Morgunblaðið - 17.01.1981, Blaðsíða 19

Morgunblaðið - 17.01.1981, Blaðsíða 19
héldu menn aö í kirkju, þar sem Útvarpið segir aö Orson Welles — þessi mynd var tekin við útsendingu leikritsins árið 1938. — Óteljandi amerísklr útvarpshlustendur urðu gripnir óstjórnlegum ótta í fyrrakvöld og hélt fólk aö „Marsbúar" heföu ráöist á ýmsar borgir í Bandaríkjunum og væru aö tortíma þeim með hinum ógurlegustu drápstækjum. Ástæöan fyrir þessari hræoslu fólks var upplestur úr skáldsögu enska skáldsins H.G. Wells, „The war of the worlds", en sú saga er ímynduo árás Marsbúa á íbúa jaröar. Upplestrinum var útvarpaö frá stöövum Columbía útvarps- félagsins og hafði veriö skift um borgarnöfn í sögunni þannig, að öll nöfnin voru eftir nöfnum á amerískum borgum. Ótrúlegur fjöldi hlustenda hélt aö verið væri aö lesa upp sannar fréttir í útvarpið. T.d. flúðu hundruö New Yorkbúa út úr íbúöum sínum meö handklæði vafin um höfuö sér, sem vörn gegn gaseitrun. Marglr héldu því fram, að þeir hefðu sjeö Marsbúa í hinum fáránlegustu herklæðum vopnaða dauöageislabyssum. Hundruö fjölskyldna flúði undan hinum ímynduöu Marsbúum úti í skóga og jafnvel upp til fjalla. Víða í Suöur-ríkjum Bandaríkjanna heimsendir stæöi fyrir dyrum. Á einum stað ruddist Jcona ein inn kvöldguðsþjónusta fór tram og hrópaöi: New York sje í rústum. Presturinn varð að aflýsa guösþjónust unni. Þaö var ekki fyr en löngu eftir að upplesturinn fór fram í útvarpiö að hægt var aö sefa hlustendur og láta þá skilja, aö aöeins heföi veriö um skáldsögu aö ræöa. Þannig skýrði Morgunblaöið frá þegar Orson Welles leikstýrði skáldsögu H.G. Wells í bandarísku útvarpsstöðinni Columbia. Leikritiö vakti gífurlega athygli og ótta meöal almennings í Bandaríkjunum sem ekki vissi hvaöan á sig stóö veðrið. Þúsundir manna í New Jersey og Long Island þustu á götur út skelfingu lostnar. Gífurlegar umferöartruflanir uröu og útsend- ingin leiddi ómældar hörmungar yfir fjölmarga, sem tóku leikritiö sem bókstaflegan hlut. Hvarvetna mátti sjá skelfingu og ótta og stööugt fjölgaöi þeim sem trúðu að innrás heföi raunverulega veriö gerö. Múgæsingin var slík — ekkert stoöaöi þó reglulega væri tilkynnt, aö um leikrit væri væri að ræöa. I nnrásin frá Mars Það var þann 30. október 1938 að Orson Wellew leikstýrði Innrásinni frá Marz. Til þess að fá sem mestan raunveruleika- blæ yfir útsendinguna, þá ákvaö hann aö láta sögu H.G. Wells gerast í Bandaríkjunum, nánar tiltekiö í New Jersey og öll staðarnöfn voru raunveruleg. Til þess að undirstrika, aö raunveruleg innrás væri í framkvæmd, þá var nýjustu fréttum útvarpað og var mikill skelfingarþlær yfir þeim. „Opinberir embættismenn" töluðu til fólksins og reyndu að sefa þaö. Það var engu líkara en innrás ætti sér stað — meö undantekningu þó. Áður en útvarpssendingar hófust var skýrt tekið fram, að veriö væri aö útvarpa leikriti byggöu á skáldsögu H.G. Wells, Innrásinni frá Mars (The war of the worlds). Og reglulega var útsending rofin til að tilkynna að um leikrit væri að ræða. Útvarpsendingin fór fremur rólega af staö frá Mercury- leikhúsinu. í upphafi var útvarpaö öðru leikriti en skyndilega var útsending rofin og tilkynnt, aö ókennilegur hiutur hefði sést skammt frá bóndabæ nokkrum í New Jersey. Viðtal var haft viö bóndann og innrásin frá Mars var hafin. Fólk varð felmtri slegiö. Þaö bókstaflega trúði, aö innrás væri hafin. Skelfing greip um sig um öll Bandaríkin. Þúsundir streymdu á götur út. Umferðaröngþveiti myndaðist. Þúsundir héldu vestur á bóginn til aö flýja undan skrímslunum frá Mars. Einnig gáfu fjölmargir sig fram við Þjóðvaröliðið og buðust til aö berjast gegn óvættunum frá Mars. Og ekkert stoðaði þó reglulega væri tilkynnt. aö einungis væri um leikrit að ræöa — slík var skelfing fólks. Aldrei í sögunni hefur fólk veriö blekkt á jafn áhrifaríkan hátt og aö kvöldi dags 30. október 1938. Orson Welles hlaut heimsfrægð fyrir Orson Welles var aöeins 23 ára gamall þegar útvarpssend- ingin fór fram en þá þegar haföi hann getiö sér nafn sem listamaður. George Orson Welles fæddist þann 6. maí 1915 og aöeins 16 ára aö aldri hélt hann til irlands eftir aö hafa misst báöa foreldra sína. Hann bauö starfskrafta sína hinu þekkta Gate Theatre og tjáði forráöamönnum leikhússins aö hann heföi veriö skærasta stjarna The New York Theatre Guild Leikhússtjórinn tók unglinginn ekki trúanlegan en þrátt fyrir það bauð hann honum starf sem leikari og eftir sex mánuöi í Dyflinni hélt hann til Bandaríkjanna. Kreppan þrúgaöi allan hinn vestræna heim og erfitt var um vinnu. Ári síöar var hann kominn til Spánar og hreifst af nautaati, svo mjög aö hann klæddist sjálfur búningi nautabanans og ber enn þann dag í dag ör nauts. Leiöin lá aftur til Bandaríkjanna og á jóladag 1934 kvæntist unglingurinn Orson Welles leikkonu að nafni Virginia Nicholson. Leiöin lá til Broadway og þar lék hann í nokkrum leikritum. En nýr fjölmiöill haföi litiö dagsins Ijós — útvarpiö. Jafnframt aö leika á sviöi þá lék hann í útvarpsleikritum. Arið 1937 stofnsetti Orson Welles ásamt félögum sínum Mercury-leikhúsiö og Júlíus Ceasar var settur á sviö — í nútímabúningi. Verkiö vakti miklu lukku og aösókn var geysileg. Á næstu mánuöum voru ýmis verk sett á svið og Welles tókst aö fá CBS-útvarpsstöðina til aö leigja leikhúsiö eins og þaö lagöi sig til aö útvarpa þekktum leikritum. Þaö var svo þann 30. október 1938 aö Innrásin frá Mars var flutt á eftirminnilegan og áhrifaríkan hátt og slíkt hefur ekki veriö leikiö eftir. Orson Welles hafði sýnt heiminum hæfileika sína og gylliboö streymdu til hans frá Hollywood, — háborg kvikmyndanna. í júlí 1940 hóf hann vinnu við sína fyrstu kvikmynd. Hann hafði aldrei áöur komlð nálægt kvikmyndun en þrátt fyrir það vann hann þrekvírki þegar í sinni fyrstu kvikmynd, — Citizen Kane. Orson Welles stóö að baki kvikmyndavélinni og stýröi henni. Hann lék aöalhlutverkið og leikstýröi jafnframt að hann gerði handrit kvikmyndarinnar. Fjölmörg tæknibrögð litu dagsins Ijós í Citizen Kane. Myndin varð tímamótamynd — meistarastykki. Áriö 1962 komu 70 þekktustu kvikmyndagagnrýnendur saman og völdu Citizen Kane „bestu kvikmynd allra tíma". Slíkt meistarastykki var Citizen Kane og Orson Welles var aöeins 26 ára gamall þegar hann gerði þessa frægu mynd. Á ýmsu hefur gengiö hjá þessum mikla listamanni síöan. Hann hefur leikið í kvikmyndum, leikstýrt kvikmyndum, hann hefur skrifaö talsvert, en þrátt fyrir þaö hefur hann aldrei uppfyllt þær miklu vonir sem viö hann voru bundnar. Ástæöur Síðasta von mannkyns slokknar hitageislum Marsbúa að bráð. herskip verður *vfpur amerísUa ut- 9 „a.psblusteodu* VH !'!'•"""' - ' Khi,i, i ,t- hlu.-endur ur6u «•>»"" ( ) i..iínJ.K»» •'." TT~ ^ , B.ni.rik,"" jfc*^5,JSl »S— SL, •'"',•'u•"' ur m*2~**£?Z <-*** •* M'" lh. »«W'. «• •" — -- ¦•rS«>r- « (_i ttoAvum *-" ,b-uwu-n— -«í ** - *«7£- -rssz <— s—í f*s_íbs- *z «_S \rzzrzi - —¦— ***t__. -• -*í_r: tísi *-*¦ ?" •^s^jt*»ssss2r Mót norrænna Vaxanoi ^^ ^^^^^__^ " ~~ ÞannÍK skýrði Morgunblaðið írá skelfin^u þeirri. sem greip um sig í Bandarikjunum skömmu eftir að leikritið var sent út þann 30. október 1938. þess eru sjálfsagt margar — ekki síst skapgerö þessa mikla listamanns. Hann vann sín mestu afrek á 26 fyrstu árum ævi sinnar. H.G. Welles - faðir vís- indaskáldsögunnar Orson Welles byggöi leikrit sitt á skáldsögu enska skáldsins Herbert George Welles (1866—1946). H.G. Welles hefur verið nefndur faöir vísindaskáldsögunnar. Hugmyndaríki hans haföi víötæk áhrií. Tv?6'' þekktustu vísindaskáldsögur hans eru Tímavélin (1895) og Innrásin f.'S S5§*« (1898). i skáldsögunni gera Marsbúar innrás í Bretland, lenda nærri i_u"ÍÍLirmrn- Þeir tortíma öllu sem á vegi þeirra verður. Gífurleg skelfing grípur um sig og ekkert viröist geta stöövað sókn Marsbúa. Herir eru sendir gegn Marsbúum en ekkert dugir, þeim er tortímt. Herskip eru send gegn óvættunum en þeim er sökkt. En þegar neyöin er stærst er hjálpin næst — það sem vígvélar gátu ekki unniö á veröur bakteríunni aö bráö. Áriö 1952 var gerö kvikmynd byggð á sögu H.G. Welles. Ýmsar tæknibrellur í þeirri kvikmynd vöktu athygli en almennt þótti kvikmyndahandritið fremur hroövirknislega unnið og myndin þvífremur rislítil. Árið 1978 kom út hljómplata byggð á skáldsögunni og hlaut hún góöar viðtökur — varð metsöluplata. í kjölfarið á þessari hljómplötu var rætt um aö kvikmynda Innrásina frá Mars en ekkert hefur orðiö úr verki enn aö minnsta kosti. ótti og skelfing gripur fólk þar sem það flýr undan hitageislum Marsbúa.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.