Morgunblaðið - 18.09.1979, Qupperneq 15

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 18. SEPTEMBER 1979 1 5
------:—: —---------------------------------------------------------------— ........*
Kosningar í Svíþjóð:
Jafnaðarmenn juku fylgi sitt en
Bohman er sigurvegari kosninganna
Frá Sigrúnu Gísladóttur. fréttaritara Mbl. í Svíþjóð. AP. Reuter. 17. september.
MIKIL SPENNA og eftirvænting ríkir nú hér í Svíþjóð þegar eftir
er að telja um 40 þúsund póstatkvæði en þau verða talin á
miðvikudag. Þessi atkvæði munu skipta sköpum um hvort
borgaraflokkarnir þrír, Hægri flokkurinn. Frjálslyndir og Mið-
flokkurinn, halda meirihluta sinum í sænska þinginu eða hvort
jafnaðarmenn og kommúnistar fá meirihluta. Vinstri flokkarnir
hafa eins og sakir standa undirtökin, en ákaflega mjótt er á
mununum, aðeins um tvö þúsund atkvæði skilja á milli. Sagan
hefur hins vegar sýnt að borgaraflokkarnir hafa ávallt fengið
meirihluta póstatkvæða og Olaf Palme, leiðtogi jafnaðarmanna.
var allt annað en bjartsýnn þegar hann ræddi við fréttamenn um
endanlegar niðurstöður. „Eg er smeykur um að við missum
meirihlutann þegar póstatkvæðin hafa verið talin. Ég óttast að
þeir Svía, sem búa erlendis, muni koma borgaraflokkunum til
valda.“ sagði hann. Þessi 40 þúsund atkvæði sem eftir er að telja.
eru atkvæði kjósenda, sem greiddu atkvæði í pósti. bæði í Svíþjóð
og erlendis. Alls munu um 8000 af þessum atkvæðum vera greidd
af Svium erlendis.
enginn vandi á höndum með, varð
til þess að „vandamáP' hans, sem
nú eru gleymd hver voru, hurfu; úr
þeim var greitt með fáeinum
gagnorðum leiðbeiningum. En
þarna hófust kynni sem með tím-
anum urðu að vináttu, sem höf-
undur þessa greinarstúfs lítur til
baka yfir með þakklæti; og hefur
aldrei heldur getað gleymt þeim
orðum félaga síns sem urðu upp-
haf hennar, orðum sem segja í
látleysi sínu flest og gefa best
lýsingu á kennaranum Ólafi
Hanssyni.
Líklega mun sá nemandi tor-
fundinn í hópi þeirra þúsunda
nemenda sem Ólafur hefur kennt
um dagana, sem ekki tæki heils-
hugar undir þessi orð og sendir
honum nú í tilefni dagsins í
huganum kveðjur með hlýhug og
þakklæti. Ólafur hefur um dagana
haft flest það til að bera er gerði
hann í senn afburðaduglegan og
vinsælan kennara. Þó hann brýndi
aldrei raustina var agaleysi
óþekkt í hans tímum og tregan
skilning hafði sá nemandi á eigin
hagsmunum sem reyndi það oftar
en einu sinni að ganga upp ólesinn
hjá Óla Hans. Hitt vissu líka allir
að þegar Ólafur hafði fengið fram
þau vinnubrögð og kunnáttu sem
honum líkaði, stóð ekki á umbun.
Okkur nemendum hans fannst
ætíð mikið til um yfirburða þekk-
ingu hans, en ekki síður um hitt
hve hann átti auðvelt með að
útlista flókin viðfangsefni, skilja
milli aukaatriða og kjarna máls-
ins, leysa tyrfnar flækjur upp í
auðskiída frumparta. Um þann
hafsjó þekkingar sem Ólafur býr
yfir og allt að því fótógrafiskt
minni hans hafa á liðnum árum
myndast margar og skemmtilegar
þjóðsögur, sem ekki eru tök á að
rekja hér, en óneitanlega var það
imponerandi er hann spurði suma
nemendur, í fyrstu kennslustund
svona eins og hinsegin að nafni;
marga þekkti hann fyrir með
einhverjum óútskýranlegum
hætti, og síðan ekki söguna meir,
— hann þekkti þá þar með alla og
þekkir enn. Hitt vissu aðeins
kunnugir að langoftast þekkti
hann einnig og gat rakið ættir
þeirra betur en þeir sjálfir; og
kennslubók eða minnisblöð bar
hann aldrei í kennslustund þau ár
sem undirritaður var við nám í
sagnfræði hjá honum. Þó mun sá
nemandi torfundinn sem minnist
þess að Ólaf hafi rekið í vörðurnar
sökum þekkingarskorts og væri þó
synd að segja ekki hefði margt
borið á góma þeirra hluta sem
lágu langt utan við tilskilið náms-
efni. Ótal greinar og ritverk um
ólíklegustu efni sem hann hefur
birt á prenti bera þess líka ærinn
vott hve vítt hann hefur farið í
þekkingarleit, enda hefur sú saga
gengið staflaust að þegar fjölmiðl-
ar hófu hinar margvíslegu spurn-
ingakeppnir um hvers kyns efni,
og leitað var eftir keppendum
meðal fjölvísra manna, hafi skil-
yrðið fyrir þátttöku oftast verið að
Ólafur yrði ekki meðal þeirra, því
þá væru úrslit ráðin. Hann hefur
því orðið að láta sér nægja dóm-
arastarfið eins og alþjóð er kunn-
ugt. Það lætur að líkum að manni
sem búinn er slíkum hæfileikum
sem Ólafur hafi verið létt um nám
enda var hann jafnan skóladux á
sínum námsárum og valdi sér til
embættisprófs við Oslóarháskóla
að sögn samstúdenta sinna þar,
einhverjar þrjár erfiðustu grein-
arnar: sagnfræði, þýsku og landa-
fræði, og lauk með prýði.
En nóg mun nú þulið að sinni.
Þeir sem til þekkja vita að Ólafi er
lofburður lítt að skapi, þó aldrei
nema verðskuldaður sé. Og þar
sem greinarkorn þetta er hugsað
sem afmæliskveðja verður gengið
á svig við að rekja æviferil Ólafs,
ættir hans og margvísleg ævistörf,
enda gert hér að nokkru af öðrum,
en í stað þess sendar kveðjur og
hugheilar hamingjuóskir til bæði
hans og fjölskyldu hans í tilefni
dagsins með þakklæti fyrir liðin
kynni og einnig sú von að honum
megi endast líf, heilsa og þrek til
nýrra starfa í mörg ókomin ár.
Veit ég að hér er mælt fyrir munn
allra hinna mörgu nemenda hans.
E.J.S.
Úrslit eru tvísýn en þegar er
ljóst að sigurvegari kosninganna
er Hægri flokkur Gösta Bohmann.
Hægri flokkurinn er nú orðinn
næst stærsti flokkur Svíþjóðar en
Miðflokkur Thorbjörn Falldins
fyrrum forsætisráðherra, galt
mikið afhroð og missti fjórða
hvern kjósanda sinn frá 1976.
Þegar eftir er að telja hin 40
þúsund póstatkvæði, sem greidd
voru á kjördag, er staða flokkanna
þessi:
Kosningaþátttaka var 89.8% og
aðrir flokkar fengu 1.5% atkvæða.
Menn voru sammála í Svíþjóð um,
að hinn litli munur, sem væri á
fylkingunum tveimur, væri baga-
legur og raddir voru jafnvel uppi
um kosningar þegar á næsta ári.
Bohman — sigur-
vegari kosninganna
Það er engum vafa undirorpið,
að Gösta Bohman, leiðtogi Hægri
flokksins, er sigurvegari kosn-
inganna. Hann vann mikinn per-
sónulegan sigur og á tæpum ára-
tug hefur Bohman, sem nú er 68
ára gamall, tvöfaldað fylgi flokk-
sins. Hann hugðist draga sig í hlé
á síðasta ári en hann hefur setið á
Þingi frá 1958. Hann kaus hins
vegar að leiða flokk sinn í kosn-
ingunum og vann sinn mesta
sigur. Hægri flokkurinn er nú
næststærsti flokkur Svíþjóðar og
erfitt verður fyrir frjálslynda og
Miðflokkinn að ganga framhjá
Bohman sem næsta forsætisráð-
herraefni — fái flokkarnir þrír
meirihluta. Einn af leiðtogum
frjálslyndra sagði við fréttamann
AP, að hvorki Miðflokkurinn né
frjálslyndir væru fúsir til
stjórnarmyndunar undir stjórn
Bohmans. „Stjórn undir forsæti
Bohmans yrði of íhaldsöm og það
viljum við ekki,“ sagði hann.
Gösta Bohman markaði afdrátt-
arlausa stefnu í kosninga-
baráttunni — til hægri við hina
borgaraflokkana. Hann lagði
áherzlu á skattalækkanir, allt
niður í 50% sem hæsta skattþrep
en undir núverandi kerfi geta
skattar numið allt að 85%. Hann
veittist harðlega að jafnaðar-
mönnum fyrir miðstýringu, sem
hefði komist á undir stjórn þeirra
og eins skólakerfið, sem hann taldi
staðnað og ekki skila nógum
afköstum. „Svíþjóð þarfnast
sterkrar stjórnar borgaraflokk-
anna þriggja," sagði hann og hann
margendurtók að nú væri eðlilegt
að mynduð yrði stjórn undir hans
forsæti ef borgaraflokkarnir
fengju meirihluta.
Ullsten viðrar sig
utan í Palme
Ole Ullsten, forsætisráðherra
minnihlutastjórnar frjálslyndra,
var ekki jafn ánægður. Krsn-
ingaspár höfðu gefið til kynna, að
frjálslyndir hlytu allt að 4%
fylgisaukningu en í þess stað
töpuðu þeir fylgi, þó að lítið hafi
verið. í viðtali við fréttamenn í
Stokkhólmi sagðist Ullsten ekki
ætla að segja af sér að svo komnu
— hann ætlaði að bíða endanlegra
niðurstaðna kosninganna. „Hafi
borgaraflokkarnir þá meirihluta
er ekki sjálfgefið að ég segi af
mér,“ sagði hann og gaf í skyn, að
ef borgaraflokkarnir misstu
meirihluta sinn, þá væri hugsan-
legt að frjálslyndir störfuðu með
jafnaðarmönnum í stjórn.
„Ég hefði vonast eftir ineira
fylgi í kosningunum. En myndun
minnihlutastjórnar frjálslyndra
var tvíeggjað vopn, sem bæði hafði
kosti og galla," sagði Ullsten.
Jafnaðarmenn misstu í
fyrsta sinn ekki fylgi
undir forustu Palmes.
Jafnaðarmenn gengu til kosn-
inga í þriðja sinn undir stjórn
Olafs Palme, leiðtoga flokksins. í
fyrsta sinn misstu þeir ekki fylgi
og tókst loks að koma í veg fyrir
frekara fylgishrun. Honum tókst
að styðjast við hlutleysi kommún-
ista eftir kosningarnar 1973, en
1976 komust borgaraflokkarnir til
valda eftir 44 ára samfellda stjórn
jafnaðarmanna. Fréttaskýrendur
voru sammála um, að Olof Palme
hafi barist fyrir pólitísku lífi sínu
og að hann hafi lagt hart að sér í
kosningabaráttunni. „Þetta var
erfiðasta og harðasta kosninga-
barátta, sem ég hef tekið þátt í.“
sagði hann. Palme lifði af — nú 52
ára gamall — en staða hans innan
flokksins er ekki alltof sterk. I
raun má segja að Palme hafi
hvorki sigrað né beðið ósigur.
Jafnaðarmenn juku að vísu fylgi
sitt, en aðeins um 0.9% og flest
bendir til að borgaraflokkarnir
haldi þingmeirihluta sínum, því
sagan hefur sýnt að borgaraflokk-
arnir hafa fengið meirihluta póst-
atkvæðanna. Raunar viðurkenndi
Palme þetta eins og áður var að
vikið og Stein Anderson, ritari
flokksins, var bitur þegar hann
sagði: „Ég tel ekki sanngjarnt, að
þeir, sem hafa flúið skattana hér,
ákveði hvernig Svíþjóð skuli
stjórnað." Palme lýsti því yfir, að
ekki kæmi til greina að jafnað-
armenn mynduðu stjórn með
frjálslyndum eða Miðflokknum.
Hann sagði, að ef sá möguleiki
yrði uppi á teningnum, að jafnað-
armenn gætu myndað stjórn með
hlutleysi kommúnista þá myndu
þeir gera það. En þeir vildu ekki
áhrif kommúnistastefnunnar.
„Okkur hefur tekist að snúa
þróuninni við og komið sterkir út
úr leiknum. Við verðum að berjast
gegn Miðflokkum og hægri sveifiu
af öllu afli,“ sagði Palme í sjón-
Olof Palme ræðir úrslit sænsku
kosninganna.
varpinu þegar leiðtogarnir ræddu
um niðurstöður kosninganna.
Miðflokkur Fáldins
missti fjórða hvern
_________kjósanda___________
Thorbjörn Fálldin, leiðtogi Mið-
flokksins, viðurkenndi osigur
flokks síns þegar fylgistap Mið-
flokksins var ljóst. í kosningununt
1976 jók Miðflokkurinn fylgi sitt
verulega vegna andstöðu Svía við
kjarnorkuna. Aðalmál kosn-
inganna nú voru hins vegar efna-
hagsmálin og þetta virtist bitna á
Miðflokknum. „Ég verð að fá tíma
til að brjóta ástæður fylgistaps
okkar til mergjar en svo virðist
sem okkur hafi ekki tekist að
koma stefnumálum okkar til skila
til kjósenda,“ sagði Fálldin. Staða
hans nú sem formaður flokksins
hangir á bláþræði, að mati
fréttaskýrenda.
Mesta fylgi
kommúnista í 30 ár
Kommúnistar hlutu mesta fylgi
sitt í 30 ár á sunnudag. Fengu
5.6% atkvæða. Svo virðist sem
kommúnistar hafi fengið talsvert
fylgi hjá ungum kjósendum og
andmælendum kjarnorku. Flokk-
urinn klofnaði á kjörtímabilinu en
klofningsarmurinn, sem þykir
hallur undir Moskvuvaldið, hlaut
aðeins 0.2% atkvæða. Lars Wern-
er, formaður flokksins, sagði að
kommúnistar væru ekki reiðubún-
ir til að styðja stjórn jafnaðar-
manna í anda jafnaðarstefnunnar.
„Við viljum að stefna okkar ráði
meiru ef við eigum að st.vðja
Palme," sagði hann.
Sprengjuhótanir við
kommúnista og
jafnaðarmenn___________
Olof Palme varð ásamt flokks-
mönnum sínum að yfirgefa aðal-
stöðvar flokksins þegar sprengju-
hótun barst, maður, er ekki lét
nafn síns getið og talaði ensku,
sagði að sprengju hefði verið
komið fyrir í byggingunni. Jafnað-
armenn fluttu sig uni set en engin
sprengja fannst. Þá sögðu komm-
únistar, að þeint hefði borist
sprengjuhótun án þess að
sprengja hefði fundist.
Leiðtogar borgaraflokkanna í Svíþjúð, (frá vinstri) Ola Ullsten. leiðtogi Frjálslynda flokksins. I
Tknrkí/\a>n IniAéiwei MiAfl»lrlr«tn« «<• Pu«4« TJ.. L_l.tkA.._I II __• fl 11 • í » £
J
Thorbjörn Fálldin. leiðtogi Miðflokksins, og Gösta Bohman. leiðtogi Hægri flokksins. koma frá
blaðamannafundi þegar talningu var að mestu lokið.
%1979 %1976 Þing- menn 1976 Þing- menn 1979
Jafnaðarmenn 43.6 42.7 152 155
Hægri flokkurinn 20.4 15.6 55 72
Miðflokkurinn 18.2 24.1 86 64
Frjálslyndir 10.6 11.1 39 38
Kommúnistar 5.6 4.8 17 20