þjóð- kirkju islands hafi samþykkt, árið 1962 frumvarp að lögum um veitingu prestakalla, þar sem gert var ráð fyrir afnámi beinna og almennra kosninga. Frumvarp þetta var lagt fram á Alþingi 1962—1963, aftur 1964 enn á ný 1972—1973 og loks 1973—1974. I hið siðasta skiptið var málinu visað til rikisstjórn- arinnar en varð ekki útrætt i hin fyrri skiptin. Af hálfu þjóð- kirkjunnar hafa verið færð fram þau rök fyrir nýrri skipan um veitingu prestakalla, „að prestskosningar í núverandi mynd reynast einatt illkynjuð þolraun fyrir söfnuðina og þær geri prestum óeðlilega erfitt að færa sig til á starfssviði sinu." Kirkjuþing hefur itrekað áréttað afstöðu sína. Þá er þess getið að á siðasta þingi hafi verið lögð fram til- laga til þingsályktunar um skipun nefndar til að endur- skoða lög um veitingu presta- kalla, en ekki hlotið afgreiðslu. Þessi tillaga hefur nú verið endurflutt á yfirstandandi þingi. Ljóst virðist að djúp- stæður ágreiningur sé milli Kirkjuþings og Alþingis um gildi prestskosninga og hafi svo verið sl. 15 ár. Málið sé því i sjálfheldu og æskilegt að finna lausn sem fyrst. Orðrétt segir í lok greinargerðarinnar: „Þjóð- kirkjan nýtur sérstakrar stjórnarskrárverndar, og breyt- ingar á kirkjuskipun rikisins skulu samkvæmt stjórnar- skránni lagðar undir þjóðarat- kvæði til samþykktar eða synjunar. Af þessu er ljóst, hve stjórnarskráin leggur mikla áherzlu á, að almenningur i landinu sé hafður með í ráðum um kirkjuskipunina. Tillaga sú, sem hér er borin fram, skal ekki heimfærð beint undir þetta stjórnarskrárákvæði, en samt er hún vissulega i bezta samræmi við það tillit. sem þar er tekið til fólksins, sem þjóð- kirkjan á að þjóna. Og svo bezt eflum við kristni og kirkju í landinu, að samráð verði haft við fólkið sjálft. í trausti þess er þessi tillaga til þingsályktun- ar fram borin."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.