Morgunblaðið - 27.06.1978, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 27.06.1978, Blaðsíða 32
32 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIDJUDAGUR 27. JÚNÍ 1978 MagnúsMagnússon rítstjórí—Minning Fæddur 27. maí eða 6. júní 1892 Dáinn 16. júní 1978. „Kynslóðir koma, kynslóðir fara". Aldamótakynslóðin er horf- in að mestu. Þjóðfélag hennar lifir aðeins í bókum og minningu þeirra, sem eiga rætur sínar í því. Látnir eru fimm af sex sonum hjónanna Magnúsar Kristinssonar og Sigurlaugar Guðmundsdóttur, sem bjuggu um árabil á Ægissíðu á Vatnsnesi: Guðmundur, Ásgeir, Björn, Magnús og Sigþór. Efstir er aðeins Kristinn bóndi á Kleifum á Blönduósi. Með söknuði horfi ég á eftir þessari kynslóð, sem ól mig upp. Hún átti í ríkum mæli þrautseigju, hjálpsemi og æðruleysi. Hún tók virkan þátt í sjálfstæðisbarátt- unni og lagði hornsteininn að því þjóðfélagi, sem við búum nú í. Ég kveð Magnús föðurbróður minn með innilegri þökk fyrir allt, sem hann miðlaði mér frá fyrstu kynnum til hinnstu stundar, alúð- ina, kímnina, bækurnar, sem hann lánaði mér, og áhugann, sem hann kveikti fyrir fögrum bókmenntum, sögu landsins og ferðalögum. Þeim bræðrum, sem ég þekkti best, Ásgeiri, Birni og Magnúsi, svipaði saman í mörgu. I dagfari þeirra allra var ljúfmennska, lifandi áhugi fyrir umhverfinu og því sem var að gerast, uppörvun og hlýja í viðmóti gagnvart æskufólki. Ég sá Magnús í fyrsta sinn, þegar ég var þrettán ára gömul. Ég var þá nýflutt til Reykjavíkur ásamt foreldrum mínum og syst- kinum. Faðir minn hafði sagt mér, að frændi minn ætti bækur og myndi hann fús að lána mér þær. Mig þyrsti í bækur, því að á uppvaxtarárum mínum áttu fáir slíka fjársjóði. Ekki varð ég fyrir vonbrigðum. Magnús bauðst strax til að lána mér Grettissögu og Laxdælu. Þegar ég skilaði bókun- um, spurði hann, hvernig mér líkaði við Guðrúnu Osvífursdóttur. Ekki vakti hún aðdáun mína við þennan fyrsta lestur sögunnar, enda kom breytni hennar ekki heim við þann fyrirgefningarboð- skap, sem ég ólst upp við í bernsku. Með greiðvirkni sínni lauk Maj?nús þannig upp fyrir mér heimi Islendingasagnanna, sem faðir minn og hann voru þaul- kunnugir, og kann ég honum þakkir fyrir. í seinni tíð ræddum við stundum um mannlýsingar í Njálu og Laxdælu, en þá var ég farin að sjá Guðrúnu Ósvífurs- dóttur í öðru ljósi og bar þá ekki jafnmikið á milli í skoðunum okkar á þessari stórbrotnu konu. Magnús var bókavinur í þess orðs bestu merkinu, sílesandi, einkum sagnfræði og bókmenntir að fornu og nýju. Bókasafn átti hann gott. Samt held ég, að hann mundi ekki teljast bókasafnari, því að hann keypti bækur ein- göngu til að lesa þær og lána. Aftur á móti vissi ég ekki til, að hann fengi bækur að láni. Af frumsömdum bókum Magnúsar hef ég mestar mætur á sjálfsævisögu hans, enda er hún rituð af mikilli einlægni. Hann var mikilvirkur skáldsagna- og ævi- sagnaþýðandi, og vandvirkni hans var með afbrigðum. Því kynntist ég af eigiri raun, þegar ég tók sjálf að fást við þýðingar. Þá átti ég hauk í horni, þar sem Magnús föðurbróðir minn var. Til hans var gott að leita sökum hógværðar hans og frábærrar kunnáttu í íslensku máli. Aldrei var hann svo önnum kafinn eða niðursokkinn í eigið starf, að hann gæfi sér ekki tíma til að liðsinna mér, ef ég leitaði ráða hans. Aldrei afgreiddi hann málið með því fyrsta, sem honum kom í hug, eða samþykkti það, sem ég bar undir hann, án umhugsunar. Ég varð að lesa honum frumtextann og helst segja honum efni og boðskap sögunnar. Orð og orðasambönd voru lögð á vogaskálar, vegin og metin. Stund- um ráðlagði hann mér að leggja vafaatriði til hliðar um stund, sofa á þeim og láta þau meltast í undirvitundinni og draga þau fram í dagsljósið síðar. Með yfirlætisleysi sínu benti hann mér t Móöir okkar, ÞURÍÐUR SIGURÐARDÓTTIR fré Gaddsstööum, andaöist á Landspítalanum 24. júní. Fyrir hönd systra og fóstursystur. Sigurður Halldórsson. t Maöurinn minn og faðir okkar, HELGI ÞORSTEINSSON frá Upsum, Heiðarvegi 40, Veatmannaeyjum, andaðist í Sjúkrahúsi Vestmannaeyja. 23. júní. Hulda Guðmundsdóttir, Hrafnhildur Helgadóttir, Helga Helgadóttir. t Eiginmaöur minn, ADOLF K. VALBERG, Réttarholtsvegi 91, andaöist laugardaginn 24. jún/. Sigríöur Jóntdóttir Valberg. t Móöir okkar og tengdamóöir, ÞORBJÖRG KJARTANSDÓTTIR, frá Dalsmynni, Hringbraut 99, Reykjavík, andaöist 25. júní. Útför hennar fer fram frá Fossvogskirkju, föstudaginn 29. júní kl. 1.30. Dattur og tengdasynir. á hinn þrönga, vandrataða veg þýðandans og reyna sífellt að vera höfundinum trúr, án þess að láta trúmennskuna bitna á íslensku máli. Magnús var ferðamaður. Hann var ekki haldinn eirðarleysi, hann hafði ekki löngun til að vera sífellt á ferð og flugi, en þegar hann hleypti heimdraganum, viðaði hann miklu að sér og mundi lengi. Ég ferðaðist aldrei með honum, en ég las ferðaminningar hans og sá hvernig hann tengdi land og sögu. Hann hafði mikið sjónminni og talaði um fjöll og landslag, sem hafði borið fyrir augu hans á ferðalagi fyrir fjölda ára, eins og átthagar hans hefðu verið þar. Ef ég fór í ferðalag, vildi hann alltaf fá að heyra ferðasöguna, einkum á seinni árum. Fyrir nokkrum árum fór ég norður í Þingeyjarsýslu og austur á Egilsstaði. Þegar ég kom heim, þótti honum mjög leitt, að ég hafði hvorki séð Dyrfjöllin né Snæfell, sem ekki sést nema í mjög heiðskíru veðri. I fyrra fór ég á sömu slóðir, og ég held, að það hafi ekki glatt Magnús minna en mig, að ég skyldi sjá Herðubreið, sem honum fannst fegurst fjalla, og Héraðið með Snæfell við sjón- deildarhring baðað í sól. Hann var búinn að ákveða að fara í hring- ferð um landið í sumar með Gerði dóttur sinni og Tómasi Gíslasyni tengdasyni sínum, sem hann bjó hjá. Ég heimsótti Magnús nokkrum dögum áður en hann dó. Hann var hress í máli að vanda og spurði mig, hvað ég væri að lesa, og hvort ég ætlaði ekki að ferðast í sumar. Það hitti þannig á, að ég var að lesa bók eftir Stefán Zweig, en á þeim höfundi hafði hann mikið dálæti og þýddi bækur eftir hann. Við spjölluðum saman um þennan merka höfund, og þar sem hann var gyðingur, barst talið að deilumálum landanna fyrir botni Miðjarðarhafs og framtíð ísraels. Ég fann á öllu, að þó að Magnús hefði áttatíu og sex ár að baki, var hann enn ungur í anda, áhuginn lifandi og minnið gott. Um leið og ég kveð Magnús föðurbróður minn, þakka ég for- sjóninni fyrir þessa síðustu sam- verustund. Sigurlaug Björnsdóttir. í dag verður Magnús Magnússon ritstjóri og rithöfundur lagður til hinztu hvíldar. Hann lézt föstu- daginn 16. júní síðastliðinn á heimili dóttur sinnar og tengda- sonar, þar sem hann hafði búið í næstum þrjá áratugi. Nálægt miðaftni brá hann sér fram og hafði orð á, að honum þætti undarlega sárt að anda; fór síðaninn til sín aftur, lagðist á dívaninn — og var allur. „Ósköp væri nú gott að fá að deyja, án þess að þurfa að kveljast mikið," sagði hann eitt sinn við mig. Sú ósk hans rættist. Magnús náði háum aldri. Lík- aminn hrörnaði smátt og smátt, en andinn var ungur og sterkur til síðustu stundar. Hann hafði sex um áttrætt, þegar hann lézt fáum dægrum fyrir Jónsmessu; á nótt- lausri voröld, þegar bjartast er yfir íslandi. Þannig verður og minning hans í mínum huga. - • - Magnús Magnússon var fæddur á Ægisíðu á Vatnsnesi í Húna- vatnssýslu árið 1892 — annað- hvort 27. maí eða 6. júní. Honum tókst aldrei að fá úr því skorið með óyggjandi vissu, hvor fæðingar- dagurinn væri réttari. Þetta er eitt af mýmörgum kátlegum atvikum í lífi hans, sem hann gerði sér mat úr í ævisögu sinni af fágætri kímni og stílsnilld. Raunar gat allt orðið að spaugi í höndum hans, jafnvel hversdagslegustu atvik hins dag- lega lífs. Foreldrar hans voru sæmdarhjónin Sigurlaug Guðmundsdóttir og Magnús Krist- insson bóndi á Ægisíðu. Þau eignuðust tíu börn,»en misstu fjögur á fyrsta eða öðru ári, flest úr barnaveiki. Upp komust sex synir og eru nú allir látnir nema einn: Guðmundur bóndi á Guðrún- + Faöir okkar, GUÐMUNDUR GUÐJÓNSSON, vélstjóri, áöur til heimilis aö Langholtsvegi 85, veröur jarðsettur frá Fossvogskirkju, miövikudaginn 28. júní kl. 10.30. Börnin. + Maöurinn minn og mágur okkar, RÓBERT OLSEN Jagtvej 51, Kaupmannahöfn, lést 18. júní. Jaröarförin hefur farið fram. Jóna Olsen, Magnús og Páll Danielssynir. + .Útför föður míns, tengdafðður, afa og langafa, ODDS BÖDVARS SIGURÐSSONAR Silfurgötu 28, Stykkishólmi, sem andaðist 21. júní sl. fer fram frá Stykkishólmsklrkju fimmtudaginn 29. Júní n.k. kl. 2 e.h. Páll Oddsson, Sesselja Pilsdóttir, Kristín Aslaug Pálsdóttir, Böðvar Pálsson, Þorvaldur Arsæll Pálsson og barnabarnaborn Sœmunda Þorvaldsdóttir, Þorbergur Bænngsson, Ásgerður Ágústa Palsdóttir, Rósa Marinósdóttir, arstöðum í Vatnsdal, Ásgeir Magnússon rithöfundur, Björn síðast bóndi í Húsey í Skagafirði, og Sigþór, en hann lézt aðeins 23 ára gamall. Eftir lifir Kristinn fyrrum útibússtjóri Kaupfélags Austur-Húnvetninga og bóndi á Kleifum við Blönduós. Þegar Magnús fæddist dvöldust á Ægisíðu hjónin Guðbjörg Páls- dóttir og Engilbert Engilbertsson og höfðu unnið foreldrum hans lengi af dyggð og trúmennsku. Þau tóku ástfóstri við hann og höfðu slíkt dálæti á honum, að þau fengu að taka hann með sér níu ára gamlan, er þau fóru frá Ægisíðu. Olst Magnús síðan upp hjá þeim til fermingaraldurs við hið bezta atlæti. Hann taldi sig standa í meiri þakkarskuld við þessi góðu hjón en nokkra aðra, „og hafa menn þó reynzt mér vel á lífsleið- inni", eins og hann komst að orði. Magnús brauzt til náms af eigin rammleik, en það var ekki lítið afrek á fystu árum þessarar aldar. Myndugur hafði hann stundað nám í Hvítárbakkaskóla einn vetur og verið farkennari í heima- byggð sinni tvo vetur. Þá ákveður hann að ganga menntaveginn, tekur próf úr Gagnfræðaskóla Akureyrar vorið 1914, heldur suður um haustið, sezt í fjórða bekk Menntaskólans í Reykjavík og lýkur þaðan stúdentsprófi árið 1917. Þegar hann hóf nám sitt, átti hann 30—40 fjár, reiðhest, stóð- meri og tryppi. Sumir bændur í Vatnsdal höfðu svo mikla trú á fjármálahyggindum hans, að þeir héldu, að hann yrði einn af traustustu gjaldendum sveitarinn- ar. „En þegar menntaskólanáminu lauk, var ég snauður maður," skrifar hann. „Ærnar voru seldar, reiðhesturinn seldur og tryppin seld. Heimsstyrjöldin fyrri hafði gerónýtt alla mína efnahagsáætl- un, og litlar líkur voru fyrir því, að Þjóðverjar mundu greiða mér skaðabætur, þótt svo færi, að þeir biðu ósigur." Engu að síður var hann staðráð- inn í að halda áfram námi og ljúka háskólaprófi. En fjárskorturinn varð til þess, að hagkvæmni réði vali hans á háskólagrein. Hann hafði mestan hug á feð lesa samanburðarmálfræði, sögu og fagurfræði, en áræddi ekki að láta það eftir sér. í staðinn valdi hann lögfræðina, lauk prófi í henni 1922 með hárri einkunn og hlaut utanfararstyrk til framhalds- náms. Skólaminningar Magnúsar skipa veglegt rúm í ævisögu hans. Þar er að finna kostulegar frá- sagnir af brellum og brögðum og stílfærðar lýsingar í lærifeðrum og skólabræðrum, sem flestir urðu síðar þjóðkunnir menn. Þrjá af kennurum sínum mat hann mest og tileinkaði þeim síðustu bók sína: Stefáni skólameistara Stef- ánssyni, Sigurði skólameistara Guðmundssyni og Einari prófessor Arnórssyni. Starfsferillinn byrjar með full- trúastarfi í sakamálum hjá Jóhannesi Jóhannessyni bæjarfó- geta. Jafnframt hefjast ritstörf og blaðamennska, þegar Magnús ger- ist ritstjóri Varðar fyrir atbeina Magnúsar Guðmundssonar for- ustumanns íhaldsflokksins. En hinn 1. október 1924 lætur Magnús af ritstjórn Varðar vegna eigenda- skipta og litlu síðar hleypir hann af stokkunum sínu eigin blaði — Stormi. Er fundum þeirra Magnúsar GuðmundsSonar bar saman all- löngu síðar, sagði þingmaðurinn brosandi: „Þú skrifar miklu betur núna, en þegar þú hafðir Vörð." Svar ritstjórans lýsir honum vel: „Það er að vonum. Sjálfstæðir menn eiga erfitt með að vera flokksbundnir." Fyrir Storm varð Magnús þjóð- kunnur, enda löngum enda löngum við hann kenndur. Blaðið kom út samfellt í aldarfjórðung og var lesið um land allt. Fyrsta árið kom það út tvisvar í viku, en síðan vikulega. Og alltaf skrifaði Magnús blaðið einn. Þeir sem eitthvað þekkja til blaðamennsku geta ímyndað sér, hvílík þolraun

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.