Morgunblaðið - 09.11.1979, Page 28

28
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 9. NÓVEMBER 1979
Fundur
fræðslustjóra
Vestfjarða með
skólastjórum
í umdæminu
Um mitt sumar var haldinn að Núpi í Dýrafirði
fundur fræðslustjóra Vestfjarðaumdæmis með skóla-
stjórum. Er þetta fyrsti fundurinn þar sem allir
skólastjórar í umdæminu eru boðaðir. Gestir fundar-
ins voru þeir Reynir Karlsson, æskulýðsfulltrúi
ríkisins og Hörður Lárusson, deildarstjóri í Mennta-
málaráðuneytinu. Þarna voru rædd ýmis málefni
umdæmisins og sú sérstaða sem Vestfirðir búa við.
Nemendur eru um 1800, en skólaeiningar 29. Helgast
þetta af fámennum hreppum og kauptúnum og einnig af
vondum samgöngum og einangrun stóran hluta ársins.
Tók fræðslustjóri sem dæmi Kaldrananeshrepp á
ströndum en þar eru tveir skólar í einum hreppi. Þeir
skólastjórar sem lengst að voru komnir höfðu ekið í tíu
stundir, en þeir voru úr Strandasýslu, og segir það sína
sögu.
Fram kom hjá fræðslustjóra Sig. K.G. Sigurðssyni, að
eitthvað rofaði nú tilí sérkennslumálum umdæmisins,
sem nú er orðið stórmál. Ekki hefur staðið á ríkinu að
veita fé til þess, en þrátt fyri ítrekaðar auglýsingar
hefur menntað fólk ekki fengist. Hefur nú enn verið
auglýst eftir sérkennslufulltrúa og kvaðst fræðslustjóri
nú vongóður um að hann fengist eftir viðbrögðum að
dæma. Þá taldi hann nauðsyn að koma á viðvarandi
sálfræðiþjónustu, en sálfræðingur hefur verið á ferð-
inni á Isafirði og í nágrenni. Reiknað er með, að
sérkennslan verði einkum fólgin í leshjálp hjá sérkenn-
urum.
Reynir Karlsson gerði grein fyrir því starfi sem unnið
er að í sambandi við félagsstörf og félagsmálakennslu í
grunnskólunum. Kynnti hann ýmis gögn sem hann
hefur unnið í því sambandi.
Hörður Lárusson kynnti nýja reglugerð um samþætt-
ingu íslensku og samfélagsfræða í neðri bekkjum
grunnskólans. Þá gerði hann grein fyrir þeim breyting-
um sem samfara eru þeim samdráttargerðum er á
döfinni eru. Einnig ræddi hann um samræmda prófið,
breytingar á því og kosti þess og galla almennt.
Umræður voru líflegar á fundinum og skoðanir viðraðar
óspart. F.H.
Tíðindamaður Mbl. náði taki á
Kristmundi í Reykjanesi eftir
fundinn. Kristmundur Hannes-
son hefur starfað við Héraðs-
skólann í Reykjanesi í rétt
fimmtán ár. Fyrst sem kennari
í tvö ár og skólastjóri síðan.
Aður hafði hann kennt tvö ár
við Vogaskólann í Reykjavík.
Inntur eftir samanburði á
þeim tveim stofnunum sem hann
hefur unnið við.: „Það er regin-
munur á heimavistarskóla eins
og héraðsskólinn er og hins
vegar borgarskóla. I heimavist-
arskólanum skapast miklu pers-
ónulegra samband nemenda og
starfsfólks. Ef við tökum hér-
aðsskólann sem dæmi þá búa
nemendur og kennarar í sama
húsi og umgangast meira og
minna daglega. Heimavistar-
skólinn er því miklu líkari stóru
heimili."
Hvort ekki væru sambúðar-
vandamál sem á öðrum heimil-
um?
„Já, auðvitað koma upp sam-
búðarvandamál, en þau eru
hverfandi lítil miðað við þennan
stóra hóp sem oft er um að ræða
og raunar minni, en ókunnugir
kynnu að ætla. Það er náttúrlega
ákveðið hegðunarmynstur, sem
afmarkast fyrst og fremst af
skólareglum og flestir aðlagast
þessu nokkuð fljótt og verða að
sætta sig við.“
Er sú hætta ef til vill fyrir
hendi, að einhver sé tekinn fyrir
á svona skóla af hópnum og eigi
í fá hús að venda?
„Það er spurningin um hvíta
hrafinn sem við þekkjum í öllum
mannlegum samskiptum, en
hvíti hrafninn dökknar yfirleitt
fljótt og samlagast þeim brag
Kristmundur Hannesson skóla-
stjóri héraðsskólans í Reykja-
nesi.
sem ríkir. Flestir sem sé lagast
að skólasamfélaginu og taka
þátt í mótun þess. Ég held ég
megi líka fullyrða, að börn nái
meiri félagslegum þroska í
heimavistarskólum en annars
staðar. Því valda einmitt þeir
þættir sem ég hef nefnt."
Nú hefur hlutverk héraðsskól-
anna breytzt . með tilkomu
grunnskólalaga.
Já það verður að segjast,
mikilvægi héraðsskólans hefur
minnkað með uppbyggingu
grunnskólans í sveitarfélögun-
um. Þannig er þetta um allt
land. Attundi og níundi bekkur
er kominn í flestum sveitarfélög-
um, einmitt þar sem héraðsskól-
inn greip inn í áður. Ég tel orðið
brýnt að finna héraðsskólum
nýtt hlutverk og þeir þurfi að
skipta með sér verkum. Éf til vill
ættu þeir að sérhæfa sig hver á
sínu framhaldssviði. Einn hefði
til dæmis íþróttadeild, annar
iðnaðarbraut, verzlunar- og svo
frv. Fyrirkomulagið yrði sem sé
þannig, að skólarnir kepptu ekki
um nemendur.
Nú hefur víðast hvar orðið
fækkun í héraðsskólum, er skýr-
ing á þessu?
Ég kom nú inn á þetta áðan og
til marks um ástandið á mínu
skólasvæði, þá hefur fjöldi hvers
árgangs minnkað úr því að vera
8 til tíu í tvo til þrjá. Þetta hefur
þýtt að skólinn hefur orðið að
taka inn nemendur frá öðrum
svæðum og þá sérstaklega þétt-
býlinu við Faxaflóa í ríkari
mæli.
Hefur skólabragur breytzt
með aðkomufólki?
Nei, henn hefur ekki breytzt
nema kannski til aukins frjáls-
ræðis.
Nú hefur verið kvartað undan
litlu framkvæði nemenda í fél-
agslífi. Hvað með héraðsskól-
ann?
Ja, héraðsskólinn hefur við fáa
að keppa um athygli nemenda
nema kannski sjónvarp, en
hérna eru t.d. hefðbundnar há-
tíðir, sem eru stærstu punktarn-
ir. Innan Reykjanesskóla starfa
auk íþróttafélags nokkrar fél-
agslegar einingar svo sem tafl-
og bridgeklúbbur ljósmynda-
klúbbur og svo frv.
Um nýjungar í starfsemi?
Við erum með 7. 8. og 9.- bekk
grunnskólans og vonumst eftir
að geta verið með framhalds-
deild, en það er komið undir
kennarakosti.
Héraðsskólinn eins
og stórt heimili
Ilólmfriður Einarsdóttir
Fædd 20. apríl 1896
Dáin 24. ágúst 1979.
Yngvar Sigurðsson
Fæddur 30. marz 1901
Dáinn 11. janúar 1979
Yngvar Sigurðsson var fæddur
að Nesi við Norðfjörð. Foreldrar
hans voru Ráðhildur Ólafsdóttir,
ættuð frá Gestshúsum á Álfta-
nesi, og Sigurður Sigurðsson, er
mun hafa rakið ættir sínar í
Vestur-Landeyjar.
Aldamótaárið munu þau Ráð-
hildur og Sigurður hafa hleypt
heimdraganum og haldið til Aust-
fjarða. Þar mun Sigurður hafa
hugsað gott til fanga, þar eð hann
var harðduglegur og Norðmenn
voru byrjaðir hvalveiðar fyrir
Austfjörðum og í þann veginn að
hefja byggingar hvalveiðistöðva í
Mjóafirði, og á meðan allt lék í
lyndi, unnu þarna allt að 3—400
manns. En Sigurði og Ráðhildi
gekk ekki sem skyldi og áfið eftir
ól hún son í vinnukonustöðu að
Nesi við Norðfjörð. Ráðhildur,
sem alin var upp á lágu nesi
umgirtu sjálfu úthafinu og fögr-
u.n fjallahring í fjarska, undi sér
ekki í hinum þröngu fjörðum með
háum slútandi fjöllum og það varð
úr að þau fluttu aftur suður á
land. Þegar þangað kom voru þau
allslaus, en héldu þó áfram ferð-
inni austur í Landeyjar. Þá fannst
Sigurði gamla í Ysta-Koti komið
nóg og sagði þeim að skilja
snáðann eftir hjá sér. Þar ólst svo
Yngvar upp í skjóli afa síns og
Úlfheiðar Hildibrandsdóttur fram
á fermingaraldur, en þá réðst
hann í vinnumennsku að Berja-
nesi hjá Einari Hildibrandssyni,
bróður Úlfhildar.
Hólmfríður Einarsdóttir var
fædd að Berjanesi í Vestur-
Landeyjum. Foreldrar hennar
voru Jólín Jónsdóttir og Einar
Hildibrandsson, bóndi að Berja-
nesi.
Jólín mun hafa verið fædd um
1865. Hún var af fátæku bænda-
fólki komin og gerðist vinnukona
um það leyti er Ameríkuferðir
hófust og stóðu sem hæst. Það var
ekki frá miklu að hverfa fyrir
fjöldann af því fólki, sem flýði
land þá. En þó að það sé álitið, að
það þurfi kjark til þess að flytja út
í óvissuna, þá þarf ekki síður
dugnað til þess að standa kyrr og
glíma við vandann. Jólín var talin
góður vinnukraftur, skapföst og
dugleg. Á síðasta áratugnum fyrir
aldamót réðst hún vinnukona að
Berjanesi í Vestur-Landeyjum.
Henni samdi vel við húsmóðurina.
Og dag einn, er þær sátu að
tóskap, sagði húsmóðirin: „Nú fer
að líða að því að ég leggist á sæng,
þá ætla ég að biðja þig fyrir
börnin mín. Ég ætla líka að biðja
þig að vera hér áfram." „Það getur
ekki orðið, ég fer í vor,“ sagði
Jólín. „O jú, þú breytir um skoðun
og þú ert góð stúlka og hér mun
okkur öllum geta liðið vel.“ Um
sumarmál 1896 fæddi Jólín stúlku-
barn.
Þetta sumar, sem fór í hönd,
gengu miklir jarðskjálftar yfir
Suðurland. Skelfing greip um sig,
er bæir hrundu og fólk grófst
undir rústunum, og víða svaf fólk í
tjöldum og útihúsum þetta sumar.
Tíminn leið og húsmóðirin í Berja-
nesi dó. Þá gekk Jólín öllum
börnunum í móðurstað. En þau
voru Hermundur, Geir, Þorsteinn,
Guðni, Sigríður og Friðbjörg. Nú
eru aðeins tvö þeirra á lífi, þau
Hermundur og Sigríður.
Jólín eignaðist þrjú börn með
Einari Hildibrandssyni. Þau voru
Hólmfríður, sem er nýlátin, og
Jóel og Jónína.
Hólmfríður var heimilisföst í
Berjanesi þar til að hún gifti sig
1921 og flutti að Stíflu. Yngvar
var einnig heimilisfastur vinnu-
maður í Berjanesi. Þegar þau
fluttu að Stíflu, voru þau eignalít-
il, en Hólmfríður var harðdugleg
og taldi sig geta sinnt vetrarverk-
unum, þó hann færi á vertíð til
þess að afla heimilinu tekna.
Fljótlega óx ómegðin og eldri
börnin urðu að taka til hendinni
strax og kraftar leyfðu við úti-
verk, skepnuhirðinu og smábarna-
gæzlu. Þetta þroskaði ábyrgðar-
tilfinningu þeirra. Yngvar var til
sjós allar vertíðir framan af
ævinni og þá oftast með frænda
sínum Sigurjóni Einarssyni, en
hann og Ráðhildur, móðir Yngv-
ars, voru systkinabörn. Þeir voru
þá á Garðari gamla, sem gerður
var út frá Hafnarfirði.
Síðari hluta fjórða áratugarins,
flutti fjölskyldan að Selskarði á
Álftanesi. Þar höfðu foreldrar
Yngvars búið um árabil og eignast
tvö börn, Guðlaugu og Kristján.
En skepnurnar voru fáar, svo
þetta var að mestu þurrabúð. Nú
settust þau Hólmfríður og Yngvar
að með börnin í Selskarði og það
var hægara um vik að afla soðn-
inga frá Hafnarfirði, þar sem
Ingvar kom að landi og nú gat
hann fylgst með fjölskyldunni
allan veturinn, svo útivistin varð
ekki eins einmanaleg.
1940, þegar breski herinn kom,
voru elstu börnin orðin það stálp-
uð, að þau vildu fara að vinna, og
þá flutti fjölskyldan inn í Hafnar-
fjörð og þar dvöldu þau stríðsárin.
Én að þeim tíma liðnum ákváðu
þau að halda aftur í sveitina sína
og reyna að byggja upp og bæta
jörðina. En Yngvar hélt áfram að
sækja sjó á vetrarvertíðum og fór
á Surprise. Er hér var komið, voru
börnin orðin ellefu. Tvö börn hafði
Yngvar átt áður en hann fór að
búa með Hólmfríði, þau voru
Aðalheiður, er dó 11 ára, og
Sigurður. En síðan komu þeirra
börn níu talsins, Elín, Einar,
Guðlaug, Jólín, Trausti, sem er nú
látinn, Sigurður, Ráðhildur, Sig-
urgestur og Kristbjörg rak lestina.
Þó að ómegðin væri mikil, þá
höfðu þau barnalán. Hjálpsemi
þessara hjóna var takmarkalaus.
Þeim óx það ekki í augum að bæta
einum og einum munni til að fæða
og klæða.
• Þegar Elín, dóttir þeirra, missti
manninn fannst þeim sjálfsagt að
taka í fóstur stjúpdóttur hennar,
er hafði nú misst báða foreldra
sína, hún heitir Kristjana og ólst
upp í Stíflu til fullorðinsára.
Hólmfríði tóku þau af Ráðhildi,
dóttur sinni, og ólu hana upp.
Erling ólu þau upp fyrir Guð-
laugu, dóttur sína. Þarna eru
komin 3 fósturbörn, er þau tóku
ung og skiluðu út í lífið sem nýtum
þjóðfélagsþegnum. Svo voru börn
sem Guðlaug, dóttir þeirra, átti,
Sigrún og Ragnar, alltaf af og til í
Stíflu, og eru þá ótalin öll börn er
voru í skamman tíma.
Það eru mörg dagsverk, sem
þessi hjón hafa skilað og margir
munnar hafa verið mettir og mörg
tár þerruð. Þegar börnin þeirra
tóku við búi í Stíflu og Yngvar var
farinn að lýjast á sjónum, fór
Hjónaminning:
Hóbnfríöur Einarsdótt-
ir- Yngvar Sigurðsson